Pasłuchać talenavitaha jurysta i byłoha palitźniavolenaha pryjšoŭ i paet Uładzimir Niaklajeŭ.
Bližej da pačatku siońniašniaj sustrečy z Maksimam Znakam u nievialičkaj zali varšaŭskaha Muzieja Volnaj Biełarusi stanovicca ciesnavata. Jašče za paŭhadziny da vystupu ludzi pačynajuć pavoli padciahvacca. Siarod haściej možna zaŭvažyć paeta Uładzimira Niaklajeva i byłuju palitźniavolenuju, raniejšuju hałoŭnuju redaktarku Tut.by Marynu Zołatavu.
U miežach Mižnarodnaha paetyčnaha fiestyvalu «Vieršy na asfalcie» pamiaci Michasia Stralcova (13‑15 lutaha) u polskuju stalicu źjechalisia vydaŭcy, kniharaspaŭsiudniki, muzyki, ale pieradusim — paety i pierakładčyki, jakija prezientujuć plon svajoj pracy za minuły hod.
Pry ŭvachodzie — stoł z knihami i partret vydaŭca Ramana Cymbierava, jaki pamior 10 lutaha ŭ Minsku ad nastupstvaŭ insultu. Pobač — kvietki. U hetaj detali — niešta vielmi nievypadkovaje: litaratura tut nie tolki pra vialikija sensy, ale i pra supolnaść.
Kali Maksim Znak vychodzić da mikrafona, jon, paśla mnohich dzion u kamiery, žartaŭliva pryznajecca:
«Ja lublu kamiernuju atmaśfieru. Nie raźličvaŭ, što tut budzie tak mnoha ludziej».
Heta pieršaja tvorčaja sustreča ź im paśla vyzvaleńnia.
U zale zhadvajuć tradycyju pustych kresłaŭ. Pustoje miesca ŭ pieršym radzie i kresły z fotazdymkami palitźniavolenych žurnalistaŭ, piśmieńnikaŭ, jakija stajać pobač z vystupoŭcami — jak znak tych, chto nie moža być tut. «Asobnaje pustoje miesca — heta nie čałaviek, heta zabranyja rukapisy», — kaža Taćciana Niadbaj, staršynia Biełaruskaha PENa.
Maksim Znak havoryć spakojna, ź lohkaj ironijaj. Žartuje, što adziny tekst, jaki zmoh vynieści — ciubik zubnoj pasty. Inšyja rukapisy adabrali. Za čas źniavoleńnia jon padrychtavaŭ 22 knižnyja prajekty, 18 zavieršanych.
«Prosta ŭjavicie: jość try hady — i try hady niama što rabić. Piać tysiač staronak. I ŭ kožnuju kletačku kožnaha arkuša niešta napisana».
Teksty źjaŭlalisia ŭ hałavie — i adrazu kłalisia na papieru. Byŭ navat miuzikł, rukapis jakoha jon adpraviŭ, nie budučy ŭpeŭnienym, što toj kali-niebudź dojdzie, ale jon dajšoŭ.
Pierad tym jak pačać knihu, Znak malavaŭ hrafiki, tajmłajny, składaŭ pazły z kavałkaŭ tekstu. Ale jość i inšy litaraturny pryncyp, jakim sprabavaŭ karystacca Maksim:
«Možaš nie pisać — nie pišy. Mnie zdajecca, što ja ŭsio ž nie mahu».
Vieršy z takich miescaŭ — heta sublimacyja. Jany redka byvajuć śvietłymi, tłumačyć Znak.
«Čym składaniejšaja situacyja, tym bolš atrymlivajucca vieršy. Kali razumieješ, što ŭsio, što ŭ ciabie było ŭ žyćci, dahetul z taboj i nichto hetaha nie zabiare, — heta vielmi ciešyć».
Za čas u źniavoleńni juryst paśpieŭ pračytać 1596 knih.
Jon zhadvaŭ i inšyja historyi. Pra źniavolenaha hadoŭ ź piacidziesiaci, jaki płakaŭ i kryčaŭ «Mama, zabiary mianie», pra muzyku, jakuju ŭklučali na nievynosnaj hučnaści.
U adkaz na pytańnie Niadbaj pra svajo vyzvaleńnie iranizuje:
«Adkul ja viedaju, ź jakim statusam mianie vyzvalili? Mo, ja źbieh? Ja pračytaŭ u internecie, što heta pamiłavańnie. Ale navat daviedku ab tym, što mianie vyzvalili, nie dali, jak i pašpart».
Na voli, kaža Znak, čas paskoryŭsia. Dumaŭ, budzie adrazu adnaŭlać pa pamiaci rukapisy, ale pakul zaniaty pryjemnymi sustrečami ź ludźmi. Z rukapisaŭ za dva miesiacy jon paśpieŭ adnavić tolki adzin.
Da 2020‑ha Maksim śpiavaŭ i pisaŭ pieśni dla dušy. Upieršyniu ž biez hitary pačaŭ pisać pieśni ŭ ŠIZA. Naprykancy vystupu jon vykonvaje słuchačam aŭtarskuju, napisanuju ŭ turmie pieśniu «Andałuzka», a paśla — «Yesterday» The Beatles va ŭłasnym biełaruskim pierakładzie.
Jaho vyzvalili i departavali kala dvuch miesiacaŭ tamu. I voś ciapier jon siadzić pasiarod zali ŭ Varšavie — pierad ludźmi, jakija, jak i jon, byli vymušanyja pakinuć svaju krainu. U hetaj prastory — biez turemnych kamier, biez nahladu — jon znoŭ čytaje vieršy i śpiavaje pieśni. I zała słuchaje tak, byccam kožnaje słova — dokaz taho, što hałoŭnaje ŭ čałavieka zabrać usio ž niemahčyma.
Ciapier čytajuć
U pačatku 2000‑ch troje nastaŭnikaŭ historyi źbiehli va Ukrainu ad «hienacydu biełaruskaha naroda», jaki čyniŭ režym Łukašenki. Jak skłaŭsia ich los?1212
Kamientary