«Vaša zvyčka jeści makarony jak harnir…» Što šakuje italjanca ŭ Biełarusi
47‑hadovy Tamaza d’Amata naradziŭsia ŭ Palerma, stalicy Sicylii, na bierazie Tyrenskaha mora. Poŭdzień Italii — heta asobny suśviet. Stereatypy prypisvajuć paŭdniovym žycharam, u adroźnieńnie ad paŭnočnikaŭ, pavyšanuju pryvabnaść, suviaź z «Koza nostra», patryjarchalnaść i — mahčyma, niazvykłuju biełarusam — emacyjnaść. Ale chto ž vieryć stereatypam u 2026 hodzie? U roźnicy pamiž biełarusami i italjancami raźbiraŭsia «Anłajnier».
«Jak ty trymaješsia?»
— Vy viedajecie, u kožnym mifie i lehiendzie jość krychu praŭdy. Ale ŭ asnoŭnym ludźmi kirujuć stereatypy z kino, — uśmichajecca Tamaza, šef-povar Café de Paris. — Ja vyras u typovaj dla Palerma siamji: tata — kapitan na naftavym tankiery, mama — chatniaja haspadynia. Pa tych časach usiaho było dastatkova. Budziecie śmiajacca, ale ja apynuŭsia ŭ industryi vysokaj kuchni, bo nie chacieŭ vučycca. Dumaŭ, kulinarny instytut u Kaściljončeła — dla lanivych. Z 40 hadzin navučańnia na tydzień pałova — heta praktyka na kuchni. Čym nie mara?.. U 16 hadoŭ ja ŭžo zarablaŭ bolš, čym siabry maich baćkoŭ. Praŭda, dastatkova chutka vyśvietliłasia, što być kucharam — heta vielmi ciažka. Niezdarma ŭ internecie stolki miemaŭ i ryłsaŭ pra kucharaŭ z pytańniem: «Jak ty trymaješsia?»
Žurnalisty zhadvajuć sieryjał «Miadźviedź»: talenavitaja praca Krystafiera Storera zavajavała stolki statuetak «Emi» jašče i tamu, što sumlenna, praktyčna dakumientalna pakazała, jakoj canoj dajecca majsterstva šef-kuchara.
— U Biełarusi ja apynuŭsia prykładna 15 hadoŭ tamu. Da hetaha dapamahaŭ adkryvać restaracyi, vybirać abstalavańnie, raspracoŭvać mieniu i navučać piersanał nie tolki ŭ Italii, ale i va ŭsim śviecie. Jak povar ja adkryŭ znakamituju dla Minska ŭstanovu — Grand Café. Prylacieŭ i nieŭzabavie palacieŭ nazad. Praź niekalki miesiacaŭ ja zakryŭ svaju firmu ŭ Italii i pierajechaŭ u Minsk kančatkova.
Čym daŭžej słuchaješ Tamaza, tym bolš pierakonvaješsia: mif pra toje, što italjancy — žyćciaradasnyja i rassłablenyja, mała pracujuć i naohuł u ich sucelnaja «dolče vita», maje mała dačynieńnia da realnaści.
— Samaje składanaje ŭ adaptacyi — heta pradukty. Asabliva zamarožanaja ryba i morapradukty. Jak čałaviek, jaki vyras na mory, ja zvyk tolki da śviežaj ryby, akvakulturu nie lublu. Prajšło dastatkova času, pierš čym ja naładziŭ dastaŭku ŭ Minsk «pravilnaj» achałodžanaj ryby. I ź inšymi praduktami pytańnie z časam taksama vyrašyłasia. Naprykład, ciapier u mianie asobny biznes: impartuju muku ź Italii.
Zatym jašče adzin kulturny šok: 15 hadoŭ tamu ŭ Minsku nie havaryli pa-anhlijsku. Dy i ciapier jana nie vielmi papularnaja, kali ščyra. Viadoma, kali ja pryjechaŭ u Biełaruś, mnie pakazali inšy Minsk, inšy ŭzrovień žyćcia, publiku, jakaja vielmi dobra razmaŭlaje pa-anhlijsku: News Café, Grand Café… Ale ŭmoŭnaja siaredniestatystyčnaja pradavačka nie mahła zrazumieć mianie.
Potym ja pačaŭ pacichu zvykać, adaptavacca. Jak tolki moŭny barjer źnik i ja staŭ razumieć ludziej, ich kulturu i tradycyi, stała lahčej. Usio ŭpirajecca ŭ kamunikacyju. Dumaju, vialikuju rolu adyhrała i znajomstva z budučaj žonkaj, biełaruskaj. Pamiataju, kali ja z kalehami pieršy raz prylacieŭ u Minsk, adrazu zaŭvažyŭ: «Vaŭ, jakija tut pryhožyja dziaŭčaty! Hetyja doŭhija śvietłyja vałasy, vysoki rost…» Z Dašaj my paznajomilisia vypadkova, praz ahulnych siabroŭ: jana dapamahała ź pierakładam. Heta było ŭ 2013 hodzie. Potym jana na try miesiacy palacieła ŭ Aŭstraliju, i my byli na suviazi ŭ Skype. Chach, pamiatajecie tyja časy, jašče da WhatsApp?.. My ažanilisia ŭ 2017-m.
Tamaza tłumačyć, što jon nie žyvie ŭnutry maleńkaj italjanskaj dyjaspary. Choć moh by. Viadomyja ŭ Minsku šef-kuchary Ińjacya Rosa i Kłaŭdya Rosa — na adlehłaści vyciahnutaj ruki.
— Bolšaść maich siabroŭ — biełarusy. Kali b ja kamunikavaŭ tolki ź italjancami, to nie zmoh by zahavaryć pa-rusku, — paśmiejvajecca Tamaza. — Ale, choć ja žyvu ŭ Biełarusi 15 hadoŭ i ŭ mianie tut siamja, dzicia, usio adno adčuvaju siabie ŭ Minsku ŭ haściach. Doma — heta na Sicylii… Tam maje baćki, siabry, uspaminy…
— Cudoŭny film Paoła Sarencina «Partenopa» pakidaje sumnaje adčuvańnie, što ŭsie chočuć źbiehčy ź Nieapala i — šyrej — z poŭdnia Italii. Ci tak heta?
— Nie, heta niapraŭda. Nieapal — najpryhažejšy staradaŭni horad z haścinnymi ludźmi i vielmi smačnaj ježaj. U nas kažuć: «Ubačyć Nieapal — i pamierci». Tak-tak, hety vyraz źjaviŭsia raniej, čym «ubačyć Paryž — i pamierci». U lubym horadzie jość tyja, chto imkniecca źjechać, a jość tyja, chto choča zastacca, — i ŭ Minsku, i ŭ Nieapali.
«Za apošnija 30 hadoŭ roli ŭ siamji źmianilisia»
Paraŭnoŭvać abahulnienaha siaredniestatystyčnaha italjanca i biełarusa — apošniaja sprava. Ale mienavita hetym zaraz i zojmiemsia. Ci ździviła Biełaruś Tamaza svajoj patryjarchalnaściu? Zdajecca, naadvarot.
— U nievialikich italjanskich haradach nakštałt Palerma isnuje patryjarchalny mientalitet. Ale kab baćka siamiejstva viartaŭsia dadomu, a ŭsie biehli zdymać jamu abutak i myć nohi — nie, viadoma, takoha niama. Jość vielmi vialikaja pavaha da mužčyny — heta tak. Tamu što raniej tolki mužčyna moh zarablać i ŭtrymlivać blizkich. «Ja pracuju, žonka vydatkoŭvaje hrošy» — u nas u siamji tak pryniata. Tak było i ŭ maich mamy z tatam. Pakul u mianie jość mahčymaść, ja budu ŭtrymlivać siamju. Ja rady, što žonka moža nie pracavać i hadavać naša dzicia. Ja zaŭsiody płaciŭ na spatkańniach. Ale ja nie mahu adkazvać za ŭsich italjancaŭ. Kali sustrenusia ź siabrami-znajomymi, mienavita ja płaču za kavu, harbatu — dla mianie heta narmalna. A płacić 50/50 na pieršym spatkańni — heta niepryhoža.
Viadoma, kali my havorym pra siamiejny ŭkład, to paraŭnoŭvać papiarednija pakaleńni i siońniašniaje — heta nie akiej. Za apošnija 30 hadoŭ roli źmianilisia. Naprykład, stereatyp pra italjanskuju babulu, «nonu», jakaja hipierkłapatliva kiruje ŭsioj siamjoj, — heta kazki.
Siońnia niama «standartaŭ» u vychavańni dziciaci. Karcinka źmianiłasia. Moža być, italjancy krychu bolš kid-friendly. Mnie važna być dobrym baćkam, ale, ščyra kažučy, ja baču dačku tolki ranicaj i ŭviečary, u mianie vielmi šmat pracy. Zvyčajna ŭ nas takija dyjałohi: «Tata, kudy idzieš?» — «Na rynak». — «A mnie što kupiš?» Z maimi baćkami, heta značyć ź jaje babulaj i dziadulem, Bieatryče razmaŭlaje pa-italjansku: kožny hod jana pravodzić leta na Sicylii. Ale sa mnoj u Minsku razmaŭlaje pa-rusku: «Tata, my ŭ Biełarusi, značyć, razmaŭlajem pa-rusku».
Darečy, heta taksama niešta havoryć pra mianie: ja ciarpieć nie mahu aharodninu i sadavinu z kram, hipiermarkietaŭ. Pa pradukty chadžu vyklučna na rynak: na Kamaroŭku, u Tabary. Pradaŭcy mianie ŭžo viedajuć, adkładvajuć admysłova ŭsio samaje śviežaje.
«Hrečka — heta vyprabavańnie»
Pakolki smačnaja ježa — stryžniavaja kampietencyja Tamaza, mienavita charčovyja zvyčki biełarusaŭ vyklikajuć u jaho bolš za ŭsio, kchm, ździŭleńnia. Kali da viarškoŭ u karbanary jon jašče zmoh zvyknuć, to majanez z kietčupam… heta, peŭna, złačynstva suprać čałaviectva.
— Da Minska ja naohuł nie viedaŭ, što možna dadavać kietčup u makarony, — morščycca Tamaza. — Heta złačynstva! Ci zapiakać miasa z majanezam. Ci hatavać picu z kurycaj i karnišonami. Ci jeści płoŭ z kietčupam abo majanezam… Nie, nie, nie. Jašče vy, biełarusy, usiudy dadajacie śmiatanu, sour cream. Heta vielmi dziŭna. Ja praktyčna nie jem śmiatanu. Viadoma, u pracy vykarystoŭvaju sour cream, dadaju ŭ sousy, u baked potato (piečanaja bulba z łupinami — i tudy śmiatanu, syr, zielaninu), u hrybnuju poliŭku… Ale ŭ cełym nie fanat. Prosta źmiešvać śmiatanu z cukram i jeści — hetaha ja nie mahu zrazumieć.
Ci vaša zvyčka jeści makarony, pastu jak harnir… Takoje ja bačyŭ tolki ŭ francuzaŭ. A jašče: uziać u abied druhuju stravu, miasa ci rybu, i da jaje kavu, kapučyna abo łate — nie, nie, nie! Ci, naprykład, zakazać u restaranie pastu, jakaja prastaić na stale 40 chvilin, a ŭ hety čas ludzi zrobiać fota, pahavorać, a potym buduć sprabavać jeści astyłuju stravu — nie, hetaha mnie nie zrazumieć.
Asablivy punkt dla Tamaza — heta hrečka. Surjoznaje vyprabavańnie.
— Hrečku ja pačaŭ jeści tolki letaś. Da hetaha supraciŭlaŭsia, naohuł nie jeŭ. Hrečka jość i ŭ Italii, ale nie nastolki papularnaja. Zaraz raz na tydzień mahu źjeści, nie bolš. Vy lubicie jaje razvaranuju, jak kašu. A dla mianie hrečka pavinna być «al dentie», ćviordzieńkaja. Heta must.
Jak šef-kuchar ja nie padstrojvajusia pad «dziŭnyja» husty biełarusaŭ. Viadoma, mahu štości adaptavać. Ale naohuł ja rablu svaju kuchniu na svoj hust. Kali mnie spadabajecca strava, jakuju ja prydumaŭ i pryhatavaŭ, to jana idzie ŭ mieniu. Za 15 hadoŭ ja ŭžo pryblizna zrazumieŭ, što lubiać hości. Naprykład, trus. Ja zaŭvažyŭ, što trusa jak asobnuju haračuju stravu biełarusy nie jaduć, a voś trus u paście idzie vielmi dobra. Taja ž historyja sa śvinoj vyrazkaj i inšymi praduktami ŭ restaranie.
Dziŭny fakt: u Italii nie pryniata pakidać haściniec.
— Tak, heta praŭda. U Italii haściniec nie abaviazkovy. I ŭ hetym jość łohika. U Minsku treba pakidać haściniec, bo zarobki ŭ aficyjantaŭ vielmi maleńkija, jany zarablajuć mienavita na haścincach. A ŭ Italii aficyjant zarablaje kala €1200—1500, tamu nie pryniata.
«€700 u Minsku roŭnyja €1400 u Palerma»
Kab paraŭnać uzrovień žyćcia ŭ Palerma i ŭ Minsku — «usio praparcyjna» — Tamaza prapanuje prasačyć finansavuju roźnicu na prostym prykładzie.
— Davajcie voźmiem kuchara (nie šef-kuchara, viadoma ž, a zvyčajnaha śpiecyjalista). U Minsku jon budzie ŭ siarednim zarablać 2500 rubloŭ, heta značyć kala €700. Pry hetym pracuje 15 dzion na miesiac pa hrafiku 3 praz 3. U Italii toj ža samy kuchar budzie pracavać 21—23 dni na miesiac, ale zarobak u jaho — €1200—1400.
Ceny na pradukty taksama adroźnivajucca. Dapuścim, kiłahram kurynaha file ŭ Minsku kaštuje kala 12 rubloŭ, abo €3,50, a ŭ Italii — €10—12.
Taja ž historyja i z kamunalnymi pasłuhami. Za kvateru ŭ Minsku ja płaču prykładna €50 na miesiac. U Italii ŭ takoj ža kvatery mnie pryjšłosia b płacić kala €150.
Paliva ŭ Minsku tańniejšaje na 50%.
Ci, dapuścim, miedycyna, stamatałohija. Pastavić płombu ŭ Minsku kaštuje 120—150 rubloŭ, a ŭ Italii — €120—150. Impłant u Minsku abydziecca €600, u Italii — €1500.
Kali zdymać pakoj (nie kvateru, a mienavita pakoj) u Italii, to tańniej za €400—500 ničoha nie znojdzieš, a ŭ Minsku — €100. I tak usio astatniaje.
Vysnova ŭ mianie takaja. Tak, zarobki ŭ Italii značna vyšejšyja. Ale i vydatki ŭ 2—3 razy bolšyja. Tamu čałaviek, jaki zarablaje €700 u Minsku, moža dazvolić sabie prykładna taki ž uzrovień žyćcia, jak i toj, chto zarablaje €1400 u Italii. Usio praparcyjna. Plus-minus adnolkava.
«Łaźnia, kupiel, Vadochryšča — uva mnie ŭžo jość niešta biełaruskaje»
Pierš čym raźvitacca z Tamaza, žurnalisty Onlíner pavinny byli zadać hałoŭnaje pytańnie žyćcia, suśvietu i ŭsiaho takoha.
— Bide — heta častka italjanskaha kulturnaha koda?
— O tak. Bide ŭ Italii — heta mastcheŭ. Jak u Biełarusi boršč sa śmiatanaj. Vy ž nie možacie źjeści boršč bieź śmiatany? — paśmiejvajecca Tamaza. — U majoj pieršaj kvatery, zdymnaj, nie było bide. A ŭžo va ŭłasnaj kvatery ŭ Minsku ja adrazu zrabiŭ bide. Abaviazkova. Heta must.
Jašče adna častka kulturnaha koda italjancaŭ — heta, zdajecca, adzieńnie. Ci šakuje Tamaza zvyčka biełarusaŭ nasić škarpetki z sandalami?
— U svoj čas ja hod prapracavaŭ u Hiermanii — i paśla hetaha škarpetkami z sandalami mianie ŭžo nie ździvić. Naohuł, ja nie pierajmajusia adzieńniem, biaru što jość u šafie. Hetyja pytańni vyrašaje žonka. Ja mahu nadzieć pryhožy kaścium i žoŭtyja škarpetki. Žonka hladzić na mianie: «Nie, Tamaza! Ty ž italjaniec, u ciabie styl pavinien być ušyty ŭ DNK». A mnie tolki važna, kab adzieńnie było zručnym. Samomu padabajecca — hetaha dastatkova.
«Italjaniec ź biełaruskaj dušoj» — tak sam siabie nazyvaje Tamaza ŭ Instagram.
— Łaźnia, kupiel, Vadochryšča — uva mnie ŭžo jość niešta biełaruskaje. Pačynałasia ŭsio žartam, jašče z chłopcami z Grand Café: «Što, italjaniec, ty nie možaš, baišsia?» A ciapier ja akunajusia kožny hod. Hladzicie, u mianie i fota jość z kupieli na Kamsamolskim voziery.
Łaźniu vielmi lublu. Zvyčajna my z žonkaj chodzim kožnyja 2 tydni, choć heta niatannaje zadavalnieńnie. Mnie abaviazkova patrebien banščyk, para-majstar, kab paryŭ mianie vieničkam — dubovym, biarozavym, ź pichty… Usio jak maje być. Časam, kali ja vielmi stamlusia, kažu žoncy: «Davaj zareziervujem łaźniu» — i adrazu stanovicca lahčej na dušy.
Hrodna apieradžała Vilniu. Byli časy, kali italjancy emihravali ŭ Biełaruś. Ich kroŭ ciače ŭ niekim z vas
Kolki kaštuje pajeści ŭ elitnym francuzskim restaranie Viktara Łukašenki?
Cichanoŭski nasmažyŭ katlet dla jeŭrapiejskich dypłamataŭ
U Minsku adkryvajecca premijalny restaran sa stejkami za 1000 rubloŭ
Lavon Chałatran raspavioŭ pra svoj novy bar
Ciapier čytajuć
«Čamu ja pavinien dakazvać, što nie darmajed?» Pradprymalnika z Homiela pamyłkova zapisali ŭ niezaniatyja — jon daviedaŭsia tolki paśla vializnych rachunkaŭ za kamunałku2424
Kamientary
u dziacinstvie rabiła "maroziva" - źmiešvała tłustuju śmiatanu z cukram, nu jašče z kakavaj i zamarožvała. i heta było sapraŭdy, jak sapraŭdnaje maroziva
sama prydumała "recept"
— Hrečku ja pačaŭ jeści tolki letaś. Da hetaha supraciŭlaŭsia, naohuł nie jeŭ. Hrečka jość i ŭ Italii, ale nie nastolki papularnaja. Zaraz raz na tydzień mahu źjeści, nie bolš. Vy lubicie jaje razvaranuju, jak kašu. A dla mianie hrečka pavinna być «al dentie», ćviordzieńkaja. Heta must."
hrečka dla biełarusa - heta śviatoje. adna z samych karysnych i smačnych krup. apošnim časam lublu jaje mienavita razvaranuju. i biez soli i masła