«Časam kažu, što pracuju ŭ bjuci-śfiery»: jak biełaruska hrymiruje pamierłych
Uljana Staryčonak — tanatapraktyk. Jana robić tak, kab śmierć vyhladała mienš strašnaj: chavaje ślady ciažkich chvarob, raptoŭnych traŭmaŭ i doŭhaj baraćby za žyćcio.
Uljanie 36 hadoŭ. U jaje dźvie vyšejšyja adukacyi — łahista i ekanamista. Ale heta tolki dypłomy. Na spravie žančyna kiruje rytualnaj słužbaj u Barysavie i robić paśmiarotny hrym.
Pra svaju pracu jana raspaviadaje ŭ sacsietkach — roliki źbirajuć sotni tysiač prahladaŭ. Pry hetym prafiesija pa-raniejšamu vyklikaje ŭ mnohich niedaŭmieńnie i strach.
Žurnalisty Tochka.by pahavaryli z tanatapraktykam pra samyja składanyja vypadki, prośby svajakoŭ, na jakija jana nikoli nie pahodzicca, mistyku i pra toje, ci źmianiła hetaja praca jaje staŭleńnie da śmierci.
U prafiesiju — praz asabistaje hora
Uljana adkryvaje vialikuju čornuju sumku. Pendźli roznych pamieraŭ, dziasiatki tanalnych asnoŭ, stolki ž pudraŭ i nieźličonaja kolkaść pamad.
Hety nabor amal nie adroźnivajecca ad kaśmietyčki zvyčajnaha vizažysta. I časam, pryznajecca žančyna, kab nie šakavać ludziej, pry znajomstvie jana tak i kaža: pracuju ŭ bjuci-śfiery.
«Šmat što ŭ maim arsienale — zvyčajnaja kaśmietyka z mas-markieta. Tak, jość i prafiesijnyja srodki. Ale z tanatakaśmietykaj u Biełarusi składana: u nas jaje nie robiać, a impartnaja kaštuje doraha. Pry hetym u śfiery zvyčajnaha makijažu mas-markiet tak raźviŭsia, što ź pierakryćciom plam i defiektaŭ spraŭlajecca časam navat lepš za maje prafiesijnyja srodki», — tłumačyć Uljana.
U rytualnuju śfieru jana pryjšła praz asabistuju stratu — śmierć dziaduli. Siamja sutyknułasia z farmalnym padychodam i adčuvańniem, što ich hora dla kahości — prosta čarhovy «zakaz».
«Dziadula byŭ zvyčajnym źbitym mužčynam, jaki nasiŭ 54— 56‑y pamier. I my prosta nie zmahli znajści trunu. Heta byŭ 2008 hod, nie niejkija 90-ja. Katafałk — zajezdžanaja mašyna, kapalniki ź pieraharam. Usio vyhladała nastolki niepavažliva, što heta niemahčyma było pryniać», — zhadvaje žančyna.
Spačatku siamja adkryła kramu rytualnych tavaraŭ, zatym — słužbu. A paśmiarotny makijaž Uljana pačała rabić u 20 hadoŭ — biez škoły i nastaŭnikaŭ, pa sutnaści, na praktycy.
«Pomniu svaju pieršuju pracu. Zachodžu — lažyć mužčyna, uvieś apielsinavy. U jaho było ankałahičnaje zachvorvańnie. Zaraz ja razumieju: vynik byŭ žachlivy — prosta tanalnik, pudra nie ŭ ton. Ale svajaki ŭsio roŭna padziakavali», — uspaminaje Uljana.
U śfiery jana raźvivałasia samastojna: šukała infarmacyju, jeździła na śpiecyjalizavanyja vystavy, prachodziła kursy ŭ rasijskich śpiecyjalistaŭ.
«Sapraŭdnym prafiesijanałam ty stanovišsia ŭ składanych situacyjach. Naprykład, u mianie byŭ vypadak, kali čałaviek upaŭ tvaram na abahravalnik i pralažaŭ tak, pakul jaho nie znajšli. I dzie ty a 8‑j viečara znojdzieš patrebny ton? U vyniku ŭsio robiš z dapamohaj padručnych srodkaŭ — źmiešvaješ, lepiš. U niejkaj stupieni vystupaješ jak tvorca ŭ hety momant», — razvažaje surazmoŭca.
Takija situacyi, pryznajecca žančyna, prymušajuć pastajanna vučycca.
«Čałavieka dvojčy nie pachavaješ»
Za apošnija piać hadoŭ, pavodle słoŭ Uljany, paśmiarotny hrym u Biełarusi staŭ zaŭvažna bolš zapatrabavanym. Pryčym čaściej za ŭsio z takim zapytam prychodziać nie pažyłyja svajaki, a ludzi 30—40 hadoŭ — dzieci, jakija chočuć bačyć baćkoŭ «takimi, jakimi jany byli».
Kali čałaviek pamiraje ŭ balnicy, jaho, jak praviła, padrychtoŭvajuć u morhu. A tych, chto pamior doma, da raźvitańnia časta rychtujuć supracoŭniki rytualnych słužbaŭ. Pierad pačatkam pracy cieła staranna čyściać antysieptyčnymi srodkami. Hety praces patrabuje akuratnaści i zachavańnia mier biaśpieki.
Što tyčycca vizuału, to zapyty byvajuć roznymi: układka, afarboŭvańnie vałasoŭ, manikiur, piedykiur, brovy, viejki.
«Tak, viejki taksama padklejvajem, čaściej za ŭsio ŭ ankachvorych. Była 28‑hadovaja dziaŭčyna — pa fatahrafii zrabili ŭkładku, jak jana nasiła pry žyćci, i viejki. Dla rodnych było važna vykanać jaje apošniuju volu — jana kazała, što choča być pryhožaj», — uspaminaje surazmoŭca.
Ale pry hetym jość prośby, na jakija jana adkazvaje pierakanana «nie».
«Byŭ zapyt na smoky eyes dla žančyny 75 hadoŭ. Ja admoviłasia. Skazała: chočacie — rabicie sami, ale ja nie budu — liču heta niedarečnym. U vyniku my vykanali spakojny, estetyčny varyjant, i rodnyja pahadzilisia, što tak lepš», — zhadvaje tanatapraktyk.
Hałoŭny kamplimient jaje pracy — «byccam śpić» i «jak žyvy». Bo svajaki, ličyć Uljana, zapaminajuć nie trunu, a toje, jak ich blizki vyhladaŭ apošnim razam.
«Mnie nasamreč zdajecca, što heta krychu palehčyć raźvitańnie, dapamoža pryniać stratu. Možna jašče raz vyjści zamuž, a čałavieka druhi raz nie pachavaješ», — razvažaje Uljana.
«Nie cieła, a pavažany»
Pamierłych jana nikoli nie bajałasia. Stavicca da ich spakojna i z pavahaj.
«U mianie niama hidlivaści. Tak, śmierci byvajuć roznyja, i pachi ŭ śmierci taksama roznyja. Nie skažu, što da hetaha pryvykaješ, ale pačynaješ razumieć. Pa pachu cieła ja mahu vyznačyć, jak jano paviadzie siabie dalej. I adrazu jasna: ci jość u nas dva-try dni, ci chavać treba zaraz», — tłumačyć žančyna.
U pracy, kaža Uljana, jana zaŭsiody starajecca «damovicca» — navat kali heta hučyć dziŭna.
«Časam prahavorvaju ŭsłych: treba paciarpieć, treba dačakacca, nie paciačy, dajechać da mohiłak. Razumieju, jak heta hučyć, ale dla mianie heta nie hłupstva. Ci tam, naprykład, treba zuby pastavić ci niedzie padleźci, niešta padpravić, ja kažu «prabačcie, ale ja zaraz heta zrablu», — raspaviadaje surazmoŭca.
Hety padychod adčuvajecca navat u słovach. U rytualnaj słužbie Uljany kažuć nie cieła, a «pavažany», morh nazyvajuć «internatam», a trunu — «domikam».
«My nie hrabiom hrošy łapataj»
Razmovu raz-poraz pieraryvajuć telefonnyja zvanki. Žančyna prosić prabačeńnia i padymaje trubku.
«Tak, ja pracuju kruhłasutačna. Taki voś u mianie hrafik. Ja mahu pajechać na vyklik i a 4‑j ranicy, i pozna ŭviečary. Ja da hetaha pryvykła — heta majo žyćcio», — kaža Uljana.
Pracavać davodzicca ŭ samych roznych umovach — časam litaralna na chadu, u mašynie. Sam hrym zajmaje ad 15—30 chvilin da troch hadzin — usio zaležyć ad składanaści vypadku.
Adzin z samych ustojlivych mifaŭ pra rytualnuju śfieru — što tut «hrabuć hrošy łapataj» i karystajucca čužym horam. Uljana čuje heta rehularna, ale kaža, što moža adkazvać tolki za siabie i starajecca vieści biznes pa-čałaviečy.
«Byŭ vypadak: mianie paklikali ŭviečary, terminova. Ja pryjechała i adrazu zrazumieła: zaraz hrym rabić nielha, tam pavinny papracavać peŭnyja sastavy. Mnie kažuć: my zapłacim choć 300 dołaraŭ. A ja tłumaču: mnie heta nie treba. Mnie važna, kab čałaviek vyhladaŭ hodna. I heta, darečy, mnohich ździŭlaje bolš za ŭsio», — zapeŭnivaje žančyna.
Košt pracy varjirujecca i zaležyć ad stanu čałavieka. Maksimalna Uljana atrymlivała za pasłuhi kala 200 rubloŭ.
«Tam była składanaja historyja: paślaapieracyjnyja momanty, praca z hałavoj, iłbom. Ale takaja suma — heta maja stol. A tak naohuł isnujuć pasłuhi, jakija kaštujuć tysiačy dołaraŭ. Ale ŭ majoj praktycy ich niama. I, viadoma, takija hrošy mała chto hatovy płacić — heta ŭžo abjomnyja restaŭracyjnyja raboty», — raspaviadaje tanatapraktyk.
Za hady ŭ rytualnaj spravie Uljana bačyła mnohaje: DTZ, suicydy, hibiel padletkaŭ i zusim maleńkich dziaciej. Mienavita dziciačyja pachavańni jana nazyvaje samymi ciažkimi.
«Heta albo pastajanny kryk, albo takaja cišynia, što ŭ ciabie źvinić u vušach. I ŭsio roŭna prapuskaješ heta praź siabie, jaki b ščyt ni staviŭ», — kaža Uljana.
Adnym z samych składanych vypadkaŭ u jaje praktycy stała historyja 13‑hadovaj dziaŭčynki, jakaja zahinuła pad kołami ciahnika. Baćki pryniali rašeńnie ab kremacyi, ale paprasili adkryć trunu i ŭbačyć dačku.
«Pa sutnaści heta było niemahčyma, ale my zrabili ŭsio, što zmahli: stvaryli vizualizacyju, dzie baćki bačyli tolki ruki. Usio astatniaje było zakryta. Jany razumieli, što heta jaje cieła, ale mahli dakranucca choć da ruk», — uspaminaje Uljana.
Spraŭlacca z takoj emacyjnaj nahruzkaj joj dapamahaje adčuvańnie, što jaje praca sapraŭdy palahčaje ludziam raźvitańnie ź blizkimi. Jašče adna forma «razhruzki» — vypiečka. Čym ciažejšy dzień, tym bolš składany tort źjaŭlajecca na kuchni.
Nie tak daŭno Uljana sama pieražyła ciažkija asabistyja straty: u adzin hod pamierli babula i mama. Hety vopyt kančatkova sfarmavaŭ jaje staŭleńnie i da prafiesii, i da žyćcia ŭ cełym.
Ciapier mohiłki — miesca siły, a nie strachu.
«Ja jezdžu tady, kali chaču. Časam uviečary, pozna. Muž śmiajecca, a ja kažu: ja da svaich, tudy i nazad, nikoha turbavać nie budu. Pasiadžu, pahavaru. Nichto mnie adkazu nie daje, ale ja vychodžu — i razumieju: dakładna, možna ž zrabić voś tak», — dzielicca žančyna.
Ryłsy-miljońniki i mistyka
Niekalki hadoŭ tamu Uljana pačała raspaviadać pra svaju pracu ŭ sacsietkach. Nie dziela rekłamy — rytualnuju słužbu ŭ Barysavie i tak dobra viedajuć. Chutčej z žadańnia rastłumačyć, što i hety bok žyćcia moža być «čałaviečnym».
Jaje ryłsy ŭ Instagram nabirajuć sotni tysiač prahladaŭ, niekatoryja — miljony.
Sa śmierciu źviazana mnostva zababonaŭ i mistyki. Uljana stavicca da hetaha spakojna — biez fanatyzmu, ale i biez admaŭleńnia.
Časam na raźvitańni prychodziać žyvioły. Adnojčy ŭ zale loh nieznajomy sabaka — spakojna, pasiarod pamiaškańnia. Jon pralažaŭ tam da samaha adjezdu katafałka, a potym prosta syšoŭ.
Byvaje i rezkaja źmiena nadvorja: livień padčas raźvitańnia i jasnaje nieba adrazu paśla.
«Chtości bačyć u hetym znaki. Kali ludziam ad hetaha lahčej — chaj tak i budzie», — kaža Uljana.
Časta svajaki pytajucca, ci možna pakłaści lubimyja rečy ŭ trunu. Jaje adkaz adnaznačny: možna i treba. Kładuć telefony, upryhažeńni, parfumu, adnojčy — navat banku zhuščonki.
A voś kuplać novaje adzieńnie, ličyć Uljana, nieabaviazkova. Lepš vybrać toje, što čałaviek sapraŭdy lubiŭ nasić pry žyćci.
Da śmierci žančyna starajecca stavicca biez strachu i vučyć hetamu dźviuch dočak. Ličyć, čym mienš tabu, tym mienš tryvohi. Pra ŭłasny sychod kaža spakojna — choča być kremiravanaj.
Śmierć, kaža Uljana, nikudy nie źniknie, kolki b my pra jaje ni maŭčali. Ale kali pryniać jaje jak častku žyćcia, jana pierastaje być takoj strašnaj.
Kamientary
[Zredahavana]