«ДНЖ — гэта прывілей, а не права». Новая кіраўніца Дэпартамента міграцыі Літвы адказала на пытанні, актуальныя і для беларусаў

Падчас інтэрв'ю Індрэ Гаспярэ адмыслова адзначыла, што частка іншаземцаў, якія жывуць у Літве, — гэта грамадзяне Беларусі. Калі ў іх узнікаюць праблемы з падаўжэннем тэрміну дзеяння сваіх пашпартоў або пашпартоў дзяцей з-за рызыкі пераследу ў Беларусі, то Літва можа выдаць «пашпарт іншаземца» тым, хто сапраўды не можа вярнуцца ў Беларусь і атрымаць нацыянальны дакумент.

«Пашпарт іншаземца выдаецца толькі тым, хто сапраўды не мае магчымасці ні вярнуцца ў краіну, ні атрымаць нацыянальны пашпарт. Гаворка ідзе пра невялікую групу людзей. Напрыклад, у 2024 годзе было выдадзена 216 пашпартоў замежніка, з іх 155 — грамадзянам Беларусі, гэта з 50 тысяч беларусаў, якія прыязджаюць у Літву. Па пакуль яшчэ не пацверджаных даных, у 2025 годзе — каля 300 пашпартоў, з іх 249 — беларусам. На фоне дзясяткаў тысяч беларусаў, якія жывуць у Літве, гэта невялікая колькасць. Калі чалавек не палітычны бежанец, яму не прызначана турэмнае зняволенне ў Беларусі, калі чалавек рэгулярна ездзіць у Беларусь і можа атрымаць нацыянальны пашпарт, падстаў для выдачы пашпарта іншаземцы ў Літве няма», — падкрэслівае чыноўніца.

Галоўным крытэрыем для адмовы або пазбаўлення статусу ў Літве з’яўляецца пагроза нацыянальнай бяспецы. Рашэнні прымаюцца на падставе заключэння Дэпартамента дзяржаўнай бяспекі і павінны быць абгрунтаваныя, хоць інфармацыя часта не раскрываецца па прычыне дзяржаўнай таямніцы.

Акрамя пытанняў бяспекі, да адмовы могуць прывесці парушэнні міграцыйнага заканадаўства або злоўжыванне статусам: напрыклад, калі чалавек атрымлівае ДНЖ у Літве, але фактычна жыве ў іншай краіне. Простыя адміністратыўныя парушэнні рэдка становяцца падставай для пазбаўлення ДНЖ або ПМЖ — толькі ў выпадках шматлікіх сістэматычных парушэнняў або сур’ёзных злачынстваў, калі ўлічваюцца таксама водгукі іншых ведамстваў.

Што да судовых спраў па міграцыйных пытаннях, то іх на сёння ў Літве ёсць каля 220, у асноўным звязаных з непрацягваннем ДНЖ і працоўнымі дазволамі на жыхарства. Чыноўніца запэўнівае, што Дэпартамент імкнецца выкарыстоўваць суды толькі там, дзе рашэнне сапраўды абгрунтаванае, і шукае магчымасць урэгуляваць спрэчкі мірным шляхам.

Пытанні пра затрымкі ў разглядзе дакументаў вельмі актуальныя. Паводле закону пастановы павінны быць прынятыя на працягу чатырох месяцаў, але ў рэальнасці людзі чакаюць 7—9 месяцаў. Затрымкі абумоўленыя неабходнасцю праверак іншымі ведамствамі, асабліва Дэпартаментам грамадскай бяспекі, паліцыяй і памежнай службай. Новая сістэма MIGRIS, якая будзе мадэрнізаваная з сакавіка 2026 года, павінна паскорыць працэс. Калі затрымка адбываецца з віны дэпартамента, чалавек не высылаецца з краіны і яму даецца дадатковы тэрмін.

Гаспярэ таксама адказала на пытанне пра так званае «пакаранне за мінулае», з якім часта сутыкаюцца беларусы. Пры прыняцці пастаноў можа ўлічвацца служба ў войску або праца ў дзяржаўных структурах іншых краін, асабліва ў тых, якія сёння лічацца недружалюбнымі Літве.

«Праца ў пэўнай структуры або ўстанове сама па сабе не з'яўляецца адзінай і аўтаматычнай падставай для адмовы. Напрыклад, калі чалавек з'яўляецца ўцекачом і не можа вярнуцца ў краіну паходжання з-за рэальнай пагрозы турэмнага зняволення, ён можа атрымаць абарону ў Літве і будзе абаронены ад рэжыму.

Аднак у выпадках, калі чалавек працаваў у структурах МУС, войску або аналагічных ведамствах і пры гэтым рэгулярна вяртаецца ў краіну паходжання, Дэпартамент дзяржаўнай бяспекі правярае, ці не захаваліся ў яго сувязі з рэжымам. Ацэньваецца сукупнасць фактараў: актуальныя кантакты, паездкі, сацыяльныя і прафесійныя сувязі.

Напрыклад, калі служба ў войску мела месца 20 гадоў таму і з тых часоў чалавек не падтрымлівае ніякіх сувязяў, гэтага, як правіла, недастаткова для негатыўнага рашэння. Але калі пры гэтым ён рэгулярна ездзіць у краіну паходжання, дзе дзейнічаюць непрыязныя рэжымы, гэта ўжо выклікае дадатковыя пытанні.

Існуе распаўсюджаны міф: «Я звычайны чалавек і не маю цікавасці для спецслужбаў». Гэта не так. Любы чалавек можа быць цікавы, асабліва пры наяўнасці кантактаў, сувязяў ці рэгулярных паездак. Ён можа быць завербаваны, неяк выкарыстоўвацца як так званы «спячы» агент. Нават мабільныя прылады і лічбавыя сляды могуць мець каштоўнасць для збору інфармацыі.

Кожны выпадак разглядаецца індывідуальна — з улікам сямейнага становішча, наяўнасці дзяцей, узроўню інтэграцыі ў літоўскае грамадства. Гэтыя рашэнні даюцца няпроста. Фактычна ацэньваецца, дзе знаходзіцца цэнтр жыцця чалавека: у Літве — з сям'ёй, сябрамі і сацыяльным асяроддзем — ці ў краіне паходжання, куды ён увесь час вяртаецца і дзе сканцэнтравана яго сацыяльнае жыццё. Усе гэтыя фактары ўлічваюцца, нават калі заяўнік іх не бачыць ці не ўсведамляе», — сцвярджае Індрэ Гаспярэ.

Калі дзіця нараджаецца ў Літве ў бацькоў з ДНЖ, яно атрымлівае такі ж статус, як і бацькі. Магчымасць атрымаць ПМЖ залежыць ад выканання заканадаўчых умоў і стабільнасці сям’і. У працэсе сямейнага аб'яднання ацэньваецца працягласць пражывання ў Літве, стабільнасць даходаў і працы, а таксама законнасць шлюбу.

Гаспярэ адзначае, што наяўнасць літоўскіх каранёў або жаданне інтэгравацца не гарантуе аўтаматычнага атрымання ДНЖ або грамадзянства.

ДНЖ, маўляў — гэта прывілей, а не права, і пастановы прымаюцца індывідуальна з улікам бяспекі дзяржавы.

Інтэграцыя іншаземцаў у жыццё краіны падтрымліваецца праз адукацыйныя праграмы і моўныя курсы, але дэпартамент непасрэдна гэтым не займаецца.

• 5
• 1
• 1
• 15
• 0
• 0
• 3
• 0