«A potym čuju voklič kantralora: «Puškin, ty što daŭbanuŭsia?». Mikałaj Dziadok raskazaŭ pra apošnija dni Alesia Puškina ŭ turmie

Były palitviazień i žurnalist Mikałaj Dziadok raskazaŭ, što z mastakom Alesiem Puškinym jon paznajomiŭsia padčas «prahułki ŭ dvoryku» Hrodzienskaj turmy № 1, jakuju nazyvajuć «krytkaj», piša Radyjo Svaboda.

«U Hrodnie dvoryki aharodžanyja ścienami. Kab parazmaŭlać z susiedam u dvoryku, ty bješ u ścianu, stukaješ i pytaješ, chto hulaje. I adnojčy ja tak vyjšaŭ zranku, heta byŭ, jak zaraz pamiataju, studzień. Ja palapaŭ u ścianu, zapytaŭ, chto hulaje, a mnie kažuć: «šeść-šeść». Ja adrazu pieršaje pytańnie — palityčnyja jość? Kažuć, tak, jość. I pačynaje vychodzić na suviaź čałaviek. Ja čuju, što jon razmaŭlaje pa-biełarusku. Ja razumieju, što heta naš čałaviek, i jon kaža: «Ja — Aleś Puškin», — zhadaŭ Mikałaj Dziadok u adnym z svaich raniejšych strymaŭ na svaim YouTube-kanale.

Palitviazień dadaŭ, što jon adrazu z radaściu pierajšoŭ na biełaruskuju movu i parazmaŭlaŭ z mastakom. Potym, pavodle jaho, jany jašče takim čynam pierasiakalisia padčas prahułak, a paśla jašče dva razy, kali jany siadzieli na adnym paviersie ŭ kamierach — Aleś Puškin — u ŠYZA, a Mikałaj Dziadok — u adzinočcy.

«I voś tady my ź im parazmaŭlali. Jaho zakryli tady, pa-mojmu, na 9 maja, bo jość takaja «šyza» ŭ administracyi Hrodzienskaj turmy, što na 9 maja ŭsie «ekstremisty» musiać siadzieć. Mianie čamuści nie pasadzili. Pasadzili Puškina i jašče niekalkich čałaviek, tamu što my ž dla ich fašysty. Jamu dali piać ci siem sutak. Dla Hrodna heta ŭvohule niamnoha. Jon nie rabiŭ uražańnia złamanaha čałavieka ci čałavieka z kiepskim zdaroŭjem. Kazaŭ: «Ja tut, jak Branisłaŭ Taraškievič, u tvorčaj kamandziroŭcy», a Branisłaŭ Taraškievič, heta pieršy stvaralnik biełaruskaj hramatyki, siadzieŭ taksama ŭ Hrodzienskaj turmie», — skazaŭ były palitviazień.

Pavodle Mikałaja Dziadka, Aleś Puškin čamuści byŭ upeŭnieny, što jaho buduć «krucić» pa 411 artykule («złosnaje niepadparadkavańnie patrabavańniam administracyi papraŭčaj ustanovy») i nikoli nie vypuściać.

«Razmaŭlali pra roznaje. Heta čałaviek tvorčy, svojeasablivy, i razmova ź im była takaja kryšačku… Prablematyčna ź im razmaŭlać… Tak prykra było nazirać, jon vielmi byŭ nie prystasavany čałaviek da turemnaha žyćcia. I tym nie mienš, nakolki ja viedaju, čutki dachodzili, u jaho ŭ kamiery ŭsio było narmalna», — skazaŭ były palitviazień.

Pavodle Mikałaja Dziadka, Aleś Puškin čamuści byŭ upeŭnieny, što jaho buduć «krucić» pa 411 artykule («złosnaje niepadparadkavańnie patrabavańniam administracyi papraŭčaj ustanovy». — RS) i nikoli nie vypuściać.

Mikałaj Dziadok dadaŭ, što jaho pieravodzili z kamiery ŭ kamieru, i Aleś Puškin siadzieŭ z roznymi ludźmi. U adnoj z kamier u jaho adbyłasia bojka.

«Bojka była nie nastolki surjoznaja. Jana zaklučałasia ŭ tym, što čałaviek Puškinu ŭ tvar stuknuŭ. Ja nie dumaju, što tam byŭ musarski zamut, bo tam byŭ čałaviek taki prablemny, jaki z usimi kanfliktavaŭ. Jon šturchnuŭ Puškina, i jany «raźjechalisia», ale što cikava, nakolki ja viedaju, Puškin pajechaŭ nie ŭ ŠIZA, a pajechaŭ tolki toj čałaviek. Dla Hrodna heta źjaŭlajecca ŭnikalnym vypadkam. Tam u ich takaja palityka, što kali ty biareš udzieł u kanflikcie, navat kali ciabie piaciora čałaviek bili nahami, ty ŭsio roŭna vinavaty i ŭsio roŭna jedzieš u ŠIZA. A voś Puškin nie pajechaŭ u ŠIZA. Nie viedaju, heta prajava niejkaj adekvatnaści z boku miantoŭ ci što», — zhadaŭ Mikałaj Dziadok.

Pavodle jaho, za niekalki dzion da śmierci Alesia Puškina jany apynulisia ŭ susiednich kamierach u adzinočcy.

«Jon siadzić u kamiery 87, a ja siadzieŭ u kamiery 86. Praź ścianu jon siadzić. Ja viedaju, što jon šmat malavaŭ dla inšych zekaŭ. Jamu navat ź inšych kamier zakazvali malunki, i ŭsie byli ŭ zachapleńni ad jaho mastackaha talentu. U jaho tam byli i ałoŭki, i tačyłki, usio na śviecie. Jamu mianty dali «zialonaje» malavać, nakolki ja viedaju», — skazaŭ jon.

«U adzin dzień ja čuju. Ranica. Jeździć u adzin i toj ža čas cialežka ź ježaj. I Puškina «chata» jakraz idzie pierada mnoj, to bok ježu pryvoziać spačatku jamu, a potym mnie. Ja čuju, što śniadanak vielmi mocna zatrymlivajecca. To-bok kala jaho zatarmaziłasia hetaja cialežka i nie jedzie dalej. I praciahvajecca chvilinu, dźvie, a potym čuju voklič kantralora: «Puškin, ty čto dołbanułsia?»», — paviedamiŭ Mikałaj Dziadok.

Paśla hetaha, pavodle jaho, pačałasia mituśnia, źbiehlisia supracoŭniki turmy.

«Praz peŭny čas cialežka pajechała dalej i pryjechała da mianie. Ja «majakuju» Puškinu ŭ ścianu, jon nie adkazvaje. Jon i raniej nie adkazvaŭ. U toj ža dzień ja idu na prahułku, baču dźviery jahonaj kamiery adčynienyja. I tam staić jahonaja «vata» skručanaja. Praź dzień ci dva, a mahčyma, u toj samy dzień, jaho viarnuli nazad. Jon znoŭku ź niekim razmaŭlaŭ, nibyta ŭsio było narmalna. Ja čuŭ jaho hołas, jak jon razmaŭlaŭ ź miantami. Paźniej ja ŭžo zrabiŭ vysnovu, što jaho vazili ŭ «balničku». Na jakuju — turemnuju ci jaho chutkaja zabirała, ci vazili niekudy, ja hetaha nie viedaju, ale jaho kudyści vyvozili», — adznačyŭ jon.

Paśla hetaha zdareńnia Dziadka pieraviali ŭ inšuju kamieru, ale ŭžo nasuprać toj, dzie znachodziŭsia Aleś Puškin.

«Mianie pierasialili, i ja čuju ŭ adzin ź dzion — paŭtarajecca ŭsio toje samaje: śniadanak tarmozicca pierad jahonaj kamieraj, i pačynajecca niejkaja mituśnia. Štości tam robicca, kantralor jaho kliča: «Puškin, Puškin», ale ja ŭ detalach nie čuŭ, bo ŭžo krychu dalej znachodziŭsia. Heta było pryblizna 6.30—6.40 ranicy.

Paśla ja idu na prahułku. Kamiera jahonaja była jašče začynienaja. Ja viartajusia z prahułki, pryblizna 9:45 — 10 hadzin, ja baču, jak nasustrač mnie idzie staršynia miedčastki Hrodzienskaj turmy Łucaŭ. Z čaho ja rablu vysnovu, što jon, chutčej za ŭsio, chadziŭ da Puškina. Ja viartajusia, dźviery pa-raniejšamu začynienyja. I moža praz paŭhadziny, moža praz 15 chvilin, ja čuju jahony stohn. Adčyniajuć dźviery znoŭ (supracoŭniki turmy), i ja čuju, jak jon stohnie — doŭha, praciahła, i potym stohn zacichaje», — raskazaŭ Dziadok.

Pavodle jaho, było padobna na toje, što Alesia Puškina vyvozili na nasiłkach, a kiraŭnik miedčastki prychodziŭ dla taho, kab sankcyjanavać mahčymaść jaho vyvazu za miežy turmy.

«Ja zrazumieŭ, što jaho ź niejkaj surjoznaj chvarobaj vyvieźli, tamu što zvyčajna prosta tak nie vyvoziać. Šmat ludziej pamiraje na Hrodzienskaj krytcy praz toje, što ich nie lečać. I ŭžo praź niekalki tydniaŭ ja daviedaŭsia, što Aleś Puškin pamior, jak paviedamlałasia, ad prabadnoj jazvy ŭ reanimacyi», — skazaŭ Mikałaj Dziadok.

«A ŭ toj dzień, jak ja pačuŭ jaho stohn i jak jaho vynosiać z kamiery, pryblizna a 12‑j hadzinie nočy ja pračnuŭsia raptam u svajoj adzinočcy. Nie viedaju, čamu pračnuŭsia. Ale praź niekalki siekund ja pačuŭ hałasy, jak bałandzior niešta zapisvaje, a kantralor jamu dyktuje: matrac — 1 adzinka, praścina — 1 adzinka, kubak — 1 adzinka. Ja zrabiŭ vysnovu, što heta źbirajuć rečy Puškina, kab ich zdać na skład. U toj momant ja padumaŭ, što jon u balnicy. Ciapier ja razumieju, što zdavali na skład pa inšaj pryčynie», — raskazaŭ były palitviazień.

Mikałaj Dziadok pierakanany, što ŭ hibieli Alesia Puškina vinavaty kiraŭnik miedčastki Hrodzienskaj turmy, bo nie nadali svoječasovaj miedycynskaj dapamohi.

«A ŭ šyrokim sensie — vinavataja sistema, bo ŭ Hrodzienskaj turmie takaja palityka adnosna ŭsich viaźniaŭ uvohule, nie tolki palityčnych», — padkreśliŭ jon.

***

Aleś Puškin pamior try hady tamu, 11 lipienia 2023 hoda va ŭzroście 57 hadoŭ.

Jaho zatrymali 30 sakavika 2021 hoda pa spravie ab nibyta reabilitacyi nacyzmu: na vystavie ŭ Hrodnie byŭ partret antysavieckaha partyzana Aŭhiena Žychara. Puškina abvinavacili pavodle č. 3 art. 130 KK (reabilitacyja nacyzmu), a taksama pavodle art. 370 KK (ździek ź dziaržaŭnych simvałaŭ).

30 sakavika 2022 hoda Alesia Puškina asudzili da piaci hadoŭ źniavoleńnia ŭ kałonii strohaha režymu. Viasnoj 2023 hoda jaho pieraviali ŭ hrodzienskuju turmu.

• 0
• 0
• 0
• 1
• 0
• 23
• 10
• 1