«Upłyvać na tych, chto tam, my možam i tut». Dźmitryj Siemčanka — pra svoj debiut na «Biełsacie» z novym prajektam

Dźmitryj Siemčanka: — Nu voś, u subotu, 5 vieraśnia, ja ŭpieršyniu «zaśviačusia» na «Biełsacie» sa svaim «Dekodaram»…

«Ludzi zmohuć bačyć naviny holeńkimi — biez prapahandysckich naratyvaŭ»

«Biełsat»: — «Dekodar» ź Siemčankam — heta praciah «Antyfejku», jaki ty rabiŭ na ANT?

— Zusim nie. Nazva havoryć sama za siabie. «Dekodar» — heta rasšyfroŭka navinaŭ, taho, što zastajecca niezaŭvažnym, miž radkoŭ. Ludzi ceły tydzień čytajuć naviny, ale nie zaŭždy razumiejuć, pra što viadziecca i što nasamreč adbyvajecca. Bo kali peŭnyja palityki ci dziejačy niešta kažuć, to heta nie aznačaje, što ich treba razumieć litaralna. Usio važnaje časta schavanaje i zakadavanaje. I tamu «Dekodar» preparuje naviny tydnia, jak patołahaanatam. I pakazvaje, što ŭ ich usiaredzinie.

— Pryviadzieš prykład?

— Ja pakul nie viedaju kankretnych temaŭ, bo ŭsio budzie adbyvacca ŭ žyvym efiry. Ale zaraz… Na hetym tydni staršynia Homielskaha abłvykankamu abviaściŭ subotnik. Nibyta ničoha novaha — viadomaja savieckaja prydumka. Raniej subotniki ładzilisia raz na hod — u krasaviku. Ź ludziej źbirali daninu, a dziaržava zarablała miljony dołaraŭ. Prosta tak. Ale ŭ 2025 hodzie jana vyrašyła pravieści jašče dva subotniki. Niezaŭvažna, ale na ich jana zarabiła ŭ 4 razy bolš, čym raniej. I ciapier toje samaje vyrašyli rabić rehijanalnyja ŭłady. Ludzi vychodziać i biaspłatna pracujuć. Na Homielščynie — «kab zarabić na ramont Mazyrskaj radzilni». Ale ž Mazyr — i tak bahaty horad, tam NPZ, jaki dobra zarablaje na deficycie paliva ŭ RF i moh by vydatkavać sumu na radzilniu. Ale ž nie — musiać pracavać nastaŭnicy, daktary dy inšyja biudžetniki. Pry hetym u nas bolš za 2,5 miljarda rubloŭ vydatkoŭvajecca na milicyju. Heta bolš, čym na ŭsiu adukacyju…

I voś: ja pačynaju z hetaha subotniku i pakazvaju, jak heta adbivajecca na ludziach. Kažu, što ŭ peŭny momant ich prymusiać pracavać biaspłatna nie tolki raz ci dva na hod, a, moža być, štomiesiac. I tak pacichu ludziej pieratvarajuć u raboŭ, u biaspłatnuju pracoŭnuju siłu…

— Ludziam siońnia patrebnyja takija preparavanyja naviny?

— Ludzi patrabujuć infarmacyjnaha fast-fudu. Chočuć, kab naviny byli jak z «Chutka smačna». A ja chaču zrabić dla ich malekularnuju infarmacyjnuju kuchniu. Nie fast-fud! «Dekodar» budzie adroźnivacca ad usiaho, što siońnia prapanujecca. Bo heta budzie razabranaja na malekuły ježa. Ludzi zmohuć bačyć hetyja naviny holeńkimi — biez usialakich prapahandysckich dy inšych naratyvaŭ. Ja daju im hetuju smačnuju ježu. Jaje niašmat, ale ŭ joj jość usio patrebnaje. Čałaviek uvohule moža nie sačyć za navinami ciaham tydnia i nie pierahružać siabie — prosta ŭ subotu pahladzieć «Dekodar» na «Biełsacie» i atrymać poŭnuju infarmacyju.

Pavialičyć

— Kolki budzie praciahvacca prahrama?

— Usiaho 15 chvilinaŭ. Ale heta nie padkast i nie dajdžest. Heta kancentrat. U 15 chvilinaŭ ja źmiaščaju ŭvieś tydzień. Usie naviny źviazvaju łancužkami ŭ adno cełaje, źbiraju pazł — i čałaviek bačyć usiu karcinu tydnia.

— Nakolki viedaju, ty pasprabuješ siabie i ŭ jakaści viadoŭcy «Studyi «Biełsat»?

— Tak, heta kłasika. Studyja madernizujecca, abnaŭlajecca. I ja budu vieści viečarovyja efiry na «Biełsacie».

«Tady ja vyrašyŭ, što našyja z Łukašenkam intaresy supadajuć…»

— Dzima, ty 12 hadoŭ addaŭ telebačańniu, 11 ź ich — ANT, pryčym 6 hadoŭ — u tak zvanym prezidenckim pule i…

— Ja staŭ pracavać u prezidenckim pule ŭ 2014-m, paśla padziejaŭ na Krymie i Danbasie. Bo ŭ toj momant ja vyrašyŭ, što Łukašenka nie daść zžerci nas Rasiei. Nie tamu, što jon patryjot Biełarusi, a tamu, što prosta ŭ hety histaryčny momant nie addaść svajho kresła. I ja vyrašyŭ, što ŭ nas supadajuć intaresy. U toj momant, kali ŭ Rasiei znoŭ pračnuŭsia impierski apietyt, mnie zdavałasia, što majo miesca — u pule, dzie ja mahu ŭpłyvać na histaryčnyja padziei. I ja dumaju, tak i było. Miarkuju, ja zrabiŭ tam šmat dla našaha nacyjanalnaha padmurku.

— I siońnia, u vymušanaj emihracyi paśla troch hadoŭ turmy, ty praciahvaješ vieryć, što ŭpłyvaŭ i budzieš upłyvać na histaryčnyja padziei jak žurnalist? Takija zadačy staviš pierad saboju?

— Tak, i navat bolšyja. Bo ciapier jašče bolš adkryvajecca mahčymaściaŭ. Lidary mierkavańniaŭ upłyvajuć na śviadomaść ludziej. I my majem hety šaniec. Tak, prapahanda pracuje paśla 2020 hoda. Miarkuju, uvieś prafit 2020‑ha zabrała Maskva. Bo da 2020‑ha kala ANT stajali mašyny z nalepkami Pahoni. I ja adkryta kazaŭ na telekanale, što moj hierb — Pahonia. Ja rabiŭ prahramy suprać impierskich pamknieńniaŭ Rasiei. Ja kazaŭ, što jana nas u 1918 hodzie zachapiła, što Rasieja — heta impiercy. Adkryta rabiŭ prahramy pra BNR, pra Statut VKŁ. A rasiejskija kanały nazyvali mianie biełaruskim rusafobam i nacyjanalistam jašče da taho, jak heta zrabiłasia mejnstrymam. 2014-y, 2015-y, 2018‑y — možacie pahladzieć u internecie. Maŭlaŭ, hety biełaruski nacyjanalist iznoŭ raspalvaje varožaść da rasijanaŭ. Ale ja raspalvaŭ varožaść nie da ich, a da impierskich pamknieńniaŭ. I praciahvaju heta rabić. Dla mianie ničoha nie źmianiłasia.

— Ale ŭ adnym ź intervju ty kazaŭ, što budučyniu Biełarusi robiać tyja, chto tam. Ty — tut…

— Tak, ale ŭpłyvać na tych, chto tam, my možam i tut.

— Upeŭnieny, što ciabie pačujuć?

— Upeŭnieny, što pačujuć. Ja atrymlivaju šmat fidbeku. Mnie pišuć ludzi. Jany ciapier starajucca zachavać svaje žyćci i svabodu, tamu nie vykazvajuć dumak publična. Ale hetyja dumki ŭ ich jość, i jany viedajuć, z kim mohuć imi padzialicca. Mnie piša šmat ludziej, tak było i da pasadki. Pišuć u pryvatnyja paviedamleńni, dajuć zvarotnuju suviaź. I takich ludziej šmat.

«Lepš budu ŭ zekaŭskaj robie, ale nie vaźmu hetaha soramu na serca»

— A tvaje byłyja kalehi? Čakaješ ad ich fidbeku paśla taho, jak «zaśviecišsia» na «Biełsacie»?

— Ja pra heta nie dumaju. Bo tyja, chto nasamreč blizka sa mnoju pracavaŭ, viedali, što ja saboj ujaŭlaju. Viedali pra majo staŭleńnie da Rasiei i čamu ja pracuju ŭ pule. Kali na ANT pryjšoŭ Marat Markaŭ, mianie jamu prezientavali tak: «Dźmitryj, biełaruski nacyjanalist». Choć ja sam siabie nie nazyvaŭ tak hučna — nacyjanalistam. Chutčej, nacyjanalna aryjentavanym čałaviekam ci patryjotam, choć hetaje słova ŭžo devalvavali ŭsiakimi «jabacinhami».

Ale ja byŭ adkryty i ščyry ŭ hetym. I kalehi viedali pra majo staŭleńnie da biełaruskaj movy, historyi i kultury. U sierady my vychodzili ŭžo na biełaruskaj movie, i ranicu pieraviali na biełaruskuju movu, navat prezidenckija siužety ŭ toj momant ja rabiŭ pa-biełarusku… I, naturalna, usie viedali pra majo staŭleńnie da padziejaŭ 2020 hoda. I nichto z maich padnačalenych u pule, nivodzin čałaviek, z kim ja pracavaŭ, ničoha pra mianie nie zrabiŭ. I ja nie razumieju hetuju patałohiju i chvoraść Azaronka, jaki amal kožny tydzień rabiŭ pra mianie prahramy i pisaŭ, što «Siemčanka musić sieści»…

Pavialičyć

— I Siemčanka ŭ 2022 hodzie sieŭ. Mianie ŭraziła historyja, jakuju ty apaviadaŭ raniej. Ty byŭ užo ŭ «Voŭčych Norach», i na zonu, u składzie televizijnaj hrupy, jakaja miełasia źniać siužet pra palitviaźniaŭ, pryjazdžaje tvoj kolišni apieratar, ź jakim vy zjeli nie adzin pud soli. Vy sustrakajeciesia pozirkami…

— Hałoŭny apieratyŭnik prymušaŭ mianie dać intervju. Pahražaŭ 411‑m artykułam, šantažavaŭ siamjoj, kidaŭ u ŠIZA… I voś pryjechała zdymačnaja hrupa, mienavita ANT. My staim u kalidory ź jašče adnym žurnalistam niezaležnaha vydańnia. I jany iduć — dva apieratary i načalnik zdymačnaj hrupy. Ja ŭžo nie mahu ich žurnalistami nazyvać, bo heta nie žurnalistyka, heta ŭžo praca na represiŭnuju sistemu. Dyk voś — iduć… A ja paśla čarhovaha ŠIZA — chudy taki, vysachły, ščoki zapałyja. Nu bo z ŠIZA ty vychodziš jak z Aśviencymu. Staju ŭ hetaj robie, chudy i łysy. A jany — adzin adnamu: «Heta Dzima?» — «Heta jon, heta Dzima…»

I ja tady kažu žurnalistu, jaki stajaŭ sa mnoj: «Słuchaj, voś jany iduć pa kalidory i dumajuć, što ja zrabiŭ drenny vybar, što ja pamyliŭsia. Ale kali b mnie, jaki prajšoŭ praz hetyja ździeki dy pakuty i straciŭ usio, prapanavali b «Davaj zdymaj hetuju robu zekaŭskuju, biary mikrafon i pišy intervju z palitźniavolenymi», ja b admoviŭsia. Lepš budu ŭ zekaŭskaj robie, ale nie vaźmu hetaha soramu na serca».

— Intervju było?

— Nie, jany nie padyšli, nie navažylisia. Zapisali inšych palitźniavolenych — nie mianie. I ja potym tak dumaŭ, što my ŭžo byli ŭ roznych suśvietach. Jany vybrali svoj šlach, ja vybraŭ svoj…

Ź dźviuma valizkami praz dva miesiacy pa vyzvaleńni pryjechaŭ u emihracyju. I dumaju, što ja zrabiŭ pravilna.

«Ja byŭ PR-mieniedžaram dyktatara…»

— Jak tabie biełsataŭskaja atmaśfiera? Jana inšaja, čymsia była tam, na ANT?

— Vajb toj samy. Telebačańnie jość telebačańnie. Hetaja televizijnaja mahija — ja jaje zaŭždy adčuvaju. I kali tabie heta padabajecca, to nijaki stres nie spynić. Kali heta tvajo, ty štoranicu paŭstaješ, jak fieniks, z popiełu.

— Vyhladaješ vielmi dobra. Kali b ja dakładna nie viedaŭ, što ty try hady adbyŭ za kratami i na zonie, nie pavieryŭ by. Niama prablemaŭ sa zdaroŭjem?

— Nie, chacia 14 zuboŭ pryjšłosia lačyć. Ja padtrymlivaŭ siabie tam, staraŭsia fizična zajmacca kožny dzień, dzie b ni byŭ, navat u ŠIZA. Heta mianie hartavała. Palityčnym zabaraniali na zonie ciahać štanhi, treniravacca, ale dazvalali brać udzieł u spabornictvach. Dyk ja adnojčy pieramoh u stanavaj ciazie. Padymaŭ 80‑kiłahramovuju štanhu i padniaŭ bolš za ŭsich. Navat u turemnuju hazietu «Trudovoj puť» trapiŭ jak pieramožca — nie spraŭdzili tam, što ja «palityčny», i prapuścili. A što datyčyć psichiki, dyk zona dasiul śnicca. Byccam iznoŭ traplaješ tudy i nijak nie možaš vyjści…

— Ci davodzicca tabie apraŭdvacca pierad kalehami, ź jakimi jašče nie tak daŭno byli z roznych bakoŭ barykady?

— Ty viedaješ, ja nikoli nie dumaŭ, što ja z druhoha boku. U mianie nikoli nie było takoha parohu, što my robim roznaje. U mianie była kankretna sprava — ja pracuju na nacyjanalnuju ideju. Ja z pavahaju staviŭsia da «Biełsatu», da «Našaj Nivy», bo tam ludzi taksama pracujuć na nacyjanalny padmurak. «Naša Niva», naprykład, padymała temu pra kazakoŭ i pravasłaŭnych aktyvistaŭ, jakija vyvozili dziaciej u łahiery — i ja padchoplivaŭ hety ściah i nios dalej. A kali nie było času zrabić materyjał pra «ruskamirski» Jelizaviecinski manastyr, zvaniŭ Łukašuku na «Jeŭraradyjo» i dzialiŭsia infarmacyjaj na hetuju temu…

Pavialičyć

— Ale prezidencki puł — heta jak klajmo. Što skažaš ludziam, jakija dasiul ličać ciabie «prapahandonam» i hetak dalej?

— Chaj ličać, heta ichnaje mierkavańnie. Viedaješ, my pra heta razmaŭlali jašče ŭ 2020 hodzie z kalehami, ź jakimi ja braŭ udzieł u strajku na ANT. My admaŭlalisia rabić siužety. Mnie dali rabić pra «Biełhazprambank», i ja zrabiŭ jaho tak, što im vielmi nie spadabałasia. Ja adrazu skazaŭ, što nie nazavu ŭ siužecie nivodnaha proźvišča, bo vina ludziej nie dakazanaja. Ja kazaŭ na naradach: «Navošta vy brešacie, navošta vy heta robicie?» A jany: «Nu, my ž ciabie nie prymušajem rabić hetyja siužety». Ja kažu: «Ja pracuju tut, i potym ludzi buduć kazać, što ty łajno, ty tam pracavaŭ, nichto nie budzie raźbiracca». Tak potym i adbyłosia…

Ale ŭ toj momant tam ja baraniŭ biełaruski nacyjanalny padmurak. I dla mianie ničoha nie źmianiłasia. Ja abaraniaju jaho ciapier i tut, na «Biełsacie». Rablu toje samaje, što rabiŭ tam.

Tamu, viedaješ, kali mnie kažuć «Ty tam pracavaŭ — ty haŭno», ja navat nie hublaju času, kab štości dakazać. Nikomu ničoha dakazvać nie budu. A hałoŭny moj sudździa — ja sam. Ja pierfiekcyjanist i vielmi zahonny čałaviek, jaki sam siabie vyłupcuje i abvinavacić našmat bolš, čym chtości čužy. Źjadaju siabie i nie splu načami praz drobiazi, praz dumki, što treba było zrabić inakš. Ale ŭžo nie zrobiš hetaha — nie vierniešsia ŭ minułaje…

— «Ja nie ŭ biełym palito, ja taksama vinavaty pierad usimi ludźmi». Tvaje słovy.

— Tak. Vinavaty ŭ tym, što my nie praduchilili taho, što adbyłosia. Ja nie zmoh, choć zaklikaŭ na naradach štości rabić, kab pačaŭsia niejki dyjałoh ź ludźmi… Moža, ja zanadta braŭ na siabie, dumajučy, što mahu ŭpłyvać na situacyju, a ŭ vyniku loh pryncypova na hetuju ambrazuru? Ja razumieŭ, što budzie adbyvacca, ale źmianić nie zmoh. Bo, atrymlivajecca, jak by ja tam ni kazaŭ, što pracavaŭ na nacyjanalnuju ideju, ale ž ja pracavaŭ i na Łukašenku. Pracavaŭ na jahony imidž, adbielvaŭ jaho, vyrazaŭ jahonyja frazy, čyściŭ, jašče štości. Ja byŭ, pa sutnaści, PR-mieniedžaram dyktatara. I ŭ hetym maja vina…

Ale kali chtości kaža jašče pra toje, što mianie treba sudzić, to nahadaju: mianie ŭžo šeść razoŭ sudzili ŭ Biełarusi z 2020 hoda. Tamu nie treba mianie hetym pałochać. Ja ničoha ŭžo nie bajusia. «Hubaziki» mianie dušyli i źbivali, kali prymušali vybačacca na kamieru. Ja kazaŭ, što nie chaču vybačacca pierad imi, bo ja zrabiŭ svoj vybar. I, razumieješ, hety vybar mianie trymaje. U mianie była meta — rabić biełaruski padmurak. Jana i zastałasia. Ničoha nie źmianiłasia. Ja rablu i budu rabić hetuju pracu. Ciapier — na «Biełsacie».

• 5
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0