«Хто сёння табе гарантуе, што пройдзеш кантроль?» Як беларусы дабіраюцца з Польшчы на радзіму праз Грузію і Расію

З Варшавы — у Кутаісі, а адтуль — у Маскву

Праца Арцёма ў Польшчы звязаная з частымі раз'ездамі па краінах ЕС. Падаваць дакументы на ДНЖ ён не стаў: занадта доўга чакаць легалізацыі. Замест гэтага перыядычна ездзіць у родны горад, каб зрабіць працоўную візу.

Арцём ужо некалькі разоў лётаў з Варшавы ў Кутаісі, адтуль — у Маскву, а з Масквы аўтобусам дабіраўся да Мінска. Уся дарога займае ў яго каля паўтара сутак. Кошт паездкі розніцца. Але калі ўдаецца злавіць недарагія білеты, укладаецца ў 300 еўра.

«Спрабую выбіраць паездкі ў нізкі сезон, тады можна добра ашчадзіць на авіяпералётах», — кажа беларус.

Фармальных перашкод для вяртання на радзіму ў Арцёма няма. У Беларусі на яго не заведзена крымінальнай справы, хоць ён і браў удзел у вулічных пратэстах. Але перасякаць беларуска-польскую граніцу ён усё роўна асцерагаецца.

«Хто сёння табе гарантуе, што ты без праблем пройдзеш кантроль на мяжы? З вопыту сваіх сяброў і знаёмых я ведаю, што заўсёды можна адшукаць які-небудзь каментарый ці лайк», — тлумачыць Арцём, чаму выбірае менавіта такі маршрут.

З Варшавы — у Калінінград

Максім жыве ў Польшчы ўжо амаль дзесяць гадоў. Раней ён ездзіў на радзіму раз на год, а то і часцей — наведаць родных. Жывучы ў польскім горадзе, ён хадзіў галасаваць у жніўні 2020 года, а потым яшчэ некаторы час браў удзел у пратэсных акцыях у Польшчы. Калі беларускія сілавікі заявілі, што будуць заводзіць крымінальныя справы супраць усіх, хто ўдзельнічае ў пратэстах за межамі краіны, Максім ездзіць у Беларусь перастаў. Пакуль сур'ёзна не захварэла ягоная бабуля.

«Я хацеў паспець прыехаць да яе, каб пабыць з ёй і ў выпадку чаго развітацца. Стаў даведвацца, як можна з'ездзіць у Беларусь бяспечна. Варыянтаў было некалькі: праз Грузію, Стамбул, Ерэван і іншыя. Але мне больш за ўсё падыходзіў варыянт праз Калінінград».

Маршрут атрымаўся такім: аўтобус з Варшавы да Калінінграда, а далей цягнік да Масквы. Потым з Масквы Максім дабіраўся да роднага горада ўжо на маршрутцы. Шлях заняў больш за двое сутак. Дакладны кошт квіткоў мужчына не памятае, але ўся дарога абышлася яму прыкладна ў 250‑300 еўра.

«Справа можа з'явіцца, як толькі сілавікі даведаюцца пра ваша знаходжанне ў Беларусі»

Наколькі такія шляхі бяспечныя і чым рызыкуюць беларусы, якія імі карыстаюцца, Most спытаў Дзмітрыя Ягорава, прадстаўніка арганізацыі Bysol.

— Пазіцыя нашай арганізацыі, зыходзячы з цяперашняй сітуацыі, такая, што мы рэкамендуем устрымацца ад паездак у Беларусь, асабліва тым, хто ўдзельнічаў у пратэстах. Едзеце вы праз Грузію, Расію — усё роўна гэта не гарантуе бяспекі, у тым ліку на мяжы. Сілавікі Беларусі і Расіі актыўна супрацоўнічаюць, абменьваюцца данымі, маюць агульныя базы. Допыты на мяжы ў выглядзе прагляду змесціва тэлефона — гэта самы лёгкі варыянт непрыемнасцей. Нават калі вам невядома пра крымінальную справу супраць вас, яна можа з'явіцца, як толькі беларускія сілавікі даведаюцца пра ваша знаходжанне ў Беларусі: выезд будзе закрыты, вас могуць пачаць адразу ж шукаць або затрымаць пры спробе пакінуць краіну.

— Вы згадалі, што крымінальная справа можа з'явіцца ўжо пасля таго, як чалавек апынецца ў Беларусі. Можаце расказаць, як гэта адбываецца на практыцы?

— У нас ёсць кейсы са Службы эвакуацыі, і не адзін. Яны вельмі тыповыя і паўтараюцца, што сведчыць пра сістэму. Чалавек перасякае мяжу, пры гэтым кантроль праходзіць без сюрпрызаў. Аднак у памежных базах спрацоўвае «сцяжок», інфармацыя пра перасячэнне мяжы трапляе сілавікам. Заводзіцца крымінальная справа.

— Як з'яўляецца такі «сцяжок»?

— Дапусцім, у сілавікоў ёсць інфармацыя пра ўдзел некалькіх людзей у дваровым тэлеграм-чаце ў 2020 годзе або ў пратэстах. Следчыя правяраюць, да каго могуць дацягнуцца, хто ў Беларусі, і прыцягваюць у межах крымінальнай справы. Астатнія — напрыклад, калі хтосьці выехаў — застаюцца ў спісе. Менавіта на іх спрацоўвае сістэма, калі яны вяртаюцца ў краіну.

Аўтаматычна ім забараняецца выезд, і следчыя спакойна, не спяшаючыся, заводзяць новую справу, шукаюць чалавека і затрымліваюць. Калі хтосьці прыехаў у Беларусь без праблем на пару дзён, а на выездзе аказалася, што ён невыязны, хоць не было ні позваў, ні званкоў, — хутчэй за ўсё, да яго яшчэ проста не дайшлі. У такой сітуацыі варта пакінуць краіну (маецца на ўвазе праз Службу эвакуацыі, якая арганізуе такія ўцёкі. — Заўв. Most).

— Калі чалавек усё ж прымае рашэнне ехаць, нягледзячы на вашу рэкамендацыю ўстрымацца, ці ёсць якія-небудзь базавыя рэчы, якія варта ведаць загадзя: куды паведаміць блізкім, да каго звяртацца ў выпадку затрымання?

— Мы рэкамендуем не ехаць у Беларусь, таму мы не будзем даваць якіх-небудзь рэкамендацый па бяспецы ў плане паездкі, бо яны не даюць ніякай гарантыі, але могуць стварыць ілюзію, што сітуацыя пад кантролем і ехаць больш-менш бяспечна, калі выкананыя рэкамендацыі Bysol. Наша рэкамендацыя — устрымацца ад паездкі. Гэта рызыка, цаной можа быць зняволенне, катаванні, разбуранае здароўе.

• 9
• 0
• 0
• 0
• 0
• 1
• 1
• 0