Банкір Цырто: чалавек складанага лёсу або падсадная качка для важных арыштантаў у «амерыканцы»? Сталі вядомыя новыя падрабязнасці
Былы банкір Мікалай Цырто, асуджаны ў 2017 годзе і неўзабаве нібыта памілаваны разам з калегамі, нядаўна ўсплываў у публікацыі «Нашай Нівы». Пра яго паўторны арышт расказваў перакладчык Сяргей Паўлавіцкі, які быў суседам Цырто ў СІЗА КДБ у 2023‑м. Там Цырто расказваў яму і дырэктару «Бабулінай крынкі» Генадзю Скітову, што сядзіць па палітычнай справе «Чорнай кнігі Беларусі». Але знайшоўся чалавек, якому Цырто ў іншы час казаў зусім іншае.
У канцы 2017 года групу топ-менеджараў Беларусбанка асудзілі за хабары. Першаму намесніку старшыні праўлення Генадзю Гаспадарыку прысудзілі 7,5 года калоніі. Выканаўчаму дырэктару Анатолю Баговіку — 8 гадоў. Намесніку дырэктара дэпартамента па рабоце з каштоўнасцямі Мікалаю Цырто — 9 гадоў, хоць ён і супрацоўнічаў са следствам.
Далейшы лёс усіх трох склаўся незвычайна.
Багавік выйшаў па памілаванні ўжо ў маі 2018 года. У 2020‑м ён разам з жонкай Іваннай далучыўся да руху за сумленныя выбары. Урэшце Іванна атрымала па палітычным артыкуле два гады калоніі. Анатолю далі менш, дакладны тэрмін невядомы. Ён як «рэцыдывіст» трапіў у калонію ў Ваўкавыску і цалкам адбыў прызначанае палітычнае пакаранне.
Генадзя Гаспадарыка таксама вызвалілі па памілаванні. Інфармацыя пра гэта з'явілася ў канцы 2019-га, але невядома, калі менавіта банкір выйшаў на свабоду. Гаспадарыка ўладкавалі на высокую пасаду на МТЗ, але ў 2021 годзе ён памёр ад наступстваў каранавіруса.
А вось пра далейшую біяграфію Цырто раней было невядома.
У пачатку 2024 года Цырто сядзеў у СІЗА КДБ, «амерыканцы», у адной камеры з палітвязнем Сяргеем Паўлавіцкім. Трэцім у камеры быў дырэктар «Бабулінай крынкі» Генадзь Скітоў.
Цырто сцвярджаў суседзям, што па банкаўскай справе яго памілавалі, але пасля арыштавалі за перадачу інфармацыі ў «Чорную кнігу Беларусі».
«Маўляў, ён скінуў туды даныя некалькіх фельд'егераў, якіх ведаў яшчэ за часамі сваёй работы ў банку. Больш ён сам не расказваў, а я не распытваў. Затрымалі яго недзе ў 2023 годзе», — казаў «Нашай Ніве» Паўлавіцкі.
У гэтым таймінгу ёсць дзіўнае несупадзенне. Арышты за «Чорную кнігу» ішлі ў Беларусі ў 2021‑2022 гадах. Сілавікі мелі крата ў складзе каманды, таму маглі атрымліваць звесткі пра інфарматараў каманды адразу ж — і затрымліваць іх. А калі разам з Раманам Пратасевічам схапілі Соф'ю Сапегу — адміністратарку «Чорнай кнігі», — і атрымалі доступ да яе мабільніка, арышты сталі масавымі.
Чаму б Цырто тады трымалі на свабодзе да 2023 года, было незразумела.
Аднак пасля папярэдняй публікацыі «Нашай Нівы» пра Цырто з рэдакцыяй звязаўся чалавек, чыю асобу і гісторыю мы верыфікавалі. Ён сядзеў у СІЗА КДБ пад следствам вясной 2022‑га года. Па словах нашага суразмоўцы, яго вельмі здзівіла апісаная сітуацыя, таму што пасля арышту ён знаходзіўся з Цырто ў адной камеры. І той расказваў яму абсалютна іншую гісторыю таго, што з ім здарылася.
«Я трапіў у камеру неўзабаве пасля пачатку вайны ва Украіне. У маёй крымінальнай справе таксама быў палітычны кампанент. У камеры ўжо быў Мікалай Цырто. Ён расказаў, што ў СІЗА КДБ ужо другі раз, але ўсё па адной і той жа карупцыйнай справе: маўляў, адкрыліся новыя эпізоды па хабарах у банку, нехта нешта ўспомніў, і яго зноў схапілі за старыя банкаўскія прыгоды.
Уражанне ў прынцыпе ён рабіў добрае, а некаторыя яго парады нават дапамаглі, бо ён як вопытны чалавек зняў некаторыя пытанні першых дзён знаходжання ў «амерыканцы», якія ўзнікаюць у навічкоў.
Тлумачыў, што тут навокал адбываецца, якія правілы, як сябе лепш паводзіць з персаналам, калі, зрэшты, ужо нарэшце пакормяць.
Расказваў гісторыі з жыцця, кар'ерны шлях. Маўляў, сам з Наваполацка, але на час развалу Саюза быў вайскоўцам ва Украіне, адкуль вярнуўся ў Мінск і знайшоў свой лёс. У банк трапіў з абменніка, але часы былі такія, што выслужыўся ў начальнікі.
У камеры рашаў задачкі па вышэйшай матэматыцы і разважаў, што калі выйдзе, то пойдзе ў рэпетытары, бо гэта сёння адзіная бяспечная праца.
Праўда, адносна камунікацыі са следчымі парады Цырто былі, хутчэй, шкоднымі. Я быў настроены нічога не прызнаваць і ад дачы паказанняў адмаўляўся, бо лічыў, што ні ў чым не вінаваты.
А Цырто казаў што гэта пазіцыя няправільная, гэта не дапаможа. І калі я насамрэч невінаваты, то трэба абавязкова ўсё следчаму расказаць, што яго цікавіць, быць актыўным на допытах — каб працэс пайшоў і следчы хутчэй ва ўсім разабраўся», — расказаў нам сукамернік.
«Ні пра «Чорную кнігу Беларусі», ні гісторыі са скінутымі туды звесткамі фельд'егераў ён не расказваў», — адрэзаў наш суразмоўца.
Адметна, што, па словах Паўлавіцкага, аўтарытэтны бізнэсмен Скітоў падазраваў, што Цырто знаходзіцца ў камеры не проста так, а з нейкімі дадатковымі задачамі, аднак не меў пацвярджэнняў гэтаму.
Гісторыя Мікалая Цырто поўная супярэчнасцяў, яна ніяк не ўкладваецца ў звыклыя турэмныя алгарытмы.
Яго асудзілі ў 2017‑м адначасова з Гаспадарыкам, але Гаспадарык да калоніі даехаў — пра што ёсць пазнакі ў базах, якія ёсць у распараджэнні Belpol, — а Цырто не даехаў. Прынамсі дакументальных слядоў яго прысутнасці ў калоніях няма.
З адным чалавекам ён сядзеў у камеры «амерыканкі» ў пачатку 2022 года, з другім — у пачатку 2024 года. Гэта амаль немагчыма, выключны выпадак, каб чалавек так доўга знаходзіўся ў СІЗА КДБ. Максімальны час следства па справе — паўтара года. А калі справу перадаюць у суд, арыштанта пераводзяць з «амерыканкі» ў СІЗА №1 (раней — Валадарка). Цырто ж нейкім чынам завіснуў там мінімум на два гады.
«Так, Цырто казаў, што, маўляў, вельмі не хоча ехаць у калонію», — узгадвае Паўлавіцкі.
Двум суседзям Цырто агучыў розныя гісторыі сваёй крымінальнай справы, пры гэтым уяўная перадача даных у «Чорную кнігу Беларусі» — гэта адназначна палітычнае «злачынства», пасля прысуду па якім асуджанага ўносяць у спісы экстрэмістаў і/ці тэрарыстаў.
Мяркуючы па тым, што прозвішча Цырто ў гэтых спісах няма, ён або не быў асуджаны па палітычным артыкуле, або дагэтуль знаходзіцца ў СІЗА.
У беларускай турэмнай сістэме часам сустракаецца нефармальная практыка, калі арыштант пасля вынясення прысуду не адпраўляецца ў калонію, але застаецца ў СІЗА ў якасці своеасаблівага добраахвотнага памочніка следчых. Ён не працуе ў гаспадарчым атрадзе, а проста жыве ў камеры і дапамагае сілавікам збіраць інфармацыю пра іншых арыштантаў. Узамен адміністрацыя ўстановы можа абяцаць яму умоўна-датэрміновае вызваленне ці хаця б проста гарантаваць бяспеку. Пакуль што няма дакладных доказаў, што Цырто знаходзіўся ў «амерыканцы» (ці знаходзіцца дагэтуль) у такім статусе, аднак усе ўскосныя сведчанні дэманструюць, што яго гісторыя анамальная.
Калі вы былы палітвязень (ці былі арыштаваныя па іншым артыкуле) і перасякаліся ў СІЗА КДБ з Мікалаем Цырто, звяжыцеся з нашай рэдакцыяй. Новая інфармацыя, хай нават і ананімная, дапаможа скласці поўную карціну.
«Наша Нiва» — бастыён беларушчыны
ПАДТРЫМАЦЬ
Каментары