Каляды ці Ражджаство — як павіншаваць па-беларуску?

З Ражджаством, з Раством, з Ражством, са Святам Божага нараджэння, з Калядамі — якія толькі варыянты віншавання не сустрэнеш зараз на паштоўках, у газетах, часопісах, пачуеш па радыё і тэлебачанні. Дык як жа правільна павіншаваць па-беларуску?

Мяркуючы па колькасці віншавальнай прадукцыі, менавіта слова «ражджаство» падаецца найбольш прывабным нашым рупліўцам на ніве друкарскай справы. Яго ўсё часцей можна ўбачыць на святочных паштоўках і марках.

Праўда, такое «беларускае» віншаванне нават у людзей, далёкіх ад лінгвістыкі, выклікае непаразуменне і шмат пытанняў. Здаецца, столькі гадоў у школе нас вучылі, што рускае «рождение» па-беларуску гучыць як «нараджэнне», а ніяк не «ражджэнне» і раптам такое двухмоўе ў дзеянні!

Спрэчкі вакол «Ражджаства» вядуцца даўно. У свой час Таварыства беларускай мовы стала на абарону чысціні мовы і пачало ліставанне з Міністэрствам сувязі і інфарматыкі, даказваючы, што такое «беларускае» віншаванне не мае нічога агульнага з сапраўднай назвай свята.

Апанентам выступіла Руская праваслаўная царква. Прадстаўнікі духавенства даводзілі, што «Ражджаство» — гэта самы аптымальны варыянт назвы свята.

Маўляў, беларусамі гэтае слова ўжываецца ўжо больш за тысячу гадоў, бо з самага пачатку для набажэнстваў выкарыстоўвалася царкоўнаславянская мова. І ніколі нашы продкі іншага слова, акрамя як «Рождество» ў храме не чулі.

Тым не менш нават у русіфікаваны савецкі час лінгвісты да такога «беларускага» варыянту назвы свята дадумацца не маглі. У выдадзеным у Маскве ў 1953 годзе «Русско-белорусском словаре» слова «рождество» перакладааецца не інакш як «каляды».

Расійска-беларускі слоўнік С.Некрашэвіча і М.Байкова 1928 года прапануе два варыянты — Каляды, Раство.

— Слова «ражджаство» не мае ніякага дачынення да беларускай мовы і выкарыстоўваецца хіба ад недасведчанасці або заангажаванасці, — адзначыў у інтэрв’ю «Салідарнасці» загадчык кафедры беларускага мовазнаўства Дзмітрый Дзятко. —

Гэта тыповы царкоўнаславянізм, які не мае права на існаванне ў сучаснай беларускай літаратурнай мове, паколькі парушае і фанетычныя, і лексічныя яе нормы.

Паводле даследчыка, для абазначэння часавага прамежку зімовых святаў да Вадохрышча найлепшым чынам падыходзіць слова «каляды», пашыранае практычна на ўсёй тэрыторыі Беларусі.

— Само свята Божага нараджэння жыхары многіх рэгіёнаў Віцебшыны, Магілёўшчыны, Гомельшчыны, часткі Брэстчыны і Міншчыны называюць «Ражаством». Каб пераканацца ў гэтым, варта зазірнуць у «Лексічны атлас беларускіх народных гаворак». Сучасныя альтэрнатыўныя слоўнікі Ф.Піскунова, М.Прыгодзіча, У.Завальнюка, В.Раманцэвіч і інш. фіксуюць таксама слова «раство», якое ў апошнія дзесяцігоддзі набывае папулярнасць у беларускамоўнага насельніцтва.

Як бы там ні было, але відавочна, што і без «ражджаства» беларусам хопіць слоў, каб павіншваць сваіх родных і блізкіх. Галоўнае, каб гэта было ад душы.

Са святам!

• 1
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0