«Dziaŭčatki imknulisia jaje abierahać». Historyja asudžanaj za danaty Natalli Levaj, jakaja rychtujecca naradzić za kratami
Palitźniavolenaja Natalla Levaja, asudžanaja na 6 hadoŭ kałonii, jakaja zaciažaryła na spatkańni, čakaje dzicia. Radyjo Svaboda raskazvaje, jak naradžajuć dziaciej za kratami ŭ Biełarusi, ci jość u źniavolenych ciažarnych žančyn niejkija palohki i pryvilei ŭ paraŭnańni ź inšymi asudžanymi. A taksama chto vychoŭvaje dziaciej, jakija naradzilisia za kratami.
2 krasavika 2025 hoda na ANT vyjšaŭ siužet pad nazvaj «Cieni. Cana teroru. Chto spansaravaŭ ekstremistaŭ, i što pahražaje za finansavańnie dziaržaŭnaha pieravarotu». U im aŭtary apaviadali pra pieraśled biełarusaŭ, jakija achviaravali hrošy «ekstremisckim» ci «terarystyčnym» arhanizacyjam. Siarod inšaha ŭ siužecie pakazali apieratyŭnyja zdymki z dopytu maładoj žančyny na imia Natalla Levaja.
Na videa Natalla moŭčki siadzić, a supracoŭnik Departamienta finansavych rasśledavańniaŭ za kadram źmienienym hołasam apaviadaje, što za hod da aryštu Natallu vyklikali ŭ pravaachoŭnyja orhany i prapanoŭvali dobraachvotna paviedamić pra pieravody hrošaj ci kryptavaluty na adras «ekstremisckich arhanizacyj». Pavodle ahučanaj siłavikami viersii, Natalla paviedamiła pra 4 takija fakty, za što ŭ adpaviednaści ź dziejnym zakanadaŭstvam była vyzvalenaja ad kryminalnaj adkaznaści.
«Adnak pra 13 inšych faktaŭ pieravodu kryptavaluty i hrašovych srodkaŭ na ahulnuju sumu 3800 rubloŭ nie paviedamiła», — manatonna čytaje čałaviek za kadram.
I rapartuje, što schavać ich usio ž nie ŭdałosia. Supracoŭniki DFR zmahli atrymać dostup da kryptahamanca Natalli, niahledziačy na toje, što jana vydaliła i sam kryptahamaniec, i kod dostupu da jaho.
Kadry, pakazanyja ŭ prapahandysckaj prahramie, źniatyja značna raniej za krasavik 2025 hoda. Prysud u spravie Natalli Levaj — 6 hadoŭ pazbaŭleńnia voli — sudździa Mikałaj Siańko ahučyŭ jašče 17 lipienia 2024 hoda. A zatrymali žančynu 8 maja taho ž hoda, abvinavaciŭšy adrazu pavodle troch artykułaŭ Kryminalnaha kodeksa: «Stvareńnie ekstremisckaha farmavańnia abo ŭdzieł u im», «Finansavańnie dziejnaści ekstremisckaha farmavańnia» i «Udzieł ci padrychtoŭka hramadzianina Respubliki Biełaruś na terytoryi zamiežnaj dziaržavy ŭ vajennych dziejańniach biez upaŭnavažańnia dziaržavy».
Usio heta adbyłosia paśla taho, jak Natalla, jakaja z 2022 hoda žyła i pracavała ŭ Polščy, vyrašyła viarnucca na radzimu ŭ Biełaruś.
«Daviedka z KDB»
Natalli Levaj 39 hadoŭ, jana rodam z Kobryna. U 2009‑m skončyła Brescki dziaržaŭny ŭniviersitet pa śpiecyjalnaści «Vyjaŭlenčaje mastactva i narodny promysieł», pracavała 2D-mastakom i mastakom-pastanoŭščykam u IT-śfiery. Spačatku ŭ Synesis, paźniej u Playtika — bujnoj kampanii, jakaja raspracoŭvaje mabilnyja hulni. Nieŭzabavie paśla pačatku poŭnamaštabnaha rasijskaha ŭvarvańnia va Ukrainu Natalla źjechała ź Biełarusi ŭ Polšču. Adnak viasnoj 2024‑ha jana viarnułasia na radzimu. Dakładnyja pryčyny hetaha rašeńnia nieviadomyja.
Paśla abviaščeńnia prysudu ŭ spravie Natalli Levaj jaje znajomy napisaŭ u sacsietkach, što kalehi adhavorvali žančynu ad viartańnia ŭ Biełaruś, ale jana skazała, što mocna sumuje pa radzimie, užo apłaciła ŭ razy štraf za danaty i navat maje adpaviednuju papieru ad KDB.
«U Polščy jana zvolniłasia z pracy ŭ vialikaj IT-kampanii — vyrašyła viarnucca dadomu, — paviedamiŭ znajomy Natalli. — Kalehi byli ŭ šoku, adhavorvali. Kazała, što ŭ jaje jość daviedka z KDB ab spłačanych u razy danatach. Stamiłasia biez domu. Zatrymali na miažy. Dali 6 hadoŭ kałonii».
Pavodle infarmacyi pravaabaroncaŭ, Natallu Levuju zatrymali na pamiežnym pierachodzie.
Supołka «Kibierpartyzany» z dapamohaj prajekta DIT i pravaabarončaha centra «Viasna», spasyłajučysia na biełaruskuju prakuraturu, daviedałasia, što Natalla Levaja ŭ 2022 hodzie pieraviała na bankaŭskija rachunki i virtualnyja hamancy pradstaŭnikoŭ «ekstremisckich farmiravańniaŭ», u tym liku pałka Kalinoŭskaha, nie mienš za 4400 rubloŭ.
«Zdaryŭsia cud»
Na minułym tydni hałoŭny redaktar Tut.by Maryna Zołatava, jakaja vyzvaliłasia z Homielskaj kałonii 13 śniežnia, apublikavała ŭ Facebook dopis, dzie apisvała ciažkija ŭmovy dla źniavolenych homielskaj žanočaj kałonii, ź jakimi jany sutykajucca zimoj u marazy. Z hetaha dopisu stała viadoma, što Natalla Levaja za kratami čakaje dzicia.
«Bolš za ŭsio mianie niepakoić Nataša Levaja, — napisała Zołatava. — Zdaryŭsia cud: paśla spatkańnia z mužam jana zaciažaryła. Da hetaha para doŭha nie mahła zavieści dziaciej. Naradžać Natašy prykładna ŭ sakaviku. Tak chočacca, kab heta adbyłosia ŭ inšych umovach».
Navina ab ciažarnaści palitźniavolenaj žančyny chutka razyšłasia pa infarmacyjnych resursach i sacyjalnych sietkach. Jaje paćvierdzili i inšyja niadaŭna vyzvalenyja palitviaźni.
«Dziaŭčatki imknulisia jaje abierahać i vielmi za jaje pieražyvali, — napisała adna ź ich. — Ja maru, kab Nataša jak maha chutčej apynułasia doma razam z małym. Dziŭna, što žyćcio prarasło navat u takim strašnym miescy».
Infarmacyju ab ciažarnaści Natalli Levaj u razmovie z «Svabodaj» paćvierdzili niekalki žančyn, jakija adbyvali pakarańnie ŭ homielskaj žanočaj kałonii. Ź ichnich słoŭ, stan Natalli narmalny, inšyja źniavolenyja jaje va ŭsim padtrymlivajuć. Termin źniavoleńnia ŭ Natalli skančajecca viasnoj 2030 hoda. Usie surazmoŭcy spadziajucca, što žančynu vyzvalać raniej.
Niemaŭlaty za kratami
Narodžanyja ŭ Biełarusi za kratami dzieci pieršyja hady žyćcia adbyvajuć pakarańnie razam z maci. Pry ŭmovie, što tyja ad ich nie admovilisia ci nie pieradali na volu rodnym. Heta vyznačaje pieršaja častka artykuła 95 Kryminalna-vykanaŭčaha kodeksu Biełarusi.
«U papraŭčych ustanovach, dzie adbyvajuć pakarańnie žančyny, jakija majuć dziaciej, arhanizujucca damy maci i dziciaci, — havorycca tam. — U ich stvarajucca ŭmovy, nieabchodnyja dla narmalnaha pražyvańnia i raźvićcia dziaciej. Asudžanyja žančyny mohuć źmiaščać u takija ŭstanovy svaich dziaciej va ŭzroście da troch hadoŭ, kantaktavać ź imi ŭ volny ad pracy čas biez abmiežavańniaŭ. Im moža być dazvolena sumiesnaje pražyvańnie ź dziećmi».
Pavodle častki čaćviortaj taho ž 95‑ha artykuła KVK, ciažarnyja i žančyny, jakija kormiać niemaŭlatak, mohuć atrymlivać dadatkovyja charčovyja pasyłki i pieradačy. Taksama asudžanyja ciažarnyja žančyny na pieryjad rodaŭ i ŭ paślarodavy pieryjad majuć prava na miedycynskuju dapamohu. Jość jašče adna norma zakonu, jakaja na praktycy, z słoŭ pravaabaroncaŭ, amal nie prymianiajecca. Zhodna z artykułam 93 KVK, dla ciažarnych abo žančyn, jakija majuć małych dziaciej, dapuskajecca adterminoŭka vykanańnia pakarańnia — da dasiahnieńnia dziciem troch hadoŭ.
Ciažarnych žančyn u kałonii staviać na miedycynski ŭlik taksama, jak i žančyn na svabodzie. Ich voziać u žanočuju kansultacyju Homiela na abśledavańni i analizy, pryznačajuć uzmocnienaje charčavańnie — dadajuć u dzionny racyjon 30 hramaŭ masła, jajki, tvaroh, sadavinu i harodninu. Vyzvalajuć ad niekatorych vidaŭ hramadskich rabot, nakštałt myćcia tualetaŭ.
Źniavolenych žančyn voziać naradžać u haradskuju radzilniu Homiela. Paradzichu supravadžaje kanvoj. Zvyčajna milicyjanty znachodziacca kala pałaty, čym, byvaje, pałochajuć zvyčajnych žančyn.
Adna byłaja palitźniavolenaja, jakaja ŭ metach biaśpieki nazvałasia Hannaj, raskazała «Svabodzie», jak asudžanaja pavodle «narkatyčnaha» 328‑ha artykuła žančyna ź jaje atradu trapiła ŭ kałoniju ciažarnaj. Taja apaviadała, što i ź SIZA jaje pastajanna vazili ŭ žanočuju kansultacyju, i z kałonii taksama vazili na ultrahukavoje daśledavańnie i analizy. Naradziła žančyna ŭ haradskoj radzilni.
«Ale asudžanuju litaralna praz try dni vypisali z špitala, i jana viarnułasia ŭ kałoniju, a dzicia jašče pakinuli na niekalki tydniaŭ u dziciačym adździaleńni — nibyta byli niejkija prablemy, — raskazvaje Hanna. — Paradzicha vielmi pieražyvała, što niemaŭla pryvučać da štučnaha vykormlivańnia, što jana nie zmoža karmić dzicia sama.
Kali dzicia vypisali, maci dazvolili niejki čas być razam ź niemaŭlatkam. Ale pakolki jana nie karmiła hrudźmi, to jaje vielmi chutka adpravili na pracu. I ŭžo paśla źmieny žančyna peŭny čas pravodziła ź dziciom, ale načavała viartałasia ŭ atrad».
Dziciačy dom u kałonii
Dziciačy dom u homielskaj žanočaj papraŭčaj kałonii № 4 pracuje z 1961 hodu, jon raźličany na 50 dziaciej. Za amal 65 hadoŭ isnavańnia tam trymali za kalučym drotam bolš za 2000 dziaciej. U kancy 1980‑ch u dziciačym domie kałonii hadavalisia 82 małyja, u 1990‑ch — u siarednim 75. Ciapier — kala 35.
Dom dziciaci ŭ kałonii zajmaje asobny dvuchpaviarchovy budynak, pobač uładkavanaja hulniavaja placoŭka. Ścieny pamiaškańniaŭ razmalavała asudžanaja mastačka. U budynku jość admysłovyja pamiaškańni dla hrudnoha karmleńnia, miedycynski kabiniet, spalni, pakoi dla hulniaŭ, šmat cacak. Jość taksama miedycynskaje abstalavańnie. Ź dziećmi zajmajucca vychavalnicy.
Pracujuć tam kala 20 čałaviek: doktar, miedsiostry, masažyst, fizijaterapieŭt, vychavalnicy. Jak paviedamlajuć dziaržaŭnyja ŚMI, u 2019 hodzie ŭ homielskaj kałonii źjaviŭsia tak zvany «internat» dla sumiesnaha pražyvańnia maci ź niemaŭlatkam. Kali dzicia tolki naradziłasia, maci dazvalajuć być pobač ź im. Praz paŭhoda paśla rodaŭ žančyny vychodziać na pracu, pavinny pracavać na fabrycy. Małych u hety čas dahladajuć vychavalnicy. Ich vyvodziać na prahułki, raźvivajuć, navat voziać u cyrk dy na inšyja zabaŭlalnyja mierapryjemstvy ŭ horadzie.
Byłaja palitźniavolenaja Alena (imia surazmoŭcy źmienienaje) raskazała «Svabodzie», jak u pieršyja dni adbyvańnia pakarańnia, idučy z žyłoha korpusa na fabryku, jana ŭbačyła kupku maleńkich dzietak, jakich vychavalnicy viali na niejkuju ekskursiju.
«Ja idu, tupa hladžu ŭ ziamlu, dumaju pra niejkija svaje prablemy, padymaju vočy — i baču maleńkaje dziciatka, jakoje staić krychu asobna, pieravodžu pohlad — a pobač jašče dziasiatak dziaciej! — uzhadvaje surazmoŭca. — Spačatku była ŭ šoku — u kałonii, akazvajecca, jość dzietki.
U našym atradzie byli dźvie žančyny, jakija mieli małych. Jany chadzili na pracu na fabryku. Adna karmiła hrudnym małakom, joj było dazvolena ranicaj, da pačatku źmieny, pajści pakarmić dzicia. Na pracy jana scedžvała małako, jaje vyzvalili ad niekatorych abaviazkovych dziažurstvaŭ i hramadskich prac. U druhoj žančyny dziciaci było dva hady. Paśla źmieny abiedźvie chadzili z małymi na prahułku».
Dzieci znachodziacca pobač z maci ŭ kałonii da troch hadoŭ. Kali maci da hetaha ŭzrostu svajho dziciaci jašče zastajecca za kratami, małoje abo pieradajuć svajakam, abo źmiaščajuć u haradski dziciačy dom.
«U kałonii apaviadali sumnuju i ŭ toj ža čas kranalnuju historyju — jak vyzvalali žančynu z chłopčykam, jakomu było kala troch hadoŭ, — kaža Alena. — Užo kala bramy kałonii dzicia zapytałasia: «A kudy my idziom?» Maci adkazała jamu: «Dadomu». I syn raźviarnuŭsia i pajšoŭ nazad u kałoniju».
Ciapier čytajuć
U Kijevie za špijanaž aryštavali biełaruskuju žurnalistku Inu Kardaš. Kažuć, z 2015 hoda jana pracavała na KDB5
Kamientary