Što aznačaje rasśledavańnie Mižnarodnaha kryminalnaha suda dla Łukašenki i biełarusaŭ? Tłumačyć Kaciaryna Dziajkała

Mižnarodny kryminalny sud u Haazie (MKS) pačaŭ rasśledavańnie mahčymych złačynstvaŭ suprać čałaviečnaści, źviazanych z prymusovym vyjezdam biełarusaŭ z krainy i palityčnym pieraśledam apanientaŭ biełaruskaj ułady.

Rasśledavańnie inicyjavana pa zapycie Litvy. Hetaja kraina źjaŭlajecca čalcom MKS, u adroźnieńnie ad Biełarusi. Mižnarodny kryminalny sud maje prava pravodzić rasśledavańnie, kali mierkavanyja parušeńni tyčacca sama mieniej adnoj krainy-ŭdzielnicy abo kali havorka idzie ab rašeńni Rady biaśpieki AAN.

Prakuratura MKS ustanaviła, što mierkavanyja złačynstvy nasili transhraničny charaktar ​​i častkova ŭčynialisia na terytoryi Litvy, a tamu padpadajuć pad jurysdykcyju suda ŭ Haazie.

Što aznačaje hety krok na praktycy? Ci moža rasśledavańnie pryvieści da ordaru na aryšt Łukašenki? I što rasśledavańnie moža aznačać dla ludziej, jakija byli vymušanyja pakinuć Biełaruś?

Pra heta my pahavaryli z Kaciarynaj Dziajkała, jurystkaj-mižnarodnicaj i kandydatkaj jurydyčnych navuk.

Pavialičyć

Što heta aznačaje dla režymu i Łukašenki asabista

​​«Naša Niva»: Što na praktycy aznačaje adkryćcio rasśledavańnia Mižnarodnym kryminalnym sudom u Haazie ŭ dačynieńni da ŭładaŭ Biełarusi?

Kaciaryna Dziajkała: Pa-pieršaje, adkrytaje rasśledavańnie aznačaje, što Ofis prakurora vyrašyŭ: jość dastatkovyja padstavy ličyć, što biełaruskija ŭłady ździajśniajuć złačynstvy suprać čałaviečnaści.

Pa-druhoje, MKS nie prymaje da rasśledavańnia lubyja spravy, navat kali farmalna złačynstvy padpadajuć pad jaho jurysdykcyju. Resursy MKS abmiežavanyja, i tamu siarod kryteryjaŭ prymalnaści jość kryteryj dastatkovaj surjoznaści. Heta aznačaje, što aceńvajucca maštab złačynstvaŭ, ich charaktar, sposab ździajśnieńnia, stupień upłyvu na hramadstva i achviar. Inšymi słovami, sud paličyŭ, što situacyja z masavym vyjezdam ludziej ź Biełarusi praź pieraśled dastatkova surjoznaja, kab sud joju zajmaŭsia.

Pa-treciaje, adkryćcio rasśledavańnia aznačaje, što ciapier pačniecca zbor dokazaŭ, jakija paćviardžajuć vinu kankretnych asobaŭ, faktyčna — farmiravańnie spraŭ. Taksama budzie vyrašacca pytańnie ab vydačy ordaraŭ na aryšt. Kali prakuror paličyć, što jość dastatkovyja dokazy viny kankretnych asobaŭ, jon pieradaje ich u Pałatu papiaredniaj vytvorčaści, i jana vyrašaje pytańnie ab vydačy ordaraŭ.

«NN»: U hetaj spravie havorka idzie pra departacyju apanientaŭ Łukašenki i palityčny pieraśled. Nakolki heta moža ličycca mižnarodnym złačynstvam i jakija normy mižnarodnaha prava tut prymianiajucca?

KD: Tak, havorka idzie pra dźvie formy złačynstvaŭ suprać čałaviečnaści — departacyju (art. 7 (1d) Rymskaha statuta) i pieraśled (7 (1h) Rymskaha statuta), ale taksama praz departacyi, jakija ździajśniajucca z 1 maja 2020 hoda.

U hetaj spravie, jak i ŭvohule ŭ svajoj pracy, sud abapirajecca tolki na Rymski statut i niekatoryja inšyja svaje dakumienty, jakija raźvivajuć jaho pałažeńni.

Asnoŭny pradmiet adkrytaha rasśledavańnia — masavy vymušany adjezd, pavodle roznych acenak, kala 600 000 biełarusaŭ z krainy.

Sutnaść złačynnaha dziejańnia biełaruskich uładaŭ, pavodle adkrytaha rasśledavańnia, u tym, što jany stvaryli ŭmovy, jakija prymusili ludziej źjazdžać, zrabiŭšy heta častkaj pieraśledu apanientaŭ ułady ŭ ramkach dziaržaŭnaj palityki.

Takija dziejańni zaachvočvalisia abo byli ŭchvalenyja na najvyšejšym dziaržaŭnym uzroŭni i źjaŭlajucca častkaj šyrokamaštabnaj i sistematyčnaj ataki na hramadzianskaje nasielnictva. Apošniaja častka — jakraz standartnaja farmuloŭka adnaho z bazavych elemientaŭ dla dakazvańnia złačynstvaŭ suprać čałaviečnaści.

«NN»: Nakolki realna, što takija spravy daviaduć da abvinavačańniaŭ i ordaraŭ na aryšt? I što adbyvajecca, kali ordar vydajecca suprać dziejnaha kiraŭnika dziaržavy?

KD: Kali rasśledavańnie adkryta — heta ŭžo realna. Vierahodnaść davoli vysokaja, ale ŭsio jašče nie 100%.

Praktyka suda pakazvaje, što kali rasśledavańnie adkryvajecca, to ŭ bolšaści vypadkaŭ vydajecca jak minimum adzin ordar.

Što moža adbyvacca, kali ordar vydadzieny na dziejnaha kiraŭnika dziaržavy, možna pahladzieć na prykładach.

Pieršy ordar na dziejnaha kiraŭnika dziaržavy MKS vydaŭ u adnosinach da prezidenta Sudana Amara al-Bašyra — navat dva ordary, u 2009 i 2010 hodzie. Heta, darečy, byŭ pieršy čałaviek, abvinavačany sudom u hienacydzie. Kala dziesiaci hadoŭ jon zastavaŭsia dziejnym prezidentam pad ordaram MKS. U 2019 hodzie jon byŭ zrynuty apanientami, aryštavany i znachodzicca ŭ Sudanie.

Novaja ŭłada pakul nie vydała jaho MKS, bo zajaviła, što choča sudzić jaho sama, ale za inšyja — karupcyjnyja ​​— złačynstvy. I, ułasna, asudziła. Ordar MKS pa-raniejšamu dziejničaje, a sprava farmalna zastajecca na stadyi papiaredniaj vytvorčaści.

Muamar Kadafi — jon byŭ faktyčnym kiraŭnikom dziaržavy, kali byŭ vydadzieny ordar (2011). Jon nie zajmaŭ aficyjnuju pasadu prezidenta, nazyvaŭsia lidaram revalucyi, ale faktyčna kiravaŭ Livijaj. Praź niekalki miesiacaŭ paśla vydačy ordara Kadafi byŭ zabity siłami, jakija jaho zrynuli.

Uładzimir Pucin staŭ trecim dziejnym kiraŭnikom dziaržavy, na jakoha byŭ vydadzieny ordar (2023). Što ź im adbyvajecca — my bačym: jon pakul praciahvaje rabić toje ž, što i raniej, i niadrenna siabie adčuvaje. Ale nielha skazać, što ordar nijak nie ŭpłyvaje: u Paŭdniovuju Afrykanskuju Respubliku jon usio ž taki pabajaŭsia pajechać. Ź inšaha boku, paśpiachova źjeździŭ u Manholiju.

«NN»: Jakija dokazy mohuć stać klučavymi ŭ takim rasśledavańni? 

KD: Lubyja kryminalnyja abvinavačańni bazujucca na pryncypie asabistaj viny. Praces u MKS — nie vyklučeńnie.

Heta značyć, što niedastatkova prosta być u cełym «kryvavym dyktataram», kab atrymać ordar. Važna, kab byli dakazany asabisty ŭdzieł i vina ŭ kankretnym dziejańni — heta značyć, naŭmysnaje i śviadomaje ździajśnieńnie.

Kali my voźmiem prykład rasijskich ordaraŭ, to ŭbačym, što dokaz viny Pucina bazujecca i na tym, što jon sam ździajśniaŭ hetyja dziejańni, i na tym, što jon nie praduchiliŭ ich ździajśnieńnie ludźmi (i cyvilnymi, i vajennymi), jakija znachodziacca ŭ jaho padparadkavańni.

To-bok lubyja pramyja zahady i ŭkazańni, padpisańnie narmatyŭnych aktaŭ, zaachvočvańnie i ŭchvaleńnie, vyražanaje roznymi sposabami, — usio heta dokazy.

«NN»: Kolki času zvyčajna zajmajuć padobnyja mižnarodnyja spravy?

KD: Pa časie moža być pa-roznamu.

U siarednim ad pačatku rasśledavańnia da vydačy pieršaha ordara prachodzić ad adnaho hoda da piaci-šaści hadoŭ.

Z momantu zvarotu prakurora ŭ Pałatu papiaredniaj vytvorčaści da jaje rašeńnia pa ordarach moža prajści ad niekalkich miesiacaŭ da niekalkich hadoŭ.

«NN»: Ci moža hetaje rasśledavańnie zakranuć asabista Alaksandra Łukašenku, ci havorka, chutčej, pra kankretnych čynoŭnikaŭ i siłavikoŭ?

KD: Moža i jaho, i ich. Pytańnie ŭ tym, na kaho mienavita nabiarecca dastatkova dokazaŭ viny. Akramia taho, sud vykarystoŭvaje kryteryj dastatkovaj surjoznaści i pry adbory spraŭ.

«NN»: Što ŭvohule źmianiajecca dla pradstaŭnikoŭ ułady, kali suprać ich pačynajecca rasśledavańnie ŭ mižnarodnym sudzie?

KD: Tut pa-roznamu. U cełym, da padzieńnia režymu heta ŭ asnoŭnym pytańnie abmiežavanaści ŭ pieramiaščeńniach, psichałahičnaha cisku i vierahodnaha faktaru raskołu ŭnutry elit.

Taksama jość momant abmiežavanaj «rukapaciskalnaści» z boku «prystojnaha hramadstva», skažam tak.

Choć, ź inšaha boku, z pradstaŭnikami takich režymaŭ, kali situacyja ŭ krainie ŭžo dajšła da MKS, i tak mała chto ŭzajemadziejničaje.

Što heta aznačaje dla biełarusaŭ

«NN»: Ci moža hetaja sprava paŭpłyvać na mižnarodnaje stanovišča Biełarusi i adnosiny ź inšymi krainami?

KD: Kožnaja dziaržava sama vyrašaje, jakija adnosiny i z kim padtrymlivać. Heta jaje suvierennaje prava. Viadoma, heta abumoŭlena mnostvam roznych faktaraŭ. My bačym, što navat u ES, dzie jość ahulnaja linija «što takoje dobra i što takoje drenna», jość dziaržavy ź inšym pohladam — taja ž Vienhryja, Słavakija. 

Tamu peŭnyja linii ŭ adnosinach da Biełarusi z roznymi dziaržavami ŭžo vyznačanyja, i praces u MKS naŭrad ci kardynalna moža niešta źmianić. Dla tych, chto znachodzicca ŭ stanie chałodnaj vajny z režymam, heta tolki dadaść arhumientaŭ. A dla tych, chto ŭ stanie «haračaj družby», ničoha nie źmienicca — heta krainy z prykładna takim ža staŭleńniem da viaršenstva prava, jak i siońniašniaja Biełaruś.

Adnosna palityčnaha cisku na režym — sam fakt adkryćcia rasśledavańnia ŭ MKS, biezumoŭna, źjaŭlajecca peŭnym faktaram cisku. Razam z tym, mahčymyja ordary datyčacca kankretnych asobaŭ, a nie režymu ŭ cełym. Adnak, na moj pohlad, uźnikaje i advarotnaje pytańnie. Kali my budziem havaryć pra niejkija mahčymyja pieramovy i źmiakčeńnie adnosin z aficyjnym Minskam — nakolki vydadzienyja ordary (kali jany buduć vydadzieny) mohuć być pieraškodaj dla hetaha.

«NN»: Što takoje rasśledavańnie moža aznačać dla ludziej, jakija byli vymušanyja pakinuć Biełaruś?

KD: Važna razumieć, što pytańni mižnarodnaj abarony, uklučna ź biežanstvam, vyrašajucca kožnaj dziaržavaj samastojna, zychodziačy ź jaje zakanadaŭstva, praktyki i mižnarodnych standartaŭ. I ŭ kožnym kankretnym vypadku — indyvidualna. Dziaržavy ŭ hetym płanie jurydyčna nie źviazanyja ŭ svajoj mihracyjnaj palitycy rašeńniami MKS.

Ale peŭnyja arhumienty dla advakatavańnia stanovišča biełarusaŭ u vyhnańni na palityčnym uzroŭni hetaja situacyja, na moj pohlad, dadaje.

Ale tut jość i inšy aśpiekt. Sam fakt adkryćcia rasśledavańnia i tym bolš vydača ordaraŭ — heta prajavy satysfakcyi jak formy kampiensacyi škody. Pa sutnaści, usie, chto byŭ prymusova vyhnany z krainy ŭ vyniku pieraśledu, — achviary hetych złačynstvaŭ. I im, heta značyć nam, važna bačyć ździajśnieńnie pravasudździa navat u takim pramiežkavym i abmiežavanym vyhladzie. Ludziam važna razumieć, što ź niespraviadlivaściu, jakaja ź imi zdaryłasia, chacia b sprabuje razabracca abjektyŭny sud.

«NN»: Nakolki mižnarodnaje prava efiektyŭnaje, kali kraina nie pryznaje jurysdykcyju suda?

KD: My bačym navat na hetym kiejsie: Biełaruś nie pryznaje jurysdykcyju suda, ale rasśledavańnie ŭsio roŭna ŭdałosia adkryć, choć i ŭ vielmi abmiežavanym vyhladzie. Dla hetaha važnaja była palityčnaja vola Litvy, jakuju jana i prajaviła. Za što joj ščyraja padziaka.

Niepryznańnie jurysdykcyi suda, z adnaho boku, — suvierennaje prava dziaržavy, z druhoha — pytańnie jaje dobrasumlennaści i hatoŭnaści ŭkładvacca va ŭmacavańnie mižnarodnaha pravasudździa. Takoje niepryznańnie, viadoma, stvaraje šerah abmiežavańniaŭ, ale mižnarodnaje prava nie abmiažoŭvajecca tolki MKS.

Uvohule mižnarodnaje prava nie isnuje ŭ vakuumie. Jano stvarajecca samimi dziaržavami i dla dziaržaŭ. I kali niešta nie pracuje, heta pytańnie nie da mižnarodnaha prava, a da kankretnych dziaržaŭ, jakija nie chočuć abo nie ličać patrebnym vykonvać ci brać na siabie peŭnyja abaviazacielstvy.

• 14
• 0
• 0
• 3
• 0
• 0
• 0
• 0