Haradzienskija katy, katy Kartasara,.. pra ich piša na svaim błohu Siarhiej Astraviec.
Naš dom — dom katoŭ albo dom z katami, sabačka zvyčajna adzin, časam ich dva. Źviery žyvuć mienš za ludziej, jasna. Kali ty pišaš, i ŭvieś horad dla ciabie — čarapičny dach za vaknom, ale na kalenkach tvoj kot, vam nia treba natoŭpaŭ, nia treba ŭsiaho horadu, vam dobra samim.
Ale ŭsio dobraje skančajecca, i ty čytaješ potym z sumam, što katy sapraŭdy dapamahajuć ludziam vyžyvać, jany, naprykład, narmalizujuć cisk i puls, jany pavialičvajuć hady tamu, u kaho žyvuć. Zastajecca tolki zdymak na ścianie i ślady kipciuroŭ na knihach (słoŭnik Stankieviča), natatnikach, navat na dźviarach, jakija nia chočacca padfarboŭvać. Tvoj chvastaty siabar zaŭždy zastajecca krychu dzikim katom u tvaich uspaminach. Mohiłak dla ich nie isnuje ŭ hetaj krainie, dzie navat ludzi mała što značyli zvyčajna.
Katy — hodnyja, mudryja, niezaležnyja. Nam, biełarusam, hetaha vostra nie chapaje. Usie movy pa-svojmu pryhožyja, ale svaja… Usie katy hodnyja i cudoŭnyja, ale samyja pryhožyja, niama sprečki, katy sijamskija. Chočacca dadać: samyja razumnyja, uvažlivyja, kiemlivyja. Jon byŭ adzinym siarod vas, chto naradziŭsia ŭ niezaležnaj užo krainie, časova bolš biełaruskaj, čym zvyčajna. Tabie było krychu za tryccać, usio jašče napieradzie! Što? — pytaješsia ty siońnia.
Vaš ksiondz, kali ŭbačyŭ jaho, skazaŭ, što ŭ žyviołaŭ dušy niama. Albo jon heta moviŭ u kazani, ty nia pamiataješ dakładna. U lubym razie jahonyja vočy jamu ničoha nie skazali. Ale viaskovyja ludzi, taksama ksiandzy, časta, navat žyvučy ŭ horadzie, zachoŭvajuć dia žyviołaŭ chałodnaje staŭleńnie. Inšy ksiondz, naadvarot, lubić katoŭ, jon ich dobra razumieje. Hety ksiondz, darečy, pje tolki małako, jany razam z katom lubiać jaho. Praŭda, za doŭhi čas pracy u viaskovym kaściole jon nia vyvučyŭ movy ludziej. I ciapier, kali jamu traplaje pa raskładu imša na biełaruskaj movie, jon jaje pravić, jak trapna kaža tvaja siabroŭka, “na miestačkovym esperanta”.
Amerykanski piśmieńnik napisaŭ pra svajho kata, jakoha ŭžo nie było, što jon budzie zaŭždy jaho lubić. Heta praŭda. Inšy pryśviaciŭ tvor “usim svaim katam, ułučna z sabakam”. Ničoha dziŭnaha dla ciabie, što heta dobryja piśmieńniki. Užo nia kažučy pra Kartasara, u apaviadańniach i ramanach jakoha ŭvieś čas traplajucca mienavita jany, katy. Bo jak ža piśmieńniku biez kata?
Kamientary