Situacyja nazyvajecca «Madura davykabielvaŭsia»

Ad navin u Vieniesuele, z adnaho boku, źjaŭlajecca žadańnie panarakać, što voś, maŭlaŭ, parušeńnie praviłaŭ i normaŭ, padryŭ mižnarodnaha prava i hetak dalej.

Ale ja asabista narakać nie budu prosta tamu, što mižnarodnaje prava, jakoje skłałasia paśla Druhoj suśvietnaj vajny i tak-siak z madernizacyjami pratrymałasia niekalki dziesiacihodździaŭ, i tak daŭno dy bieznadziejna padarvanaje. I nie dzie-niebudź u Afrycy na poŭdzień ad Sachary, a ŭ našym rehijonie. Tamu nas praces daŭno datyčyć nie ŭskosna, a samym niepasrednym čynam. A straciŭšy hałavu pa vałasach nie płačuć.

Z druhoha boku, za hetyja hady stała vidavočnym (mnie, prynamsi), što davać dastojny adpor mižnarodnamu chulihanstvu, dziejničajučy stroha pa praviłach, badaj što niemahčyma.

Chulihanstva da takoj situacyi pryzvyčaiłasia i adčuvaje siabie ŭ joj całkam kamfortna. Bo kali praciŭnik hulaje stroha pa praviłach, ty možaš jahonyja dziejańni dakładna praličyć. A jon tvaje — nie, bo ty na praviły pluješ.

I tamu vychodzić absurdnaja situacyja, kali ekanomika chulihana i ŭsie inšyja pakazčyki mahutnaści ŭ razy, a to i ŭ dziasiatki ci navat sotni razoŭ mienšyja, čym u «zakońnikaŭ» — ale ŭ apošnich ahramadnyja prablemy z mabilizacyjaj i vykarystańniem svaich mahčymaściaŭ, bo, u adroźnieńnie ad chulihanaŭ, jany źviazanyja pa rukach i nahach praviłami. Jakija demakratyčna raspaŭsiudžvajucca i na chulihanaŭ, jakija sami hetyja praviły viadoma na čym krucili.

Viečna tak praciahvacca nie moža, i samo žyćcio padšturchoŭvaje da taho, što staryja praviły rušacca i pišucca — kryvioj, viadoma, jak jano zvyčajna i byvaje, — novyja. Heta moža aburać i strašyć, ale biez hetaha, badaj što, nijak.

Časta heta prosta pytańnie elemientarnaj biaśpieki, banalnaha vyžyvańnia. Pryhadajma choć by situacyju, što była niekalki hadoŭ tamu, kali chulihanski režym Łukašenki staŭ atakavać prymiežnyja krainy Jeŭrasajuza nielehalnymi mihrantami. Raźlik byŭ prosty — u ich praviły, u adpaviednaści ź jakimi z kožnym mihrantam, jaki praŭdami-niapraŭdami dabraŭsia da miažy i jaje navat nielehalna pierakročyŭ, pavinny byli abychodzicca ŭ adpaviednaści ź siužetam ruskaj narodnaj kazki pra Babu Jahu i dobraha moładca: «V bańkie popaŕ, napoi, nakormi, spať ułoži, a potom rassprašivaj».

I kali b heta praviła dakładna, da litarki vykonvałasia, to vielmi chutka ŭsiu adpaviednuju sistemu prynamsi ŭ prymiežnych krainach niepaźbiežna čakaŭ by kałaps: jaje mahčymaści vyčerpvalisia b, a natoŭpy mihrantaŭ tolki pavialičvalisia b. Ale polskija ci litoŭskija ŭłady svoječasova heta zrazumieli i praz peŭny čas prosta pierastali praviły vykonvać — zavaročvali parušalnikaŭ na miažy biez razmoŭ, prymianiajučy ŭ tym liku i brutalnuju siłu. A zakanadaŭstva adpaviednaje padkarektavali ŭžo pastfaktum.

Heta łakalny epizod, ale nasamreč ustalavanyja praviły mižnarodnaha sužyćcia daŭno laciać u prorvu i na hłabalnym uzroŭni. I nasamreč mižnarodnych chulihanaŭ možna spynić tolki ŭ tym vypadku, kali ich nie ŭhavorvać i nie zaklikać «abrazumicca», a nahladna pakazvać im, što adbyvajecca ŭ advarotnym vypadku.

I ŭ hetym płanie toje, što Nikałasu Madura, jakoha ŭžo paśla dvuch vybaraŭ pryznali nielehitymnym uzurpataram, ale jon plavać na heta chacieŭ, nahladna pakazali, što heta ŭsio nasamreč nie «chi-chi, cha-cha, chren vy mnie što zrobicie» — fakt u pryncypie pazityŭny. Jak toj kazaŭ, «jeho primier — druhim nauka», — u tym liku i sardečnym siabram na inšych kantynientach. Kab nie łajacca niecenzurna, vykarystaju tut dyjalektnaje słova z adnoj z paleskich havorak — «dovykobelvaŭsa».

Inšaja reč, što ŭ toj ža čas my pavinny razumieć, što Donald Tramp pa svajoj natury — toj ža samy mižnarodny chulihan, jaki praviły parušaje nie dziela pilnaj nieabchodnaści, bo situacyja vymušaje, a tamu, što jamu samomu heta padabajecca, što heta jahony styl. I jahonyja dziejańni — heta nie ŭčynki racyjanalnaha demakrata, zakutaha ŭ braniu, bo z vaŭkami žyć — pa-voŭčy vyć, a dziejańni vielmi krutoha pacana ŭ adnosinach z prosta krutymi.

Možna paraŭnać z kryminalnym śvietam, dzie adbyvajucca pastajannyja razborki, padčas jakich hinuć i inakšym čynam žorstka ciarpiać pradstaŭniki roznych hrupovak — ale ni kataŭ, ni achviaraŭ jazyk nie pavaročvajecca nazyvać śvietłym bokam. Voś niejkim padobnym čynam adbyvajecca i tut.

Spačuvać Madura nie chočacca zusim, tym bolš što ŭźnikaje łahičnaje pytańnie — a jakoha ražna jaho pavinna baranić mižnarodnaje prava, kali jon aficyjna pryznany ŭzurpataram? Ale ž i Tramp na pres-kanfierencyi ŭžo davoli prazrysta namiaknuŭ, što na čarzie Mieksika, chaj tam i nibyta charošaja žančyna pry ŭładzie.

I pryhadvajecca, što zusim niadaŭna z hetaha samaha jazyka nie sychodzili zhadki pra Kanadu i Hrenłandyju. Ci nie akažacca nieŭzabavie, što hrenłandskija inuity taksama stohnuć pad uładaj kartelaŭ? Nu ci prosta nieabchodnyja dla zabieśpiačeńnia žyćciovaj prastory?

Tut uźnikaje viečnaja dylema, adlustravanaja ŭ savieckim filmie «Miesca sustrečy pamianiać nielha». Toj epizod, dzie Hleb Žahłoŭ padkidaje niesumniennamu kryminalniku Kirpiču kašalok u kišeniu, kab nie tolki spraścić praces jahonaha nakiravańnia za kraty, ale hałoŭnaje — nie absiačy nitačku, pa jakoj možna dabracca, razmotvajučy kłubok, da niebiaśpiečnaj bandy. Hledziačy film, jak by Žahłovu (tym bolš u vykanańni charyzmatyčnaha Vysockaha) i simpatyzuješ — nu realna ž hety Kirpič złačyniec, i suprać jaho ŭsie srodki dobryja, na fiha tut hetyja durnyja farmalnaści. Nu tak, nibyta ŭsio praŭda. Ale paralelna raźvivajecca siužet, dzie toj ža Žahłoŭ viadzie spravu Ivana Hruździeva — i tam jon taksama va ŭsim hetak ža śviata ŭpeŭnieny ad pačatku dy nie schilny zabivać hałavu farmalnaściami. U vyniku atrymlivajecca adna i taja ž pałka z dvuma kancami.

Ratavać słabych ad mocnych mohuć tolki praviły, jakich musiać choćki-niachoćki trymacca i mocnyja, bo i na ich jość uprava. Ale pakul što staryja praviły niaŭchilna rujnujucca, novych niama i nieviadoma kali napišucca.

A tamu i pradkazać toje, što nas čakaje ŭ najbližejšaj budučyni, ciažka. Padazraju, što ničoha asabliva dobraha, prynamsi ŭ ahladnaj pierśpiektyvie. Choć dumaju, što kali amierykancy ciapier voźmuć pad svoj kantrol naftavyja bahaćci Vieniesueły — najbujniejšyja z raźviedanych va ŭsim śviecie, miedždu protčym, — to taktyčna heta na našu karyść. Bo heta prynamsi tearetyčna dazvalaje zachodniamu śvietu, častkaj jakoha ZŠA pakul usio ž zastajucca, bolš instrumientaŭ upłyvu na suśvietny naftavy rynak. A značyć — dajuć bolš miechanizmaŭ upłyvu na pucinskuju Rasiju. Paŭtarusia — tearetyčna. A jak budzie na praktycy — pabačym. Jak toj kazaŭ — nie pieraklučajciesia.

• 24
• 0
• 1
• 2
• 1
• 0
• 0
• 0