Biełaruskija turmy ci turmy dla biełarusaŭ?
«Biełaruskaja dyktatura» i «dyktatura ŭ Biełarusi», «biełaruskija turmy» i «turmy Biełarusi» — aznačeńni, jakija majuć padobnaje hučańnie, ale istotna adroznaje sensavaje značańnie, piša Uładzimir Chilmanovič u tydnioviku biełarusaŭ Polščy «Niva».

U biełaruskich niezaležnych miedyjach čytajem i čujem nastupnyja aznačeńni: «biełaruski režym», «biełaruskaja dyktatura», «biełaruskija siłaviki», «biełaruskija turmy», «biełaruski kiraŭnik». Kali choć krychu ŭdumacca, to ŭsie hetyja aznačeńni skroź falšyvyja i niasłušnyja. Tamu što ŭsio zhadanaje, usie pieraličanyja katehoryi majuć siońnia mienavita i vyrazna antybiełaruski charaktar i skiravany mienavita suprać usiaho nacyjanalnaha biełaruskaha.
Toje, što asnovu hetaj tatalitarnaj dyktatury składajuć miascovyja pradstaŭniki — taksama praŭda, ale ž heta tolki častka praŭdy.
Charakterny i jaskravy tut prykład ź situacyjaj vakoł Andžeja Pačobuta. Pry apisańni jaho źniavoleńnia i vyzvaleńnia skroź my čuli i čytali pryblizna takoje: «Adzin ź lidaraŭ polskaj mienšaści byŭ vyzvaleny ź biełaruskaj turmy». Takim čynam u hałovach usich składajecca i farmujecca vyrazny naratyŭ: «U Biełarusi biełarusy chapajuć, aryštoŭvajuć, katujuć i pieraśledujuć u rozny sposab palakaŭ». Heta praŭda, ale heta nie ŭsia praŭda, bo ŭ Biełarusi nie ŭ mienšaj, a jašče ŭ bolšaj stupieni chapajuć, aryštoŭvajuć i pieraśledujuć samich biełarusaŭ, najpierš nośbitaŭ biełaruskaj movy i kultury, likvidavali ŭsie biełaruskamoŭnyja asiarodki, źniščyli biełaruskamoŭnaje školnictva. Ale druhuju i istotnuju častku praŭdy nichto ŭžo nie choča viedać. I tamu, niachaj biełarusy potym nie ździŭlajucca, što ich pavodle apošnich sacyjałahičnych apytańniaŭ nazyvajuć u Polščy ŭ liku sama varožych nacyj.
Druhim faktaram takoha sumnaha stanovišča jość taksama toje, što pieravažnaja častka biełaruskaj emihracyi nadalej u pobycie karystajecca rasiejskaj movaj, jakaja atajasamlajecca z movaj uschodniaha ahresara.
«Biełaruskaja dyktatura» i «dyktatura ŭ Biełarusi», «biełaruskija turmy» i «turmy Biełarusi» — aznačeńni, jakija majuć padobnaje hučańnie, ale istotna adroznaje sensavaje značańnie.
Pradstaŭniki biełaruskich palityčnych kołaŭ časam rytaryčna zapytvajucca — čamu ž zachodniaja demakratyčnaja supolnaść navat nie stavić pytańnie pra pryznańnie Respubliki Biełaruś časova akupavanaj terytoryjaj inšaj dziaržavaj. Ale kamu budzie baleć hałava za biełarusaŭ i našu krainu, kali my samy pryznajem hetuju akupacyju jak niejki «svoj režym».
U inšych dziaržavach nie mohuć zrazumieć, čym adroźnivajecca dyktatura ŭ Biełarusi ad padobnych režymaŭ inšych dziaržaŭ. Kali voźmiem dyktatury byłych narodaŭ Savieckaha Sajuza, to nidzie ničoha nie było padobnaha. U Turkmienistanie ci ŭ Azierbajdžanie nichto nie niščyć školnictva, movu, kulturu tytulnaj nacyi. A zusim naadvarot. I tamu dyktatura ŭ Turkmienistanie vyrazna antydemakratyčnaja, ale jana nie antyturkmienskaja. Žorstki aŭtarytarny režym u Azierbajdžanie antydemakratyčny, ale jon nijak nie antyazierbajdžanski. A voś ułada ŭ Biełarusi vyrazna antydemakratyčnaja i jašče bolš vyrazna mienavita antybiełaruskaja.
Kamientary
Ułada - heta ludzi. Dyk hetyja ludzi - chto? Efijopy, kitajcy albo turki? Ci ŭsio ž taki biełarusy?
Praciah vykarystańnia stereatypnych vyrazaŭ, jakija źjavilisia da 2020-ha, časam vyhladaje vielmi absurdna i demanstruje, ci zadumvajemsia my sami pra toje, kab "adroźnivać režym i ludziej".
Pry hetym, kali vypraŭlacca, moža i zanieści ŭ supraćlehły absurd sa štučnymi vyrazami ŭzroŭniu "BT naadvarot".
Vidavočna, što pytańnie daŭno, a z 2020-22 napeŭna, patrabuje hramadskich dyskusij, mierkavańniaŭ fiłołahaŭ, źmien redakcyjnych palityk, palityčnaj terminałohii. Čamuści niama...
P.S. Pra akupacyju nie zhodny, chutčej, majem samarazburalnuju "puchlinu", praciah mankurtyzacyi jak samastojnuju dziaržaŭnuju palityku.