Tajemnyja padklučeńni praź miažu i VPN: jak irancy padtrymlivajuć suviaź sa svajakami za miažoj
Dzieści na miažy Irana i Turcyi jość čałaviek, jaki akazvaje asablivuju pasłuhu — dapamahaje irancam, jakija žyvuć za miežami krainy, padtrymlivać suviaź sa svaimi blizkimi ŭnutry Irana. Jaho sakret prosty: dva telefony — adzin padklučany da iranskaj sietki, druhi da tureckaj. Heta nieabchodna, bo mižnarodnyja zvanki ŭ Iran zabłakavanyja, piša Bi-bi-si.
Ludzi za miežami Irana telefanujuć jamu na turecki numar praz WhatsApp, a jon potym źviazvajecca ź ich svajakami sa svajho iranskaha telefona.
Jon trymaje dva telefony pobač adzin z adnym, kab ludzi, jakija adčajna žadajuć pačuć svaich blizkich u Iranie, mahli pahavaryć ź imi.
Pakolki jon znachodzicca na samaj miažy, jaho pryłady mohuć padklučacca i da tureckaj, i da iranskaj mabilnaj sietki.
Heta tolki adzin sa sposabaŭ, z dapamohaj jakich irancy abychodziać vajennyja abmiežavańni na internet i telefonnuju suviaź. Adnak takaja pasłuha kaštuje doraha.
Pavodle źviestak Piersidskaj słužby Bi-bi-si, z ulikam kamisij za pieravod hrošaj čatyroch— abo piacichvilinnaja razmova abychodzicca prykładna 38 dalaraŭ. Tym nie mienš klijenty ličać, što heta apraŭdany košt.
Časam ludziam u Iranie ŭdajecca patelefanavać za miažu samastojna, ale takija zvanki redka prachodziać ź pieršaha razu i zvyčajna abryvajucca praź dźvie-try chviliny.
Jon kaža, što hihabajt internet-trafiku dla VPN moža kaštavać kala 20 dalaraŭ — vielizarnaja suma, kali ŭličvać, što minimalny miesiačny zarobak u Iranie składaje prykładna 100 dalaraŭ.
«Ceny na VPN uźlacieli da niabiosaŭ, a złučeńnie pry hetym vielmi niestabilnaje», — raskazvaje Chamid.
Pavodle jaho słoŭ, kali złučeńnie abryvajecca padčas vykarystańnia VPN, kupleny trafik zharaje, i viarnuć hrošy niemahčyma.
«Kožny raz, kali mnie ŭdavałasia padklučycca da internetu — navat na karotki čas — ja pisaŭ usim zapar i prasiŭ dasłać numary telefonaŭ ich svajakoŭ, kab ja moh daviedacca, ci ŭsio ź imi ŭ paradku, i pieradać naviny nazad», — kaža jon.
«Kali ja telefanuju maci i nazyvaju imia dziciaci, jaki prasiŭ pra jaje daviedacca, radaść u jaje hołasie źmianiaje moj śviet», — praciahvaje Chamid.
Niehar (imia źmieniena), jakaja žyvie ŭ Taronta (Kanada), raskazała, što jaje siamja viedaje, nakolki mocna jana pieražyvała za ich biaśpieku padčas antyŭradavych pratestaŭ u studzieni.
«U hety raz, kali internet adklučyli, jany pačali sami telefanavać mnie naŭprost, kab skazać, što ź imi ŭsio ŭ paradku», — skazała jana.
Pavodle słoŭ Niehar, takija karotkija zvanki trochi dapamahajuć, ale hetaha ŭsio roŭna niedastatkova, kab supakoicca:
«Samaja strašnaja častka hetaj historyi ŭ tym, što jany znachodziacca pad mocnymi bambardziroŭkami, i pry hetym telefanujuć mnie i kažuć: «U nas usio narmalna, nie pieražyvaj za nas». Voś što mianie zabivaje».
Šadzi (imia źmieniena) žyvie ŭ Mielburnie (Aŭstralija), ale dom jaje baćkoŭ znachodzicca ŭ Tehieranie, u rajonie, jaki jany nazyvajuć «asinym hniazdom». Jon raźmieščany pobač z bujnoj naftabazaj, pa jakoj byŭ naniesieny ŭdar 7 sakavika, a taksama niedaloka ad inšych stratehičnych abjektaŭ, uklučajučy Ministerstva abarony.
«Zvyčajna pierad tym, jak patelefanavać nam, jany spačatku źviazvajucca ź inšymi svajakami i susiedziami pablizu, kab pravieryć, ci ŭsio ŭ paradku, i sabrać naviny, — raskazała Šadzi. — Zatym jany pieradajuć hetuju infarmacyju nam, a my ŭžo dzielimsia joju z astatnimi členami siamji tut».
Jana dadaje, što hučnyja vybuchi pablizu ad doma mocna pałochajuć jaje rodnych, a jaje baćka pierastaŭ vychodzić na špacyry paśla taho, jak u Tehieranie vypaŭ «čorny doždž» paśla ŭdaru pa naftabazie.
Zachra žyvie ŭ Jeŭropie i mocna pieražyvaje za svajho brata ŭ Iranie. Jon karystajecca VPN, kab zachodzić u telehram i zastavacca na suviazi.
«Kali jon źnikaje ź sietki bolš čym na paŭhadziny ci hadzinu, u mianie ŭ hałavie pačynajuć źjaŭlacca samyja strašnyja dumki», — kaža jana.
Pavodle jaje słoŭ, bolšuju častku času jaje siamja starajecca zastavacca doma. Jany albo naohuł nie vychodziać na pracu, albo iduć zusim nie nadoŭha.
«Huk źniščalnikaŭ i vybuchaŭ pałochaje da žachu, — raskazaŭ joj brat. — A na vulicach paŭsiul patruli — stajać na kožnym skryžavańni i hladziać tabie prosta ŭ vočy. Kali im nie padabajecca, jak ty vyhladaješ, jany spyniajuć ciabie».
Nieabchodnaść vykarystańnia roznych prahram i techničnych chitrykaŭ, kab abyści abmiežavańni, robić amal niemahčymaj suviaź sa svajakami, jakija drenna raźbirajucca ŭ technałohijach.
«Zaraz adziny sposab źviazacca ź siamjoj — heta kali jany sami telefanujuć mnie, — kaža Pune, žančyna kala tryccaci hadoŭ, jakaja žyvie ŭ Łondanie. — Ja nie mahu patelefanavać im sama. Navat takaja prostaja reč stvaraje dziŭnaje adčuvańnie, niby ja ničoha nie kantraluju».
Jana raskazała, što adziny čałaviek, z kim joj udajecca padtrymlivać suviaź, — jaje siastra.
«Napeŭna, tamu što jana lepš raźbirajecca ŭ technałohijach i znachodzić sposaby patelefanavać. Zvyčajna mienavita jana prynosić mnie naviny pra ŭsich astatnich členaŭ siamji», — kaža Pune.
Jak i ŭ mnohich inšych, u ich skłaŭsia dvuchbakovy abmien infarmacyjaj: čałaviek unutry Irana pieradaje siamiejnyja naviny, a toj, chto znachodzicca za miažoj, raskazvaje pra chod vajny — hetaja infarmacyja niedastupnaja ŭnutry Irana z-za dziaržaŭnaj cenzury.
«Časta siastra telefanuje prosta dla taho, kab pačuć naviny ad mianie, — kaža Pune. — Takoje adčuvańnie, niby ŭ kožnaj z nas jość tolki častka historyi, i my źbirajem jaje pa kavałačkach adna praz adnu».
Kamientary
Kab ź Jeŭropy karystacca TH treba vpn?
I tady łahična. Vy ŭvažlivyja.