U praduktaŭ, tavaraŭ — hatunki. A ŭ raślin — sarty. Heta važnaja asablivaść łohiki biełaruskaj movy.
Pabačyŭ pytańni ŭ sacsietkach adnosna artykuła «Štoranku tazik pamidoraŭ». Što za biełaruski sort «Zorka», jaki tak chvalać», tamu zapišu adkazy i tut. Čamu tut sort, a nie hatunak?
Hatunak — heta razrad, katehoryja jakohaści tavaru pa jakaści, rascenkach i pad. Muka pieršaha hatunku. Čaj vyšejšaha hatunku. Sukno lepšaha hatunku. Cukierki roznych hatunkaŭ.
Kali ž havorka pra raznavidnaść raśliny, jakaja adroźnivajecca ad inšych raślin hetaha ž vidu, — tut sort. Sarty pšanicy. Sarty pamidoraŭ. Staryja biełaruskija sarty jabłyk: štryfiel, załaty raniet, piepin litoŭski.
Kali sort pamidoraŭ nazyvajuć «hatunkam» — heta z razradu asabliva prykrych dla mianie pamyłak movy. U biełaruskaj movie słovy majuć nie toje ž pole značeńniaŭ, što ŭ rasiejskaj. Heta tonka. Kožnaja mova — heta asobnaja sistema, sa svajoj łohikaj.
Prykładam, pa-rasiejsku kažuć «silnyj dožd́», «silnyj moroz». Pa-biełarusku naturalniej: «vialiki doždž», «vialiki maroz».
Što da «sartoŭ» i «hatunkaŭ», to tut prykład paradaksalnaj rusifikacyi «łohiki» movy tymi, chto schilnyja valić usio «aby kab nie jak pa-rasiejsku».
U praduktaŭ, tavaraŭ — hatunki. A ŭ raślin — sarty.
Praviarajcie značeńni słovaŭ praz słoŭniki, najpierš — praz akademičny Tłumačalny słoŭnik biełaruskaj movy.
Kamientary
--------
jašče prykłady :
pa rasiejsku kažuć «pristupili k riemontu» i «ja pravilno postupił»,
a ŭ biełaruskaj movie takich paniaćciaŭ niama, bo
«pačali ramont» i «ja pravilna zrabiŭ»
Dziakuj za artykuł, bolš by takich. Tady b mo' sama redakcyja nazyvała praliŭ Harmuzskim, a kałajder - Hadronnym, nie kalkujučy słovy z rasiejskaj movy i zachoŭvajučy naturalnaje "H" u pačatku hetych słovaŭ :)