Zasnavalnik «Kufra»: Ciapier nie čas pytacca, što Cichanoŭskaja moža zrabić dla ciabie. Pytańnie, što možaš zrabić ty
Bolšaść biełarusaŭ viedajuć Michaiła Siendara jak čałavieka, jaki pryvioŭ da pośpiechu najbujniejšy ŭ krainie sajt abjaŭ «Kufar». Ale mała kamu viadoma, što taksama jon byŭ adnym sa stvaralnikaŭ ananimnaha muzyčnaha prajekta UltraVožyk, a niadaŭna vystupiŭ pierakładčykam nobieleŭskaha łaŭreata Alesia Bialackaha na sustrečy ŭ parłamiencie Šviecyi. «Lusterka» parazmaŭlała ź Michaiłam pra toje, jak jon zapuskaŭ «Kufar», u rekłamie jakoha znajšli prapahandu adnapołych suviaziaŭ, z-za čaho admoviŭsia ad pasady ŭ demsiłach, navošta vioŭ błoh ad imia pryšelca i čamu ličyć, što čałaviectva blizkaje da kałapsu.
Svoj los Michaił Siendar nazyvaje «nietypova kasmapalityčnym». Jon naradziŭsia ŭ BSSR, u kancy 1980‑ch niekalki hadoŭ žyŭ z baćkami ŭ Nihieryi, zatym viarnuŭsia va ŭžo niezaležnuju Biełaruś. U kancy 1990-ch, u padletkavym uzroście, pierajechaŭ u Šviecyju.
Niahledziačy na toje, što Michaił tryvała abhruntavaŭsia ŭ Skandynavii, atrymaŭšy hramadzianstva i adukacyju ŭ Stakholmskaj škole ekanomiki, u 2013 hodzie jon viarnuŭsia ŭ Biełaruś. Jamu prapanavali ŭznačalić novy dla krainy prajekt — placoŭku abjaŭ «Kufar», jakaja naležała skandynaŭskamu kancernu Schibsted.
«Heta była vielmi cikavaja prapanova — uznačalić markietpłejs u Biełarusi. Tamu što ja lublu Biełaruś, heta maja radzima, i mnie tam padabajecca, niahledziačy na ŭsie zahany. U toj čas situacyja była nie takaja, jak ciapier, — nie Paŭnočnaja Kareja. Usio ž taki tam jašče možna było žyć i isnavać, kali ty adzin, bieź dziaciej, i tabie nie treba važdacca ź niejkimi dziciačymi sadkami, škołami, dziaržaŭnymi paliklinikami i hetak dalej. Tady tam było žyć davoli zručna», — uspaminaje Michaił.
Viartańnie na radzimu nie abyšłosia bieź biurakratyčnych kazusaŭ. Pražyŭšy ŭ Biełarusi amal piać hadoŭ i kirujučy bujnoj kampanijaj, farmalna Michaił byŭ biazdomnym.
«U mianie byŭ pašpart sieryi RR dla biełarusaŭ, jakija žyvuć za miažoj. Pa zakonie, kali ty znachodzišsia ŭ krainie bolš za paŭhoda, jaho treba pamianiać na zvyčajny. Ale kali ja pasprabavaŭ heta zrabić, mnie skazali, što patrebna daviedka z vajenkamata. Ja pajšoŭ u vajenkamat, a tam adkazali: «My vam nie vydadzim daviedku biez narmalnaha pašparta, vaš RR nam nie padychodzić». Šach i mat. U mianie nie atrymałasia hety paradoks vyrašyć. U vyniku ja nie moh nidzie prapisacca. Žyŭ u Biełarusi, pracavaŭ dyrektaram kampanii amal piać hadoŭ, nie majučy farmalna nidzie rehistracyi», — śmiajecca Siendar.
«U rekłamie ŭbačyli dvuch mužčyn, jakija abdymajucca»
U 2013 hodzie, kali Michaił Siendar uznačaliŭ «Kufar», rynak anłajn-abjaŭ u Biełarusi byŭ mocna frahmientavany. Na im pracavali čatyry bujnyja hulcy, ale nie było nivodnaha vidavočnaha lidara.
«U nas była vyraznaja ambicyja — zachapić hety rynak. U toj momant situacyja hrała nam na ruku. Byli slando.by, «Z ruk u ruki», «Barachołka Anłajniera» i second.by. Tamu «Kufar» uviazaŭsia ŭ bojku ŭ situacyi, kali było akno mahčymaściaŭ. Nie mahu skazać, što ŭ nas byli niejkija praduktovyja pieravahi, ale byŭ entuzijazm i noŭ-chau ź inšych rynkaŭ, tamu što «Kufar» tady ŭvachodziŭ u kancern Schibsted. I była dobraja finansavaja padpitka, što niemałavažna», — tłumačyć Michaił.
Praca ŭ Biełarusi, pa słovach Michaiła, zaŭsiody była źviazana ź nieabchodnaściu łaviravać pamiž patrabavańniami čynoŭnikaŭ. Ale surjoznaha cisku na «Kufar» nikoli nie było: placoŭka była čysta kamiercyjnaj. Adnak biez kurjoznych situacyj nie abychodziłasia. Adnojčy ŭ adnoj z rekłamnych kampanij dziaržava ŭhledzieła prapahandu adnapołych adnosin.
«Była rekłamnaja kampanija sa słohanam «Budźcie ščaślivyja». U adnym z kreatyvaŭ mužčyna lažaŭ na bliskučym kapocie mašyny, abdymaŭ jaje i vyhladaŭ vielmi ščaślivym. I, pa-mojmu, u Viciebskaj vobłaści čynoŭniki vyjavili ŭ hetaj rekłamie prykmiety prapahandy homasieksualizmu. Daviałosia źniać. A čamu? Niejki Šerłak Chołms zaŭvažyŭ, što čałaviek, jaki lažyć na bliskučym kapocie, stvaraje adlustravańnie samoha siabie. I heta vyhladaje jak dva mužčyny, jakija abdymajucca, lažać adzin na adnym. Nam tak spadabałasia, što my navat u našym ofisie namalavali murał z hetym siužetam», — raskazvaje Siendar.
Niahledziačy na toje, što kampanija była kamiercyjnaj i starałasia trymacca ŭ baku ad palityki, spakusa dakranucca da jaje ŭsio ž była.
«U nas na sajcie była ankieta, kab chutka atrymlivać vodhuki ad publiki pa roznych pytańniach. My ŭ tydzień źbirali pa piać-šeść tysiač adkazaŭ. Časam mnie vielmi mocna chaciełasia prosta zadać jakoje-niebudź pytańnie nakštałt «Za kaho b vy hałasavali na nastupnych vybarach?». Ale mianie zaŭsiody bili pa rukach maje supracoŭniki, kazali: «Nie treba». Tamu nikudy my nie ŭlapalisia», — uspaminaje Michaił.
U «Kufry» Michaił staraŭsia ŭkaranić skandynaŭskuju karparatyŭnuju kulturu: z płoskaj ijerarchijaj, adsutnaściu dres-koda i demakratyčnymi znosinami. Ale pryžyvałasia jana nie zaŭsiody lohka. Pavodle jaho słoŭ, składaniej za ŭsio było zmahacca ź ijerarchičnym myśleńniem.
«Mnie nikoli nie padabałasia, kali da mianie źviartajucca, jak byccam ja niejki paŭboh. Mnie nie padabajecca, kali mianie bajacca. Ja zaŭsiody staraŭsia z kožnym novym supracoŭnikam asabista pahutaryć, kab jany viedali mianie pa imieni, nazyvali na «ty». Mnohim było vielmi ciažka i niepryvyčna: jak heta — dyrektaru tykać? Ja vieru, što arhanizacyja, u jakoj kamunikacyja pracuje svabodna, biez barjeraŭ i strachu, dzie ludzi nie bajacca zrabić pamyłku, budzie raźvivacca značna chutčej», — kaža jon.
U 2017 hodzie Michaił pajšoŭ z pasady dyrektara «Kufra» i viarnuŭsia ŭ Šviecyju, jak jon sam kazaŭ raniej, kab ažanicca sa svajoj partniorkaj, jakaja žyła ŭ Stakholmie. Jon pryznajecca, što praciahvaje sačyć za prajektam i rady, što «Kufar» vystajaŭ. Ź ciapierašniaj dyrektarkaj Taćcianaj Lemiešavaj jon siabruje sa škoły.
Pierakładčyk dla Bialackaha
Niadaŭna Šviecyju, dzie zaraz žyvie Michaił, naviedaŭ biełaruski pravaabaronca i łaŭreat Nobieleŭskaj premii miru Aleś Bialacki. Padčas jaho sustrečy z deputatami ŭ Ryksdahu (parłamiencie) pierakładčykam byŭ były dyrektar «Kufra».
«Da mianie čas ad času źviartajucca, kali pryjazdžajuć niejkija važnyja hości ŭ Šviecyju. Kaliści ja pierakładaŭ Stanisłavu Šuškieviču i Uładzimiru Arłovu. Vidać, nie tak šmat ludziej, jakija dobra viedajuć adnačasova i šviedskuju, i biełaruskuju. Heta zdarajecca dzieści raz u niekalki hadoŭ. Try hady tamu, kali davali Nobieleŭskuju premiju miru Alesiu Bialackamu, jon siadzieŭ u turmie, i pryjazdžała jaho žonka. Ja joj pierakładaŭ, — raskazvaje Michaił. — Heta nie hramadskaja dziejnaść, mnie za heta płaciać. Choć hrošy simvaličnyja, ja nie dziela ich heta rablu».
Uražańni ad znosin z Alesiem Bialackim u Michaiła zastalisia samyja stanoŭčyja.
«Jon mnie zaŭsiody zdavaŭsia vielmi intelihientnym i cikavym čałaviekam. Ja baču, što Aleś nie złamany, jaho, napeŭna, i niemahčyma złamać. Jon praciahvaje zmahacca za toje, u što vieryŭ zaŭsiody. Kolki zaŭhodna jaho možna sadžać, jon viartajecca i kožny raz nastojvaje, što my hrajem nadoŭha i zdavacca nielha. Aleś Bialacki nie stamlajecca nahadvać, što na kožnaha vypuščanaha palitviaźnia režym Łukašenki maje ŭłaścivaść stvarać novaha», — dzielicca Siendar.
Niahledziačy na ciesnyja kantakty z pradstaŭnikami biełaruskaj hramadzianskaj supolnaści i apazicyi, sam Michaił ad prapanoŭ papracavać u demsiłach admoviŭsia.
«Mnie kaliści prapanoŭvali ŭznačalić niešta. Heta była čarhovaja sproba stvareńnia niejkaj ahulnaj płatformy dla kaardynacyi dziejańniaŭ pad ehidaj Ofisa Cichanoŭskaj. Była takaja razmova, ale ja admoviŭsia. Na toj momant ja nie bačyŭ vialikaha sensu ŭviazvacca ŭ hety praces, tamu što, kali ščyra, ja nie vielmi vieryŭ u ideju čarhovaj sproby abjadnać tych, u kaho pieršapačatkova nie było nijakich pavažlivych pryčyn raźjadnoŭvacca», — pryznajecca jon.
«U niekatorych ludziej źjavilisia matyvy ciahnuć na siabie koŭdru, i nijakimi kanfierencyjami hetyja matyvy ty nie vykaraniš, — praciahvaje Michaił. — Ja b nie raiŭ spadaryni Cichanoŭskaj navat hublać čas na znosiny ź ludźmi, jakija dziela asabistych ambicyj sprabujuć štučna stvarać raskoł, jakoha realna niama. Možna što zaŭhodna dumać pra Śviatłanu, ale jana abjektyŭna adziny lehitymny, abrany bolšaściu lidar Biełarusi. I pakul u Biełarusi nie projduć svabodnyja demakratyčnyja vybary, inšaha lidara być nie moža. Pry hetym treba razumieć, što joj vielmi niaprosta ciahnuć hety ciažar, nie majučy realnaj ułady ŭ Biełarusi. Ja byŭ na sustrečy Cichanoŭskaj sa šviedskaj dyjasparaj padčas jaje niadaŭniaha vizitu ŭ Stakholm, i mnie było soramna hladzieć, jak ludzi zadzioŭbvali jaje konsulskimi pytańniami i skarhami, jak byccam nie razumiejuć, što na jurydyčnym i dypłamatyčnym uzroŭni ŭ Śviatłany nijakich paŭnamoctvaŭ niama i što jaje aŭtarytet budujecca na narodnaj padtrymcy. Tamu zaraz nie čas pytacca, što Cichanoŭskaja moža zrabić dla ciabie. Jak kazaŭ Džon Kienedzi, pytacca treba, što ty možaš zrabić dla jaje».
Tajemnaje žyćcio ŭ ananimnym UltraVožyk
Jašče adna małaviadomaja staronka ŭ bijahrafii Michaiła Siendara — jaho ŭdzieł u ananimnym muzyčnym prajekcie UltraVožyk. U siaredzinie 2000‑ch ich satyryčnyja pieśni na palityčnyja temy byli vielmi papularnyja siarod amataraŭ biełaruskamoŭnaj muzyki. U 2005 hodzie rok-bałada «Atłantyda» ŭvajšła ŭ śpis najlepšych piesień siezona pa viersii muzyčnaha partała «Tuzin Hitoŭ». Pra toje, što Siendar byŭ adnym z udzielnikaŭ, stała viadoma tolki niadaŭna.
«Pieršapačatkova my ŭbačyli ŭ hetym (ananimnaści. — Zaŭv. red.) cikavuju fišku. Nas krychu natchniła hrupa Gorillaz. A potym niejak samo saboj pačaŭ farmavacca hety naratyŭ absurdnych piersanažaŭ — Piotr Adamavič, Sabačka Ibrahim, Jaŭhien Šafa-Uruhvajski. Nam prosta było vielmi viesieła vydumlać heta tryźnieńnie, i pieśni pajšli ŭ hetym napramku», — uspaminaje Michaił.
Prajekt byŭ stvorany razam ź siabram dziacinstva Dźmitryjem Pałahinym, ź jakim Michaił zajmaŭsia muzykaj z 12 hadoŭ — jašče da taho, jak u Biełarusi źjaviŭsia masavy internet.
«My pierapisvalisia, pisali papiarovyja listy adzin adnamu, dasyłali noty, teksty. Raz u hod źjazdžalisia — ja pryjazdžaŭ u Minsk ci jon u Stakholm. U chatniaj studyi z paršyvym, tannym abstalavańniem rabili niejkija zusim niezrazumiełyja rečy, jakija nam zdavalisia hienijalnymi. UltraVožyk źjaviŭsia jak spantannaja ideja. My siadzieli ŭ Stakholmie na bałkonie, i kamuści pryjšła dumka: «A davaj voś takuju štuku zrobim, prosta siońnia ŭviečary. Što tam zamaročvacca? Naklapajem vykazvańni Łukašenki», — raskazvaje Michaił.
Pa jaho słovach, UltraVožyk zaŭsiody byŭ chutčej ściobam, čym surjoznaj palityčnaj vykazvańniem. Pieršy trek hurta byŭ narezkaj cytat Łukašenki pad tancavalnuju viersiju dziaržaŭnaha himna. Pry hetym muzyka hurta prykmietna vyłučałasia jakaściu na fonie tahačasnaj alternatyŭnaj sceny.
«Tut usio paznajecca ŭ paraŭnańni. Kali pahladzieć, što tady było ŭ chit-paradzie «Tuzina Hitoŭ», to heta ŭ asnoŭnym pank ci haražny rok. Hety žanr stylistyčna nie praduhledžvaje vysokaj jakaści pradziusavańnia. A my, napeŭna, staralisia aryjentavacca na mejnstrymnuju techničnuju jakaść, ale pry hetym nie rabić pošłuju papsu», — tłumačyć Siendar.
Niahledziačy na jakasny huk, prajekt zastavaŭsia dla jaho stvaralnikaŭ zabaŭkaj.
«U adroźnieńnie ad inšych nišavych alternatyŭnych biełaruskich prajektaŭ, UltraVožyk zaŭsiody byŭ niestandartnaj sumieśsiu satyry i prosta šalonaha ściobu. Časam u hetym byŭ palityčny padtekst, a časam my prosta chacieli paździekavacca z usich. My nie tak surjozna jaho ŭsprymali, jak našu asnoŭnuju hrupu Dreamgale. UltraVožyk dla nas zaŭsiody byŭ druhasnym prajektam. My na im nie zamaročvalisia asabliva. Heta było čysta dla zabavy, raźminki», — kaža Siendar.
Tym nie mienš mienavita pabočny i niesurjozny UltraVožyk staŭ viadomym, u toj čas jak asnoŭny prajekt Dreamgale, pa pryznańni Michaiła, nie vielmi streliŭ, a jaho adziny albom staŭ poŭnym fijaska. U hetym muzykant bačyć ironiju pierfiekcyjanizmu.
«U UltraVožyk my realna nie zamaročvalisia nad jakaściu. A z Dreamgale — vielmi mocna. I časam, zamaročvajučysia, ty prosta psuješ usio, robiš tolki horš. Słuchajučy siońnia tyja pieśni, ja razumieju, što treba było praściej. A z UltraVožyk atrymałasia jakraz toje, što treba», — zaklučaje jon.
Rasčaravańnie ŭ čałaviectvie
Padčas pracy ŭ «Kufry» Michaił zavioŭ palityčny błoh «Antymif». Pavodle jaho słoŭ, pieršapačatkova jon chacieŭ dastukacca da toj častki ruskamoŭnaha hramadstva, jakaja najbolš schilnaja da ŭpłyvu kramloŭskich naratyvaŭ. Ale z časam jon u hetym rasčaravaŭsia.
«Ja zrazumieŭ, što maja aŭdytoryja ŭsio bolš i bolš składajecca z adnadumcaŭ. A ludzi, jakich ja chacieŭ pierakanać, nie asabliva pierakonvajucca. Kali pačalisia krymskija padziei, stała zrazumieła, što jość ideałahičny i kulturny razłom. I hety razłom «Antymif» nie prakołvaje. Vielmi ciažka. Ja prosta stamiŭsia badacca z hetymi fanatykami, jakija mianie pastajanna hnabili i abražali», — tłumačyć Michaił.
Svajo rasčaravańnie ŭ čałaviectvie Michaił vypluchnuŭ u satyryčnym tvitar-akaŭncie Aliens About Humans («Inšapłaniecianie pra ludziej»), jaki na piku nabraŭ bolš za 100 tysiač padpisčykaŭ i paźniej pieratvaryŭsia ŭ knihu. Zaraz ža jon rychtuje novy, bolš surjozny prajekt — błoh pra budučyniu hramadstva ŭ epochu štučnaha intelektu.
«Śviet, jakim my jaho viedajem, mnie zdajecca, niedaŭhaviečny. Nieviadoma, kolki hadoŭ nam zastałosia da taho, kali ŭsia sacyjaekanamičnaja sistema, u jakoj my žyviem, stanie niesumiaščalnaj z realnaściu. My imkliva ruchajemsia ŭ kirunku śvietu, dzie čałaviečaja praca nie zapatrabavanaja i, u vialikaj stupieni, biessensoŭnaja. U takich umovach rynkavaja ekanomika i kapitalizm, pabudavanyja na ekspłuatacyi pracy i spažyvańni, prosta rušacca. Čałaviectva jašče nikoli nie było tak blizka da poŭnaha kałapsu.
Ale ŭ hetym katakliźmie ja baču pramieńčyk nadziei. Kali my pierastaniem trymacca za zvykłyja padychody, to ŭ čałaviectva praśviečvaje redki šaniec pabudavać śviet biaźmiežnaha bahaćcia i svabody dla ŭsich — śviet, dzie praca nie patrebnaja dla ščaścia. Ja chaču zaklikać ludziej pačać hety dyjałoh, kažučy dla pačatku pra prablemy i vykliki. Chaču, kab tam byli ludzi, jakim heta cikava, u jakich jość idei, kab my, mahčyma, znajšli niejkuju novuju schiemu, jakaja nie pieratvoryć čałaviectva ŭ kancłahier», — dzielicca płanami Michaił Siendar.
Cichanoŭskaja: Dzieci chutka viernucca da mianie ŭ Varšavu. Vielmi čakaju
«Liču, što heta maja misija». Biełaruskamoŭny Pavieł z DCP vyklikaŭ chvalu zachapleńnia, zajzdraści i lubovi
Marfa Rabkova — pra Dzień Voli ŭ SIZA, śmierć baćki, źmieny ŭ sabie i adnosiny z administracyjaj kałonii
«Pakul ja ŭ Biełarusi, ja ŭ stanie abaraniać Sajuz palakaŭ». Pačobut patłumačyŭ, čamu choča viarnucca ŭ Biełaruś
Ciapier čytajuć
Capkała i Bałkuniec atakavali litoŭskaha palityka, jaki dapamahaŭ biełarusam paśla 2020‑ha i spryčyniŭsia da spravy, jakuju zavioŭ prakuror u Haazie28
Kamientary
Pradajecca, čałaviek nie razumieje što takoje lidarstva. Heta ni niejkaja pasada, jakuju atrymlivajuć praz vybary. Lidar heta toj, kaho niejkaja supołka ( navat vialikaja ) ličyć dla sabie bolšym aŭtarytetam za inšych, chaču skancentravać uvahu, nie toj, kaho zachadnyja partniory ličać aŭtarytetam, a mienavita supołka. U dačynieńni da pani Cichanoŭskaj, jana budzie lidaram, pakul bolšaść nacyjanalna- demakratyčnych biełarusaŭ budzie ličyć jaje aŭtarytetam bolšym za inšych.