Bialacki: «Treba vydavać knihi na biełaruskaj movie. Pa-rusku knihi treba vydavać u Rasii». Fiaduta aburyŭsia
Alaksandr Fiaduta paśla vykazvańnia nobieleŭskaha łaŭreata zadaŭsia pytańniem, a dzie vydavać knihi jamu, kali jon piša pa-rusku.
Padčas sustrečy z nobieleŭskim łaŭreatam i stvaralnikam pravaabarončaha centra «Viasna» Alesiem Bialackim u Varšaŭskim univiersitecie, jakaja była 20 krasavika, prysutnyja mahli zadać jamu pytańni. Jarasłaŭ Ivaniuk, zasnavalnik internet-biblijateki «Kamunikat» spytaŭ, ci biełaruskim vydaviectvam za miažoj pravilna vydavać knihi tolki pa-biełarusku abo varta i pa-rusku.
Bialacki adznačyŭ, što biełaruskaja mova — elemient našaj duchoŭnaj kultury. «Bieź biełaruskaj movy my razmyjemsia, nas raściahnuć na kavałki. Ruskuju movu mohuć užyvać tyja, chto na joj razmaŭlaje. Tam absalutna pravilna: treba vydavać knihi na biełaruskaj movie. Pa-rusku knihi treba vydavać u Rasii. Voś tam vydavać biełaruskich piśmieńnikaŭ pa-rusku», — adkazaŭ jon.
Adkazam Bialackaha paźniej u fejsbuku aburyŭsia palitołah i litaraturaznaŭca Alaksandr Fiaduta.
«Ci pavinien ja razumieć heta tak, što maje knihi na ruskaj movie biełaruskim niezaležnym vydaviectvam u Polščy vydavać nie rekamiendujecca (ja nie vykarystaŭ słova «nie dazvalajecca» śviadoma)?
Chaciełasia b usio ž daviedacca, nakolki słovy spadara Bialackaha datyčacca siabroŭ tych piśmieńnickich arhanizacyj, u jakich i jon, i piśmieńniki, jakija pisali i pišuć pa-rusku? I što z hetaj nahody dumaje staršynia biełaruskaha PENu? Ci nie pavinien ja syści, albo, prynamsi, prypynić svajo siabroŭstva ŭ arhanizacyi?» — napisaŭ Fiaduta.
«Ja znajdu vydaŭca ŭ šmat jakich krainach — u tym liku na ruskaj movie, heta nie pytańnie. Pytańnie ŭ tym, ci mahu ja vydavacca ŭ biełaruskich vydaviectvach pa-za miežami Biełarusi. Bo ŭ sučasnaj Biełarusi nie nadrukujuć ni Bialackaha, ni Fiadutu — i tut pytańnie nie ŭ movie», — praciahnuŭ jon svaju dumku ŭ inšym dopisie.
Staršynia Biełaruskaha PENa Taćciana Niadbaj adreahavała na zaŭvahu.
«Jak vydaŭčynia staŭlu dla siabie vyraznym pryjarytetam vydańnie knih na biełaruskaj movie. Viedaju, maje siły abmiežavanyja i nie zmahu zrabić i vydać usiaho, što musić być vydadziena, tamu svaje kaniečnyja čałaviečyja resursy śviadoma skiroŭvaju na toje, što patrabuje, na maju dumku, najbolšaj padtrymki. Ale rablu taksama i vyklučeńni — i vydańni na ruskaj movie dla mianie prachodziać mienavita pa linii vyklučeńniaŭ, kali jany niasuć vyraznuju dadatkovuju vartaść u vyhladzie hramadska značnych tvoraŭ, temaŭ, źjavaŭ», — napisała Niadbaj u fejsbuku.
«Nie chaču rabić vyhlad, što nie zaŭvažyła zaściarohi Alaksandra Fiaduty adnosna mahčymaha (nie)finansavańnia «paśla vykazvańnia nobieleŭskaha łaŭreata». Ja dumaju, zaściaroha pierabolšanaja, tym nie mienš, adkažu i na heta. Niama siońnia naohuł niejkich adčuvalnych finansavych patokaŭ na vydańnie knih. Kožnuju ź ich (prynamsi, u maim vypadku) padtrymlivajuć častkova, na kožnuju knihu davodzicca šukać časam pa niekalki krynic padtrymki, składajučy jak pazł mahčymaść apłacić pracu nad knihaj karektaram, redaktaram, viarstalnikam, dyzajnieram i drukaram. Asobnaja tema — hanarary aŭtaraŭ i pierakładčykaŭ. Apłata takoj pracy dalokaja ad rynkavych rascenak, dla ŭsich tych, z kim ja pracuju, heta pa-raniejšamu jość misijaj. Dobra było b arhanizavać choć niejkuju sapraŭdy adčuvalnuju finansavuju płyń dla padtrymki biełaruskaj knihi.
Piersanalna ja liču knihi ruskamoŭnych biełaruskich aŭtaraŭ častkaj biełaruskaj litaratury (admaŭlać heta, na moj pohlad, — admaŭlać realnaść).
Ale, spadaru Alaksandru, davajcie «pamierajemsia». Kniha na ruskaj movie siońnia maje bolš mahčymaściaŭ — i vydacca (tak, nie ŭsie biełaruskija vydaviectvy biaruć knihi na ruskaj, ale jość takija, jakija biaruć), i pradacca (bolšy rynak, značna bolšaja kolkaść patencyjnych čytačoŭ, bolšy nakład, mienšy sabiekošt, a ŭ vyniku — lepšy košt dla čytača).
Pry hetym vydavieckaja sprava siońnia niemahčymaja bieź źniešniaj padtrymki. I kali mianie asabista spytali b, što liču važniejšym dla padtrymki va ŭmovach niedastatkovaha finansavańnia (a jano było niedastatkovym zaŭždy, i jaho ŭsio mienš z kožnym hodam), ja adnaznačna skazała b — biełaruskamoŭnyja knihi, bo jany ŭ najhoršaj situacyi».
Ciapier čytajuć
Irłandziec, da jakoha małaja Cichanoŭskaja jeździła ŭ 1990-ja: «Kali b niechta skazaŭ, što adnoje z hetych dziaciej stanie palitykam, ja b pakazaŭ na Śvietu»2121
Irłandziec, da jakoha małaja Cichanoŭskaja jeździła ŭ 1990-ja: «Kali b niechta skazaŭ, što adnoje z hetych dziaciej stanie palitykam, ja b pakazaŭ na Śvietu»21
«Pra ciažarnaść viedali tolki jana i jaje chłopiec». Stali viadomyja padrabiaznaści historyi ź miortvym niemaŭlom, znojdzienym u Baranavičach u pakiecie
Kamientary