Ese hetaj francuzskaj fieministki varta pačytać i biełaruskim čynoŭnikam

Ese «Panovie, padnapružciesia!» francuzskaja fiłosafka i fieministka Elizabet Badenter napisała ŭ 2024 hodzie. Letaś jano było vydadziena na biełaruskaj movie ŭ pierakładzie Uładzisłava Harbackaha.

Fiłosafka razvažaje pra padzieńnie naradžalnaści. Jana adznačaje: nie varta maryć, što žančyny buduć mieć stolki ž dziaciej, jak raniej, hety čas syšoŭ niezvarotna. Toje, što adbyvajecca ciapier, možna nazvać «strajkam ułońniaŭ». Ale znajści rašeńnie, jakoje b uličvała i pravy žančyn, i patreby dziaržavy ŭ pracoŭnych rukach i samazachavańni, možna. Badenter (da słova, maci traich dziaciej) prapanuje ekanamistam i palitykam prysłuchacca da fieministak.

Pavialičyć

Prablema padzieńnia naradžalnaści vostra adčuvajecca ŭ Jeŭropie. Kali tendencyja nie źmienicca, to, pa prahnozach, jeŭrapiejskaje nasielnictva ŭ 2050 hodzie źnizicca z 744 miljonaŭ siońnia da 703 miljonaŭ.

U śviecie antylidar pa hetych pakazčykach ciapier Paŭdniovaja Kareja, dzie siaredniaja naradžalnaść — 0,9 dzicia na žančynu. Dla zachavańnia kolkaści nasielnictva patrebny pakazčyk 2,1.

Uzrovień naradžalnaści ŭ Biełarusi taksama ŭpaŭ — 1,1 dzicia na žančynu, a ŭ Minsku — usiaho 0,6.

Ruch fieminizmu dazvoliŭ žančynam stać haspadyniami svajho losu i nie zvodzić svaju rolu tolki da maciarynskaj. Vybirać maciarynstva zaminajuć stereatypy, jakija dyktujuć žančynie, jak mienavita pavinna vyhladać jaje žyćcio paśla naradžeńnia dziaciej, i niaroŭnaść, ź jakoj jany sutykajucca.

Badenter piša pra taki faktar, jak «mientalny ciažar». Žančyny abaviazany dumać pra tysiaču drobiaziaŭ dziela dabrabytu siamji, arhanizoŭvać byt i pry hetym trymać u hałavie prafiesijnuju pracu. Jany adčuvajuć vinu, što nie paśpiavajuć usio. Da taho ž u XXI stahodździ žančyna pavinna być idealnaj maci ščaślivaha dziciaci, jakoje raźvivaje ŭvieś svoj patencyjał — i nijak inakš.

Francuzskaja fiłosafka ličyć: čym bolšaja niaroŭnaść u hramadstvie, čym bolšy cisk na žančynu, tym mienš jana budzie chacieć vybirać maciarynstva.

U prykład Badenter pryvodzić Paŭdniovuju Kareju. Tam maładyja žančyny marać pra niezaležnaść lubym koštam. A kali naradžajuć, to hramadstva patrabuje, kab jany ad usiaho admovilisia. Na žančynu kładziecca ŭvieś kłopat pra dziaciej, jana całkam zastajecca pad kantrolem mužavych baćkoŭ. Razryŭ u apłacie pracy mužčyn i žančyn u Karei — 30%. Da taho ž vychoŭvać dziaciej vielmi doraha. Tamu mnohija abirajuć nie paŭtarać los svaich maci. Maładyja karejanki admaŭlajucca ad šlubu i dziaciej, addajučy pieravahu adzinocie i karjery. I navat hrašovyja vypłaty za dziaciej pakul nie źmianili situacyju kardynalna, bo noravy hramadstva zastajucca raniejšymi.

Cikava zhadać niadaŭniaje apytańnie siarod biełaruskaj moładzi, jakoje pravodziŭ Centr novych idej. Maładych ludziej spytali pra płany na bližejšyja 3‑5 hadoŭ. Mienavita chłopcy čaściej za žančyn zajaŭlali pra płany stvaryć siamju — 28% suprać 18%. A voś dla dziaŭčat značna bolš važnaje palapšeńnie materyjalnaha stanovišča: pra heta kazała kožnaja druhaja apytanaja. Siarod chłopcaŭ hety pakazčyk 38%.

Što rabić? Pamyłkaj budzie prymać niejkija prymusovyja miery ci spahaniać z žančyn padatak na biaździetnaść, heta nie pryniasie vyniku, upeŭniena fiłosafka.

Važna padtrymlivać maci materyjalna za košt dapamohi na dziaciej i stvarać jakasnyja jaśli, kab maci mahli pracavać. Ale tolki hetaha nie dastatkova. Maładyja žančyny ŭ XXI stahodździ inšyja. Jany ŭzvažvajuć zadavalnieńni i ciažkaści maciarynstva. Mnohija chočuć raŭnapraŭja ŭ siamji, padziełu siamiejnaj pracy. Kab mužčyny taksama adkazvali za dziaciej i haspadarku. «A tamu palityka zaachvočvańnia naradžalnaści pavinna adrasavacca nie žančynam, a mužčynam», — padsumoŭvaje Badenter.

Kali pahladzieć na biełaruski dośvied, to z adnaho boku majem vypłaty na dziaciej (pra pamier ich baćki, kaniečnie, mohuć spračacca), mahčymaść syści ŭ dekret tatu, a z sakavika ŭ biełaruskich sadkach pačali adkryvać hrupy dla dziaciej da dvuch hadoŭ. Ź inšaha boku, zakručvajuć hajki — uvodziać adkaznaść za prapahandu biaździetnaści. Nie kažučy pra praciah palityčnych represij.

Francužancy Badenter ciapier 82 hady. Jana paśladoŭnica idej Simony de Bavuar i trymajecca ŭniviersalisckaha fieminizmu.

«U mužčyn i žančyn značna bolš supolnaha, čym adroznaha, tamu varta pracavać u kirunku taho, što nas jadnaje, a nie raźjadnoŭvaje», — ličyć fiłosafka.

Niekatoryja sučasnyja, bolš radykalnyja, fieministki vypisvajuć Badenter ź fieministak naohuł. I ličać, što jana, zamožnaja dama z pryvilejami, nie viedaje prablem prostych žančyn. Jaje baćka byŭ zasnavalnik bujnoha rekłamnaha ahienctva Publicis, sama Elizabet vučyłasia ŭ pryvatnaj paryžskaj škole. Badenter i jaje siamja miljardery — u spadčynu fiłosafka atrymała akcyi kampanii baćki (jana uznačalvaje radu dyrektaraŭ Publicis z 1996 hoda). Mužam Elizabet byŭ były ministr justycyi Francyi Raber Badenter (jaho nie stała ŭ 2024-m).

Badenter viadoma taksama svajoj knihaj «Luboŭ u dadatak», dzie stavić pad sumnieŭ isnavańnie maciarynskaha instynktu (jana ličyć, što ŭ mnohim na jaho farmavańnie ŭpłyvaje nie pryroda, a kulturny kantekst), esie «XY. Pra mužčynskuju tojesnaść» (pra evalucyju i kryzis muskulinnaści). Uryvak z apošniaha ese, darečy, «Naša Niva» publikavała ŭ pierakładzie na biełaruskuju ŭ 1997 hodzie.

Elizabet Badenter. Panovie, padnapružciesia! — Vilnia: Skaryna Press, 2025

• 11
• 2
• 2
• 4
• 0
• 0
• 0
• 2