З Мінска на пляж — усяго за 7 хвілін. Як мінчукі ляталі на Мінскае мора самалётамі
«У нядзелю, 2 чэрвеня, і ў кожную наступную нядзелю Мінскі аэрапорт праводзіць перавозку працоўных на самалётах Ан-2 на бераг Мінскага мора і назад». Сёння аб'ява з мая 1963 года пра тое, што дабрацца з Мінска на пляж можна было на самалёце ўсяго за сем хвілін, выглядае неверагодна.
Яшчэ больш здзіўляюць інтэрвалы паміж рэйсамі — усяго 10—15 хвілін. Пры гэтым палёты выконваліся цэлы дзень: з 8:30 да 20:00, піша Onliner.by.
Кошт такога кароткага пералёту змяняўся. Да грашовай рэформы ў студзені 1961 года дарослы білет каштаваў 7 рублёў, дзіцячы — 3 рублі 50 капеек.
Пасля дэнамінацыі месца ў самалёце стала каштаваць 1 рубель (а не 70 капеек, у якія ператварыліся б 7 рублёў), а дзіцячы білет — 50 капеек (замест магчымых 35).
Такім чынам, пералёт фактычна падаражэў.
Ці быў рубель за кароткі рэйс у прыгарад вялікімі грашыма?
Праезд у гарадскім аўтобусе ў Мінску тады каштаваў 5 капеек, таму палёт абыходзіўся ў 20 разоў даражэйшым. Калі параўнаць з сучасным коштам талона на аўтобус у сталіцы (1,10 рубля), такі пералёт сёння каштаваў бы каля 22 рублёў.
Да Мінскага мора можна было даехаць і прыгарадным аўтобусам. Кошт білета залежаў ад адлегласці і складаў прыкладна 10—20 капеек.
З таго часу многае змянілася. Сталічны аэрапорт, адкуль адпраўляліся гэтыя рэйсы, саступіў месца вялікаму жылому комплексу. Ад яго застаўся толькі будынак аэравакзала. Але ці можна сёння адшукаць сляды аэрадрома каля пляжаў Заслаўскага вадасховішча? І ці існаваў ён увогуле?
Журналісты Onliner паразмаўлялі з краязнаўцамі, якія меркавалі, што былы аэрадром знаходзіўся на месцы сучаснай аўтастаянкі каля Заслаўскага вадасховішча. Яна размешчана на вуліцы Азёрнай паміж трэцім пляжам і цэнтрам ветразнага спорту. На старых картах у гэтым месцы сапраўды відаць вялікую адкрытую пляцоўку.
Гэтую версію падмацоўвала паведамленне на форуме Onliner: «Пляцоўка для пасадкі была побач з рэстаранам «Заслаўль». Потым там было футбольнае поле. А цяпер ужо нешта будуюць».
Белы будынак рэстарана «Заслаўль», які нагадваў марскі лайнер, памятаюць многія мінчукі. Ён знаходзіўся каля трэцяга пляжа. Рэстаран больш за дваццаць гадоў быў адным з самых папулярных месцаў адпачынку на Мінскім моры, але закрыўся ў 1990-х. Пазней будынак стаў вядомай закінутай славутасцю, якую знеслі ў 2018 годзе. Цяпер на гэтым месцы размясціўся пасёлак дарагіх віл з SPA-комплексам.
Яшчэ нядаўна ў ваколіцах Мінскага мора было і іншае месца, звязанае з авіяцыяй. Каля аднаго з пляжаў вадасховішча Крыніца яшчэ два з паловай гады таму стаяў сапраўдны Ан-2. Ён невядома адкуль з'явіўся ў пачатку 2020‑х гадоў і хутка стаў папулярнай фоталакацыяй для адпачывальнікаў і аматараў авіяцыі. На жаль, самалёт паступова разрабавалі вандалы.
Каментары на «Яндэкс Картах» добра перадавалі яго лёс: ад захопленых водгукаў пра «птушку» да сумнага: «Самалёт ужо амаль разабралі на запчасткі». А пасля з'явіўся кароткі запіс: «Самалёта няма».
Магчыма, менавіта там калісьці быў аэрадром? Такое меркаванне ўзнікала, але выглядае малаверагодным.
Па-першае, вадасховішча Крыніца з'явілася прыкладна на дваццаць гадоў пазней за Заслаўскае. Па-другое, той Ан-2 быў вельмі падобны да самалёта, які ў 2019 годзе нейкі час стаяў на вуліцы Кастрычніцкай у Мінску, дзе адзін з рэстаратараў хацеў ператварыць яго ў фудтрак.
Таму больш верагоднай выглядала версія з месцам каля былога рэстарана «Заслаўль».
У пошуках людзей, якія яшчэ памятаюць 1960‑я гады, журналісты накіраваліся ў невялікую вёску Зарэчча-1, што знаходзіцца адразу за аўтастаянкай, дзе меркавалі існаванне «пляжнага» аэрадрома.
Зарэчча-1 — гэта рэшткі калісьці вялікай вёскі. Апошнія дамы тут захавалі стары выгляд і рэзка кантрастуюць з сучаснымі раскошнымі катэджамі на першай берагавой лініі.
— Вядома, ведаю, дзе быў аэрадром. Я нават сам адтуль лётаў, — здзівіў журналістаў першы ж мясцовы жыхар.
Так проста Уладзімір Іосіфавіч развеяў сумневы, што пошукі могуць аказацца безвыніковымі.
Старажыл адразу адкінуў версію пра аўтастаянку.
— Крыху далей, каля пятага пляжа.
Мужчына намаляваў прыкладную схему: аўтамабільнае кальцо, дачы (цяпер гэта Першая Дачная вуліца аграгарадка Ждановічы), некалькі сцежак — і месца, дзе калісьці прызямляліся самалёты.
— Паласа была проста травяная — без асфальту і нават без грунтавага пакрыцця. Але адкрытая прастора была вялікая: прыкладна 350—500 метраў у даўжыню і 150—200 метраў у шырыню. Памятаю, там стаяў ветраўказальнік — тканкавы рукаў для вызначэння кірунку ветру.
Што цяпер знаходзіцца на гэтым месцы, Уладзімір Іосіфавіч ужо не ведае. Апошні раз ён быў там каля 25—30 гадоў таму, калі хадзіў у грыбы.
— Дарэчы, у дзяцінстве мы нават ганялі на той аэрадром кароў пасвіць. Добра ўжо не памятаю, але, здаецца, самалёт лётаў толькі па выхадных.
Па падказках жыхара Зарэчча-1 журналісты даехалі да патрэбнага месца, а затым пайшлі сцежкамі ў бок лесу. На першы погляд нічога, што нагадвала б вялікую адкрытую пляцоўку, не было — навокал толькі густыя зараснікі.
Але варта было пераключыць карты ў рэжым спадарожнікавага здымка, як сталі прыкметныя контуры, якія сапраўды нагадваюць абрысы былой узлётна-пасадачнай паласы.
А калі зазірнуць у старыя спадарожнікавыя здымкі NASA, адкрываецца яшчэ больш цікавая карціна. На фота ад 16 жніўня 1972 года добра бачная расчышчаная ўзлётна-пасадачная паласа. Можна разгледзець і невялікі белы квадрацік будынка — верагодна, там знаходзілася каса, куды калісьці прыйшоў па білет і Валодзя, юны жыхар Зарэчча-1.
Цяпер жа на месцы былога невялікага аэрадрома перад намі цягнуцца роўныя рады ўжо дарослых соснаў. Так непрыкметна і ляціць час.
Вернемся да гісторыі Уладзіміра Іосіфавіча. Калі ён быў хлопчыкам гадоў 7—8-мі, то папрасіў у мамы грошай на свой першы ў жыцці палёт.
— Мы, мясцовыя дзеці, бачылі, што на аэрадром лётаюць самалёты з Мінска і назад. Таксама хацелася пракаціцца.
Так хлопчык і здзейсніў палёт у мінскі аэрапорт.
— Страшна было на вышыні?
— Ды не тое каб страшна. Але на такіх самалётах ляціш і, ведаеце, часам быццам правальваешся кудысьці,— са смехам успамінае суразмоўца.
Самалёт Ан-2 быў поўны пасажыраў, але Уладзімір Іосіфавіч ужо не памятае, ці адпусцілі яго бацькі ляцець аднаго, ці ўсё ж разам з сябрам.
З Мінска ён вяртаўся ўжо не па паветры, а на 27‑м аўтобусе. Журналісты здзівіліся: чаму не самалётам?
— А там быў нейкі дзіўны графік палётаў, — успамінае мужчына.
На тое ж самае скардзіўся і няўдалы пасажыр Ан-2 у газетнай нататцы 1961 года. Адзін мінчук аднойчы раніцай слухаў радыё і згадаў, што хацеў бы пабываць на Заслаўскім вадасховішчы. Але ў той дзень у мінскім аэрапорце быў вялікі наплыў людзей, і ў выніку нешта пайшло не так.
«Дыктар цярпліва і ветліва растлумачыў, што трэба берагчы час, што для гэтага ёсць усе ўмовы, а менавіта: з аэрапорта да Ждановічаў вас даставяць усяго за сем хвілін. <…> Хтосьці ветліва паказаў мне на касу. І вось ужо касірка ставіць на білеце Р-72, што азначае рэйс-72. Яна запэўнівае, што не больш чым праз паўтары гадзіны я буду на моры», — расказваў мужчына ў СМІ.
«А палове першай спяшаюся на лётнае мора…»
«А палове першай спяшаюся на лётнае мора. Але што такое? На пляцоўку прапускаюць толькі 44‑ы рэйс. За паўтары гадзіны зроблена ўсяго адзінаццаць рэйсаў чатырма самалётамі. Прайшла яшчэ гадзіна, і мы зноў атачылі начальніка змены. Праз гадзіну і праз паўтары было тое ж самае. А палове на трэцюю каса стала велікадушна вяртаць грошы за прададзеныя білеты.
Стрэлка гадзінніка няўмольна набліжалася да чацвёртай, а да ўзлёту начальнік змены рыхтаваў… толькі 59‑ы рэйс. <…> 160 чалавек (гэта былі самыя цярплівыя) пайшлі да прыпынку тралейбуса».
Праз некалькі гадоў, у снежні 1963 года, у напрамку Мінскага мора пачнуць курсіраваць першыя электрычкі. У гарачыя летнія дні шматлікія адпачывальнікі і дачнікі таксама будуць браць квіткі на іх з цяжкасцю.
Уладзімір Іосіфавіч нарадзіўся ў 1951 годзе, калі ніякага Мінскага мора ў наваколлі яшчэ і блізка не было.
— Мне бацька расказваў. Тут былі балоты: брусніцы, журавіны, глушцы, цецерукі… Цякла рэчка, называлася, здаецца, Чучанка. А потым прыгналі салдат, затым пажарных — і яны зімой, як маглі, высякалі хмызняк. Тое, што было пад снегам — карані, карчы, — усё заставалася. Потым пабудавалі плаціну і затапілі тэрыторыю. З пятага пляжа відаць астравы — у тым месцы калісьці стаялі хаты і жылі людзі. І былі тыя, каго перасялілі з-за вадасховішча: каго ў нашу вёску, каго ў другое Зарэчча, каго ў Ждановічы.
Першы пляжны сезон на толькі што пабудаваным вадасховішчы адкрылі ў 1956 годзе. Былы вясковы хлопчык застаў росквіт курортнага жыцця.
— Тады тут было вельмі шмат людзей! Проста каля выратавальнай станцыі стаяў павільён з халадзільнымі ўстаноўкамі, дзе прадавалі марожанае і піва. «Эскімо» купіш за 11 капеек — у фальгу загорнутае, на палачцы — эх, вось гэта было марожанае! Або напой — крэм-сода, о-о-о! — успамінае Уладзімір Іосіфавіч.
— Мы пастаянна прападалі на моры. Ну як пастаянна… Трэба ж было і сена ратаваць. Бацька пойдзе, накосіць, а ты сядзіш на пляжы і бачыш, што дождж збіраецца. І адтуль бяжыш дадому: трэба сена сабраць, каб не змокла.
«Проста паліва каштавала танней за ваду». Што памятае пра тыя самыя палёты пілот
Гары Пак — былы пілот. У савецкія гады ён быў камандзірам адной з эскадрылляў аэрапорта Мінск-1. У свае паважаныя 90 гадоў мужчына добра памятае, як у пачатку 1960‑х гадоў вазіў адпачывальнікаў да пляжу Заслаўскага вадасховішча.
— Потым я ўжо паехаў перавучвацца на новы тып самалёта, большы — Іл-14. А да гэтага на Ан-2 выконваў рэйсы паміж малымі гарадамі: Глуск, Нарач… Маршрутаў было вельмі шмат… Летам лёталі і на Заслаўскае вадасховішча.
Пілот успамінае, што перад пачаткам палётаў вельмі старанна падбіралі месца для пасадак.
— Наша кіраўніцтва, інжынеры шукалі месца — выязджалі, глядзелі, якая там глеба. Калі выбралі, нацягнулі абмежавальныя стужкі, расставілі сцяжкі. Гэта было неабходна, каб туды не заязджалі машыны і не заходзілі жывёлы: побач жа знаходзіўся саўгас «Ждановічы».
Пілот пацвярджае: пакрыццё міні-аэрадрома было травяным. Непатрабавальны Ан-2 цалкам для гэтага падыходзіў.
Паводле слоў Гары Інакенцьевіча, палёт доўжыўся ўсяго 15 хвілін. Білеты можна было набыць як у касе мінскага аэравакзала, так і непасрэдна на ўзлётнай паласе.
Экіпаж складаўся з двух чалавек: камандзіра і другога пілота. Гары Інакенцьевіч пабываў у абедзвюх ролях.
— Вядома, адзін экіпаж не лётаў цэлы дзень на Мінскае мора. Напрыклад, да абеду лётаў адзін, потым — другі.
На борт бралі 12 пасажыраў.
Людзі, якія ляталі на Ан-2 на больш далёкія адлегласці, нярэдка ўспамінаюць непрыемны момант: іх часта ўкалыхвала і ванітавала ў гігіенічныя пакеты, якія раздавалі перад палётамі. Гары Інакенцьевіч кажа, што ў такім кароткім пералёце, пра які ідзе гаворка, пасажыры адчувалі сябе нармальна.
— Ахвочых паляцець на пляж было безліч! Ляталі ў светлы час сутак, прыкладна да васьмі вечара. За дзень паміж Мінскам і вадасховішчам набіралася нямала рэйсаў.
Паводле слоў Гары Інакенцьевіча, быў час, калі ў сезон на пляж можна было прыляцець самалётам наогул кожны дзень.
На наша пытанне, ці даводзілася яму вазіць з берагоў Заслаўскага вадасховішча ў Мінск пасажыраў у купальніках, ён са смехам адказвае:
— Не, што вы. Усё было прыстойна.
Пілоты не ставіліся з пагардай да такіх кароткіх «пляжных» рэйсаў.
— Грошы зарабляць трэба было? Трэба. Тым больш на тых жа Ан-2 у тыя часы былі яшчэ і палёты над горадам. Людзі прыходзілі ў аэрапорт, куплялі білеты. Набіралася 12 чалавек — і ляцелі па крузе над Мінскам. На борце былі і экскурсаводы, якія паказвалі на будынкі, расказвалі пасажырам, што менавіта яны бачаць. Бо зверху шмат што выглядае зусім інакш.
Білеты былі недарагімі.
— Бо і паліва тады было таннае, амаль нічога не каштавала — вада была даражэйшая, — падсумоўвае Гары Інакенцьевіч.
Згадкі пра палёты са сталіцы Беларусі на Мінскае мора сустракаюцца ў газетах прыкладна з 1957 па 1965 год. Калі дакладна яны спыніліся — невядома.
Магчыма, самалёты на такім кароткім маршруце не вытрымалі канкурэнцыі з электрычкамі, якія якраз у той час пачалі актыўна развівацца.
Білет на цягнік да раёна вадасховішча каштаваў прыкладна 15 капеек, расклад чыгункі быў зразумелым і не залежаў ад надвор'я.
А магчыма, нехта з кіраўніцтва ўсё ж палічыў такія палёты нелагічнымі: у рэшце рэшт, электрычка магла перавезці за адзін раз каля тысячы чалавек, а не толькі 12.
У тыя гады беларусы ляталі не толькі на Мінскае мора: транспартная сувязь паміж рэгіёнамі краіны ў цэлым забяспечвалася… вядома ж, не аўтобусамі, аўтамабілямі ці маршруткамі, а менавіта самалётамі.
Свае аэрадромы былі ва ўсіх абласных цэнтрах, а таксама ў Пінску, Полацку, Мазыры, Баранавічах, Бабруйску, Барысаве, Браславе, Глыбокім, Глуску і многіх іншых малых гарадах Беларусі.
Каментары
А так, усё правільна, у электрычку да ММ ня ўлезьці было, але, вядома ж, ушчымляліся неяк, усім сваім дваровым гуртом. Бацькі рэдка езьдзілі, ім працаваць трэ было, пакінуць 50 капеяк на стале, і ня ведалі, дзе іхных дзяцей насіла...