«Выехаць нельга застацца». Жыхары Кіева выбіраюць паміж добраахвотнай эвакуацыяй і яшчэ адной зімоўкай у горадзе пад абстрэламі
На фоне ўзмацнення расійскіх абстрэлаў жыхары ўкраінскіх гарадоў рыхтуюцца да новай цяжкай зімы: ім зноў пагражаюць не толькі ўдары ракет і дронаў, але і працяглыя адключэнні электрычнасці і ацяплення, піша Бі-бі-сі.
«Мінулая зіма ў Кіеве была вельмі цяжкай», — расказвае Марыя Шостак, маці дваіх дзяцей, якая цяпер збірае рэчы ў сваёй невялікай кватэры, каб з'ехаць з горада.
З-за працяглых маразоў і частых адключэнняў электрычнасці пасля расійскіх удараў па энергасістэме мінулая зіма стала адной з самых цяжкіх для Украіны.
«Былі дні і тыдні, якія проста немагчыма было вытрымаць. Я падумала, што не перажыву яшчэ адну такую зіму», — кажа Марыя.
Яна вырашыла не чакаць халадоў. Пасля апошніх расійскіх атак на Кіеў яна прыняла рашэнне з'ехаць з горада.
«Усё змянілася ў канцы жніўня і пачатку верасня, калі Кіеў пачалі атакаваць кругласутачна, — успамінае яна. — Раней дроны і ракеты перахоплівалі недзе на ўскраінах. Цяпер гэта стала адбывацца ў цэнтры, проста над нашымі галовамі».
Пасля некалькіх тыдняў узмацнення расійскіх атак, якія да канца верасня закранулі аўтазаправачныя станцыі, электрастанцыі і ключавыя масты праз Дняпро, мэр Кіева Віталь Клічко заявіў, што горад апынуўся ў «вельмі драматычнай сітуацыі».
9 кастрычніка ён заклікаў кіяўлян, у якіх ёсць сваякі за горадам, па магчымасці часова пакінуць сталіцу.
Абодва дзіцяці Марыі — чатырохгадовы Артур і двухгадовая Кіра — нарадзіліся пасля пачатку поўнамаштабнага ўварвання Расіі ў 2022 годзе.
Не жадаючы падвяргаць іх яшчэ адной цяжкай зімоўцы ў Кіеве, яна вывезе іх замяжу.
Яны плануюць правесці зіму ў Хургадзе, на ўзбярэжжы Чырвонага мора ў Егіпце. Там танней, чым у Еўропе, ды і цяплей, тлумачыць Марыя.
«Я зусім не адчуваю сябе ў бяспецы ва Украіне», — кажа яна.
Апытанні паказваюць, што многія жыхары краіны адчуваюць тое ж самае, нават калі не ўсе пакуль прынялі такое радыкальнае рашэнне.
Апытанне, праведзенае ў верасні даследчай кампаніяй «Градус», паказала, што 40% жыхароў Украіны разглядаюць магчымасць пераезду, калі ўмовы жыцця будуць працягваць пагаршацца; 35% заявілі, што не збіраюцца пераязджаць, а 25% не змаглі адказаць.
«Людзі ацэньваюць сукупнасць стрэсавых фактараў, — кажа Яўгенія Блізнюк, заснавальніца і генеральная дырэктарка «Градуса». — Гаворка ідзе не толькі пра электразабеспячэнне і адключэнні камунікацый, як мінулай зімой. Расіяне наносяць удары па буйных лагістычных цэнтрах, а гэта значыць, што людзі непакояцца пра тавары, пра харчаванне на зіму».
Нядаўнія расійскія ўдары па кіеўскіх мастах, АЗС і школах узмацнілі адчуванне небяспекі і трывогі.
Для сем'яў з маленькімі дзецьмі сітуацыя асабліва цяжкая.
Ірына, якая папрасіла не называць яе прозвішча, расказвае, што мінулай зімой яе трохгадовай дачцэ Паліне было вельмі складана.
«Часам у нас не было ацяплення тыднямі, а тэмпература ў кватэры складала нуль або пяць градусаў, — расказвае яна. — Таму знаходзіцца тут з маленькім дзіцем, якое пастаянна хварэе, было невыносна».
Нядаўнія перажыванні сям'і толькі пагоршылі стан дзіцяці.
«Сёлета па нас двойчы наносілі ракетныя ўдары», — кажа Ірына.
Першы выбух у пачатку чэрвеня выбіў вокны ў доме сям'і на паўночна-заходняй ускраіне Кіева. Праз месяц — пасля частковага рамонту — другі выбух ля іх дзесяціпавярховіка закідаў кватэру зямлёй, з-за чаго сям'і давялося пераехаць у часовае жыллё.
Здароўе Паліны пагоршылася. Яна пакутуе ад наймацнейшай трывогі, якая выклікае прыступы нетрымання мачы, ваніты і некантраляваны трэмар.
«Цяпер у яе ўзнікла гэтая неўралагічная праблема, і менавіта таму мы думаем пра ад'езд, — кажа Ірына. — Пасля кожнага абстрэлу з'яўляюцца новыя сімптомы».
Ірына, чый муж служыць у войску, пакуль не вырашыла, куды ехаць. Яе пасада ў міжнароднай няўрадавай арганізацыі можа дазволіць ёй працаваць дыстанцыйна з Польшчы.
«Наш прэзідэнт кажа, што лепш з'ехаць з Кіева, таму што гэта мэта нумар адзін», — кажа яна.
Для іншых жыхароў Кіева рашэнне знаходзіцца бліжэй да дома: на бязмежных прасторах краіны, у якой-небудзь з украінскіх вёсак.
Алена Канапля расказвае, што некалькі тыдняў шукала падыходнае месца, перш чым спыніла свой выбар на доме ў сельскай мясцовасці, размешчаным за дзве гадзіны язды ад сталіцы.
«Я вырашыла, што найлепшым варыянтам будзе невялікая вёска, дзе няма ні заводаў, ні складоў, ні чыгуначных станцый, — тлумачыць Алена. — Нічога, што можа стаць мішэнню для Расіі».
У дзень візіту Алена займалася дастаўкай запасаў у дом і кантралявала ўстаноўку новых дзвярэй.
Згодна з украінскай традыцыяй, новае жыллё ўжо асвяціў святар.
У доміку ўстаноўлены газавыя канвекцыйныя абагравальнікі, але ў суседнім хляве ляжаць дровы, якія дапамогуць Алене сагрэцца ў выпадку адключэння электрычнасці. Яна ўжо падключыла высакахуткасны інтэрнэт, неабходны для яе працы ў кіеўскім дабрачынным фондзе.
У той час, калі ў Кіеве пастаянна гучаць сірэны паветранай трывогі, а выбухі чуваць амаль кожны дзень, цішыня і спакой вёскі — гэта тое, чаго, паводле слоў Алены, ёй патрэбна найбольш.
«Правёўшы тут некалькі начэй, калі я магу проста спаць, не чуючы ні выбухаў, ні сірэн, я адчуваю сябе лепш, — кажа яна. — Я магу працаваць, пісаць свае артыкулы, мне добра».
Неўзабаве да Алены далучыцца яе пажылая маці.
«Яна жыве ў даволі небяспечным раёне Кіева, і гэта шкодзіць яе здароўю», — тлумачыць яна.
Вядома, не ўсім па кішэні лецішча за горадам або шматмесячная паездка за мяжу. Большасць кіяўлян зробяць усё, што ў іх сілах, каб перажыць яшчэ адну суровую зіму ў сталіцы, як і раней.
Улады прымаюць меры, каб падрыхтавацца да гэтага. Некаторым з найбольш уразлівых жыхароў Кіева — пажылым людзям і жанчынам з маленькімі дзецьмі — прапануюць размясціцца ў пераабсталяваных санаторыях і рэабілітацыйных цэнтрах, размешчаных у лясістых прыгарадах.
Між тым за апошнія 18 месяцаў вакол горада была пабудаваная сетка прыкладна з 15 малых электрастанцый, закліканая ўмацаваць энергасістэму Кіева, якая пацярпела ад папярэдніх удараў.
Кожная з гэтых станцый, пабудаваных ва ўмацаваных бункерах і абароненых ад атак дронаў масіўнымі сталёвымі рашоткамі, здольная забяспечыць электраэнергіяй і цяплом некалькі соцень шматпавярховых жылых дамоў.
Аднак размовы энергетычных кампаній пра планавыя адключэнні электрычнасці і перабоі з пастаўкамі шэрагу прадуктаў у супермаркетах толькі ўзмацняюць стымулы для ад'езду.
Яўгенія Блізнюк лічыць, што масавага адтоку жыхароў з Кіева не прадбачыцца, і большасць людзей пакуль не хочуць пакідаць працу або забіраць дзяцей са школы.
«Яны будуць адкладаць гэта да таго часу, пакуль умовы жыцця не стануць абсалютна невыноснымі», — кажа яна.
Цяпер чытаюць
Былога беларускага палітвязня судзяць у Літве за падрыхтоўку да забойства праціўнікаў Крамля. Пагражае аж да пажыццёвага11
Каментары