«Ja paprasiła svaju siastru razdrukavać fotazdymki z majho akaŭnta i prysłać mnie ŭ kałoniju». Łarysa Ščyrakova raskazvaje pra fotasiesii ŭ etnastyli

— Łarysa, raspaviadzicie, kali łaska, jak pačałosia vaša zachapleńnie etnahrafijaj?

— Majo zachapleńnie etnahrafijaj i falkłoram pačałosia ŭ 1994 hodzie. Budučy studentkaj histaryčnaha fakulteta Homielskaha ŭniviersiteta, ja trapiła ŭ moładzievuju hramadskuju krajaznaŭčuju arhanizacyju «Tałaka» i zacikaviłasia biełaruskaj narodnaj kulturaj, našaj tradycyjaj.

Pavialičyć

— Jak siabra hetaj arhanizacyi ja chadziła ŭ etnahrafičnyja ekśpiedycyi pa Homielskaj vobłaści, źbirała materyjały, bačyła tkanyja i vyšyvanyja artefakty, pahłyblałasia ŭ kulturu rehijona. Mianie tady ŭsio heta pa-varjacku zachapiła. I ja pačała kalekcyjanavać tkanyja i vyšyvanyja rušniki, stary tekstyl, adzieńnie sa lnu i bavoŭny.

— Jak farmavałasia vaša kalekcyja?

— Kalekcyja farmiravałasia roznymi šlachami — niekatoryja rečy ja atrymlivała ŭ padarunak padčas ekśpiedycyj, štości nabyvała.

Adnym sa sposabaŭ papaŭnieńnia majoj kalekcyi była homielskaja barachołka — tam taksama možna było znajści aŭtentyčnyja rušniki, pościłki i adzieńnie.

— Ci jość u vas lubimy rehijon u Biełarusi?

— Tak, heta Homielščyna — adtul pachodziać maje prodki, ja žyła ŭ hetaj vobłaści, chadziła ŭ ekśpiedycyi i daśledavała mienavita hety rehijon. Lublu viosku Niehlubku Vietkaŭskaha rajona. Tam zachavałasia bahataja tkackaja tradycyja, uniesienaja ŭ Śpis niemateryjalnych historyka-kulturnych kaštoŭnaściaŭ. I Kalinkavicki rajon mnie daspadoby taksama — zachaplajusia jaho tradycyjnymi strojami, liču ich samymi pryhožymi na Homielščynie.

Pavialičyć

— Vy ładzili etnafotasiesii ŭ Homieli, zaraz praciahvajecie hetu praktyku ŭ Biełastoku. Jak vy pryjšli da fatahrafii?

— Fatahrafijaj ja zachaplajusia ź dziacinstva. Kali mnie było dvanaccać hadoŭ, baćki padaryli mnie adzin z samych darahich savieckich fotaaparataŭ — «Zienit».

Moj tata zdymaŭ na «Źmienu», a ŭ mianie ŭžo byŭ taki darahi i składany fotaaparat. Ja fatahrafavała, paśla sama rabiła fotazdymki — prajaŭlała, drukavała.

Potym ja nie toje kab straciła cikavaść, ale fatahrafavać pierastała. A znoŭ viarnułasia da fatahrafii, kali pačała supracoŭničać z «Biełsatam». Tady ŭžo bolš aktualizavalisia ŭsie maje navyki fota– i videazdymki.

Dziakujučy majmu bahatamu dośviedu ja maju ŭjaŭleńnie pra kampazicyju, pozy, hłybiniu kadra, płany i ŭsio inšaje. Ale ja taksama razumieju, što art-fatahrafija, partretnaja fatahrafija maje svaje asablivaści. Heta nie tak prosta — rabić sapraŭdy mastackija zdymki, tamu, niahledziačy na svoj vopyt u fatahrafii, ja ŭvieś čas imknusia raźvivacca.

— A jak uvohule ŭźnikła ideja rabić etnafotasiesii?

— Pieršyja sproby etnafotasetaŭ byli ŭ mianie jašče ŭ 2019 hodzie. Tady ja tolki pačynała, zrabiła paru fotasiesij i kinuła — napeŭna, nie chapiła natchnieńnia. Druhaja sproba, užo bolš udałaja, była ŭ druhoj pałovie 2022 hoda, kali ja zastałasia biez pracy, tamu što miedyjaresursy, ź jakimi ja supracoŭničała, byli pryznanyja «ekstremisckimi». Dziela biaśpieki ja vyrašyła nie praciahvać supracu. Tady pierada mnoj paŭstała pytańnie, čym zajmacca. I ja padumała: u mianie vialikaja dobraja kalekcyja aŭtentyčnaha biełaruskaha adzieńnia, ručnikoŭ, jość viedy ŭ halinie fatahrafii i kupa volnaha času — treba rabić etnafotasiesii.

I ja vielmi chutka pačała realizoŭvać hetuju ideju: aformiła pradprymalnictva, zasnavała profil u Instagram «Etnafotasety Homiel» i pačała aktyŭna rekłamavacca, zaprašać ludziej.

— Ci atrymałasia zacikavić biełarusaŭ vašym tvorčym prajektam?

— Mnie zdajecca, što napačatku ja była davoli naiŭnaja. Ja hareła hetym prajektam, bo heta ž pra našaje — rodnaje, biełaruskaje.

Mnie padavałasia, što dastatkova apranuć čałavieka ŭ aŭtentyčnuju biełaruskuju saročku — i heta ŭžo nievierahodna pryhoža.

Ale zacikavić ludziej — nie maich znajomych ci takich samych amataraŭ biełaruskaj kultury, jak ja sama, a bolš šyrokija koły — akazałasia niaprosta. 

Mnie daviałosia dobra papracavać nad materyjalnaj bazaj, pierš čym źjaviłasia realnaja zacikaŭlenaść maimi etnafotasiesijami.

Pavialičyć

— A čym admietnyja vašyja fotasety?

— Asablivaść maich fotasetaŭ u tym, što ja vykarystoŭvaju aŭtentyčnaje adzieńnie. Heta značyć, što rečam, u jakija ja apranaju ŭdzielnikaŭ fotasiesij, pa 80—100 hadoŭ. I na fotazdymkach bačna, što heta nie «navadzieł». U asnoŭnym u majoj kalekcyi stroi z Kalinkavickaha i Vietkaŭskaha rajonaŭ. Jość i ź inšych miaścin, ale litaralna ŭ adzinym ekzemplary.

— Ci atrymałasia raskrucić etnafotaprajekt u Polščy?

— Ščyra kažučy, zaraz u mianie niašmat achvotnych udzielničać u etnafotasetach. Ja razumieju, što jość pryčyny, z-za jakich niaprosta adnavić prajekt — naprykład, ja była pierakanana, što ŭ jakaści instrumienta prasoŭvańnia pasłuh u mianie jość raskručany Instagram, i jon taki, jaki byŭ u 2022 hodzie. Tady heta dobra na mianie pracavała, pryvodziła klijentaŭ. Kali ž ja adnaviła prajekt i pačała vykładać fotazdymki, to chutka zrazumieła, što Instagram užo nie toj.

Zaraz ja adkryła dla siabie Threads, i tam situacyja krychu lepšaja. Threads pa kolkaści łajkaŭ i pa padpisčykach mnie nahadvaje 2022 hod, tamu ja nie hublaju nadziei i vieru, što ŭ mianie ŭsio atrymajecca. Zaraz znachodžusia na etapie raskrutki hetaj spravy.

— Jak možna trapić na vašyja fotasiesii?

— Treba napisać da mianie ŭ Threads albo ŭ Facebook ci Instagram. Łarysa Ščyrakova. My damovimsia pra čas i zrobim fotasiesiju.

Pavialičyć

— A dzie i jak adbyvajucca vašyja fotasety ŭ Polščy?

— Ja fatahrafuju ŭ Biełastoku i vakolicach. Čałaviek prychodzić da mianie dadomu, pieraapranajecca ŭ stroj. Paśla jość dva varyjanty: studyjnaja fotasiesija ci fotasiesija na pryrodzie.

Studyjnyja zdymki robiacca na fonie tkanych pościłak, ručnikoŭ i dyvanoŭ. Taksama jość adna łakacyja, jakaja mnie vielmi padabajecca, — Padlašski muziej narodnaj kultury, jaki znachodzicca niedaloka ad Biełastoka.

Tam jość sialanskija chaty, heta cudoŭnaje miesca, dzie možna fatahrafavacca ŭ strojach. Tradycyjnaje adzieńnie hladzicca tam vielmi arhanična. Toje, jak nacyjanalny stroj vyhladaje na fonie šerych niehablavanych biarvieńniaŭ, mnie padabajecca bolš za ŭsio.

— Łarysa, vy byłaja palitźniavolenaja, padzialiciesia, kali łaska, ci była ŭ vas mahčymaść zajmacca tvorčaściu za kratami? Ci atrymałasia nie zhubić u ciažkich umovach siabie i svaju luboŭ da etnahrafii?

— Tvorčaść? Nu, kaniečnie, nijakaj tvorčaści tam być nie mahło. Ale za kratami ŭsie viedali, što ja zachaplajusia etnahrafijaj i zajmajusia etnafotasetami. Ja paprasiła svaju siastru razdrukavać fotazdymki z majho akaŭnta i prysłać mnie.

U mianie ŭ viaźnicy byŭ vialiki-vialiki stos — niedzie sorak fotazdymkaŭ z maimi pracami. I jak tolki ŭ atradzie źjaŭlaŭsia novy čałaviek, ź jakim ja dobra kamunikavała, ja pakazvała svaje pracy i imknułasia raspavieści pra stroi, rušniki, našu kulturu i tradycyju.

To-bok, tak, u mianie za kratami była svojeasablivaja misija pa zachavańni biełaruskaj tradycyi.

— Jak, na vašu dumku, možna paspryjać raźvićciu tradycyjnaj kultury ŭ Biełarusi?

— U tradycyjnaj biełaruskaj kultury vielmi vialiki patencyjał, jakim, na maju dumku, treba karystacca. Naprykład, možna zajmacca tkactvam u Vietkaŭskim muziei, u Homieli, u Niehlubcy. Ale tkackuju tradycyju treba pašyrać nie tolki praz muziei — ja maju na ŭvazie abrady, ramiostvy i etnahrafiju ŭ samym šyrokim sensie. Heta ŭsio vielmi važna, i heta treba padtrymlivać i papularyzavać.

Ja niadaŭna čytała artykuł pra toje, što rehijony, jakija miažujuć z Ukrainaj, vielmi paciarpieli ŭ turystyčnym płanie. Dziaržava kampiensuje, padtrymlivaje, zaachvočvaje ludziej, kab jany ŭsio ž tudy jechali i padtrymlivali miascovy turyzm.

Ja liču, što tradycyjnaja kultura ciesna źviazanaja z turyzmam, jaki ŭ Biełarusi nieabchodna raźvivać.

Pavialičyć

— Jakija prajekty vy jašče płanujecie realizavać?

— Mnie chočacca, kab tradycyja była ŭklučanaja ŭ sučasnaje žyćcio.

Naturalna, što ludzi nie buduć chadzić u strojach. Ale varta, kab jak maha bolš elemientaŭ — uzoraŭ, arnamientaŭ — vykarystoŭvałasia ŭ sučasnym madelavańni, kab tradycyja žyła, nie była vyklučna muziejnaj, dakumientalnaj. Dla mianie važna, kab tradycyja praciahvała isnavać poruč z nami. Tamu ja imknusia raźvivacca ŭ hetym kirunku.

Naprykład, u mianie była niehlubskaja saročka ŭ vielmi kiepskim stanie. Ja adrezała ad jaje rukavy — całkam tkanyja, čyrvonyja. Taksama ŭ mianie jość roznyja ručniki, pieravažna vyšyvanyja. Ja raskłała hetyja rukavy, pakłała adzin ručnik, druhi, treci i paprasiła ChatGPT zrabić eskizy sukienak. I atrymalisia vielmi cikavyja vyniki. Heta sapraŭdy stymuluje tvorčaść. 

Ja chaču adfatahrafavać usiu svaju kalekcyju: karunki, uzory, adzieńnie — usio-ŭsio. I prapanavać heta ludziam, kab jany mahli vykarystoŭvać hetyja matyvy ŭ aksiesuarach i vopratcy.

— Što dla vas Biełaruś siońnia?

— Siońnia Biełaruś dla mianie — heta niedasiahalnaja mara. Ja nie mahu, ale vielmi chaču viarnucca dadomu. Ja žyvu niedaloka ad miažy, za piaćdziasiat kiłamietraŭ. Hladžu na hetuju miažu i čakaju tolki adnaho — kali možna budzie pryjechać nazad. Chaču žyć doma i pamierci taksama doma.

Zapisacca na etnafotasiesiju i paznajomicca z tvorčaściu Łarysy mahčyma pa spasyłcy.

• 1
• 0
• 1
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0