Kancert da 85‑hodździa Uładzimira Mulavina mieŭ niečakany praciah. Udava kampazitara Aleha Moŭčana aburyłasia vykanańniem znakamitaj «Malitvy» i ŭviała poŭnuju zabaronu na vykarystańnie muzyčnaj spadčyny muža, namahajučysia vydalić usie zapisy vystupleńnia ŭ fiłarmonii ź internetu.
12 studzienia ŭ Biełdziaržfiłarmonii adbyŭsia ŭračysty viečar, prymierkavany da 85‑hodździa zasnavalnika «Pieśniaroŭ» Uładzimira Mulavina. Hienieralnym pradziusaram prahramy, pryśviečanaj jubileju Mulavina, vystupiła jaho dačka Maryna Mulavina.
Frahmienty z prahram «Pieśniaroŭ» vykonvali Nacyjanalny akademičny narodny arkiestr imia Žynoviča i śpiavak Piotr Jałfimaŭ.
U kulminacyjny momant, kali sa sceny zahučała «Malitva» na słovy Janki Kupały, zała ŭ adzinym paryvie ŭstała.
Adnak nie ŭsie padzialili patryjatyčny paryŭ biełarusaŭ. Suprać vystupiła śpiavačka Iryna Vidava, udava Aleha Moŭčana, aŭtara muzyki da pieśniaroŭskaj «Malitvy».
15 studzienia, u dzień źjaŭleńnia na «Našaj Nivie» naviny pra vypadak, Vidava apublikavała na piersanalnym sajcie muža kateharyčnuju zajavu ab zabaronie na vykanańnie tvorčaj spadčyny Moŭčana.
Jana abvinavaciła Jałfimava ŭ «šmathadovaj niepavazie» da aŭtarskaha prava i zabaraniła jamu vykonvać muzyku Moŭčana ŭ luboj formie.
Bolš za toje, Vidava pakłapaciłasia pra toje, kab užo vykładzienyja videazapisy z kancerta ŭ fiłarmonii źnikli ź sieciva — jana padała skarhi na parušeńnie aŭtarskich pravoŭ na YouTube, što pryviało da błakiroŭki niekatorych videa.
Kanflikt sapraŭdy maje daŭniuju historyju. U 2011 hodzie Aleh Moŭčan asabista zabaraniŭ Jałfimavu vykonvać «Malitvu» paśla taho, jak toj praśpiavaŭ jaje na fiestyvali ŭ Maładziečnie «biez papiaredniaha ŭzhadnieńnia i biez ukazańnia aŭtarstva». Da taho ž padobnaja historyja adbyłasia i ź pieśniaj «Stasia».
Adnak hetaja pryncypovaja pazicyja maje cikavuju asablivaść: jana pracuje vybaračna. Roŭna hod tamu, u studzieni 2025 hoda, Piotr Jałfimaŭ užo vykonvaŭ «Malitvu» pierad tysiačami hledačoŭ u «Minsk-Arenie» na finalnym kancercie prapahandysckaha «Marafonu adzinstva». Tady ŭdava kampazitara nie stała pradjaŭlać pretenzij, mahčyma, pabajałasia, bo za rajalem Jałfimavu akampanavaŭ Kola Łukašenka.
«Zabaraniaju ŭ luboj formie». Što trapiła ŭ čorny śpis
U svajoj zajavie Iryna Vidava padkreślivaje, što, pakolki spadčyńnicy Uładzimira Mulavina admovilisia zaklučać ź joj sumiesnuju damovu na kiravańnie pravami, jana rasparadžajecca dolaj svajho muža asabista.
I jaje rašeńnie adnaznačnaje — zabarona na vykanańnie piesień, na jakija jana maje pravy ŭłasnaści, nie tolki Piatrom Jałfimavym, ale i lubym inšym vykanaŭcam bieź piśmovaj zhody Vidavaj.
U śpis zabaronienych tvoraŭ trapili:
«Malitva»;
«Čyrvonaja ruža»;
«Lavonicha»;
«Słuckija tkačychi»;
«Čeść tabie, Maryja»;
A taksama estradnyja chity: «Stasia», «Kuma», «Chrystos uvaskros» i inšyja.Vidava pajšła jašče dalej, zabaraniŭšy navat «druhasnaje vykarystańnie» — heta značyć tranślacyju zapisaŭ vykanańnia Jałfimava pa telebačańni i radyjo.
«Skuranyja sadamazaapranachi» i vajna za «Malitvu»
Piotr Jałfimaŭ nie adziny ź biełaruskich muzykaŭ, chto paciarpieŭ za vykanańnie «Malitvy».
U lipieni 2009 hoda muzyčny krytyk Siarhiej Budkin apublikavaŭ na staronkach «Našaj Nivy» razhromnuju recenziju na solny albom Iryny Vidavaj «IV», pradziusaram jakoha byŭ Aleh Moŭčan.
Žurnalist nazvaŭ pracu «blakłaj ksierakopijaj druhasnaj rasijskaj papsy» i «pravincyjnym cyrkam». Asabliva źjedliva jon prajšoŭsia pa imidžy śpiavački, zhadaŭšy fota na vokładcy «ŭ skuranych sadamazaapranachach», i vykazaŭ ździŭleńnie, što aŭtar vialikaj «Malitvy» marnuje talent na taki materyjał.
Praź niekalki hadoŭ, u 2014-m, u siamji Moŭčanaŭ źjaviłasia nahoda adpomścić za naniesienuju kryŭdu. Aleh Moŭčan padaŭ u sud na lidarku rok-hurta Naka Nastu Špakoŭskuju. Nahodaj stała vykanańnie «Malitvy» na prajekcie «Re:Pieśniary», arhanizataram jakoha byŭ toj ža Siarhiej Budkin.
Prytym tady Vidava padmacoŭvała svaje pretenzii ŭ tym liku pazicyjaj siamji Mulavina: udavy Śviatłany Mulavinaj-Pienkinaj i dziaciej Maryny, Volhi i Valeryja. Ciapier ža, u 2026 hodzie, siamja Mulavina apynułasia pa inšy bok barykadaŭ.
Tady sud staŭ precedentam. Špakoŭskaja sprabavała dakazvać, što «Malitva» — heta duchoŭny himn, stvorany ŭ dziaržaŭnym ansambli pad kiraŭnictvam Mulavina, i što jon nie pavinien być pryvatnaj ułasnaściu adnaho čałavieka.
«Jana stała duchoŭnym himnam tamu, što jaje śpiavaŭ Mulavin, naš piaśniar, a nie tamu, što jaje napisaŭ ci praśpiavaŭ Moŭčan. A ciapier my ŭsie budziem zaležyć ad čałavieka, jaki vyrašaje, kolki treba płacić», — kazała tady śpiavačka.
Adnak Aleh Moŭčan zaniaŭ žorstkuju pazicyju: muzyka — heta jaho ŭłasnaść, a «samavolnyja» aranžyroŭki psujuć tvor. Jon patrabavaŭ kampiensacyju kala $1000, što ŭ razy pieravyšała zvyčajnyja staŭki. Sud staŭ na bok kampazitara, ale abaviazaŭ vypłacić udvaja mienšuju kampiensacyju.
Dbajnyja zachavalniki intelektualnaj ułasnaści
Paśla hučnaj pieramohi ŭ spravie suprać hurta Naka karjera Aleha Moŭčana zrabiła śpiecyfičny pavarot. U infarmacyjnaj prastory jon pačaŭ źjaŭlacca nie stolki jak aŭtar novych šlahieraŭ, kolki jak čałaviek, jaki prasoŭvaje jurydyčnuju adkaznaść za parušeńnie aŭtarskich pravoŭ. U tym ža 2015 hodzie jon byŭ abrany staršynioj aŭtarskaj rady Nacyjanalnaha centra intelektualnaj ułasnaści (NCIU).
Atrymaŭšy aficyjnuju pasadu, kampazitar razharnuŭ maštabnuju jurydyčnuju kampaniju. Pad jaho kiraŭnictvam byli vyjhrany dziasiatki sudoŭ suprać kabielnych apierataraŭ, jakija hadami nie płacili adličeńni. Heta dazvoliła pavialičyć zbory ŭznaharodžańniaŭ u NCIU na 30%.
U 2018 hodzie Moŭčan vyjšaŭ na mižnarodny ŭzrovień, staŭšy prezidentam Jeŭrazijskaj kanfiederacyi tavarystvaŭ pravaŭładalnikaŭ.
Simvałam hetaha etapu staŭ miedal Suśvietnaj arhanizacyi intelektualnaj ułasnaści (WIPO), jaki prysudzili kampazitaru ŭ chutkim časie paśla śmierci ŭ 2019 hodzie.
Ironija losu: adzinaja viadomaja ŭznaharoda kampazitaru była prysudžana nie za ŭkład u nacyjanalnuju muzyčnuju kulturu, a faktyčna za pośpiechi ŭ jurydyčnaj śfiery i stvareńnie sudovaj praktyki.
Atrymlivajučy ŭznaharodu za muža, Iryna Vidava sfarmulavała ich siamiejnaje kreda: «Aleh na svaim prykładzie, časta koštam ułasnaha zdaroŭja, pakazaŭ, što svaje pravy možna i treba adstojvać».
Paśla śmierci muža Iryna Vidava nie prosta atrymała spadčynu, ale i zaniała jaho miesca ŭ sistemie, uznačaliŭšy aŭtarskuju radu NCIU. Hetuju pasadu jana zajmała da 2022 hoda, pakul jaje nie źmianiła Iryna Darafiejeva.
Muzyka ŭ zakładnikach zakona
Situacyja, jakaja skłałasia vakoł «Malitvy», vyhladaje paradaksalnaj. Z adnaho boku — postaci pieršaj vieličyni: Janka Kupała, čyje słovy daŭno stali hramadskim zdabytkam, i Uładzimir Mulavin, čyje hienijalnaje vykanańnie i mahutny hołas zrabili tvor kultavym.
Ź inšaha — siamja Moŭčanaŭ, jakaja, uzbroiŭšysia aŭtarskim pravam, niby šlachta pravam liberum veto, moža azmročyć nie tolki jubilej vialikaha Pieśniara, ale i ŭvohule pachavać tvor nacyjanalnaha značeńnia, kirujučysia ci to ŭłasnymi kamiercyjnymi intaresami, ci to asabistymi kryŭdami.
I choć farmalna ŭdava dziejničaje ŭ miežach prava, hetaja baraćba vyhladaje drobiaznaj i navat haniebnaj, kali pravaŭładalnica dachodzić da taho, kab błakavać vykładzienyja ŭ internet videa z kancertaŭ. Hetyja roliki źniatyja zvyčajnymi ludźmi, jakija nie majuć dačynieńnia da arhanizacyi mierapryjemstvaŭ, a prosta pryjšli atrymać asałodu ad tvorčaści Mulavina i ŭšanavać jaho pamiać.
Takoje ahresiŭnaje adstojvańnie pravoŭ pryvodzić da taho, što ŭsia tvorčaść, źviazanaja ź imiem Aleha Moŭčana, stanovicca taksičnaj. Ryzyka atrymać sudovy isk, błakiroŭku na YouTube ci patrabavańnie vialikaj kampiensacyi za vykanańnie viadomaj pieśni pieravažvaje lubuju mastackuju metazhodnaść. Zamiest papularyzacyi spadčyny muža dziejańni ŭdavy viaduć da advarotnaha efiektu.
U vyniku «Malitva» ŭ vykanańni Mulavina ryzykuje stać pomnikam bieskampramisnaj baraćbie za «intelektualnuju ŭłasnaść», dzie prava zabaraniać vykanańnie tvora akazałasia važniejšym za prava biełarusaŭ čuć vydatny tvor.
«Naša Niva» — bastyjon biełaruščyny
PADTRYMAĆ
Kamientary
Što tyčycca astatnich tvoraŭ biełaruskich paetaŭ, to novuju muzyku da ich moža napisać chtości inšy.