Геафізік ацаніў перспектывы здабычы рэдказямельных металаў пад Маладзечнам, Жыткавічамі і Ляхавічамі

У групу рэдказямельных металаў (РЗМ) уваходзіць 17 хімічных элементаў ІІІ групы перыядычнай сістэмы: скандый, ітрый і 15 лантаноідаў. Чыстых радовішчаў гэтых элементаў не існуе — яны прысутнічаюць у канцэнтраваным выглядзе ў асобных мінералах горных парод.

Нягледзячы на назву, рэдказямельныя металы не з’яўляюцца надзвычай рэдкімі: многія з іх распаўсюджаныя ў зямной кары не менш за медзь ці свінец, але сустракаюцца ў рассеянай форме, што ўскладняе іх здабычу і ачышчэнне.

Гэтыя металы маюць унікальныя магнітныя, электраправодныя і флуарэсцэнтныя ўласцівасці, дзякуючы чаму шырока выкарыстоўваюцца ў сучасных тэхналогіях — ад смартфонаў і акумулятараў электракараў да лазернай оптыкі і сістэм навігацыі.

У газеце «Навука» загадчык лабараторыі геатэктонікі і геафізікі Інстытута прыродакарыстання Яраслаў Грыбік ацаніў перспектывы здабычы РЗМ у нашай краіне. Увагу на публікацыю звярнуў тэлеграм-канал «De facto. Беларуская навука».

Па яго словах, яшчэ ў савецкі час было адкрыта Дыябазавае радовішча ў Жыткавіцкім раёне — там знойдзены запасы берылію і рэдказямельных элементаў. Геолагі правялі падрабязныя даследаванні, бо карысныя выкапні залягаюць адносна неглыбока — на глыбіні 25—40 метраў. Яны звязаныя з жыламі дыябазаў (тып магматычнай пароды), якія цягнуцца пад зямлёй прыкладна на 15 кіламетраў.

Карысныя кампаненты рэдказямельных металаў у гэтым радовішчы размешчаны нераўнамерна і рассеяны па розных пародах. Каб іх здабыць, трэба правесці шэраг складаных даследаванняў. У выніку ў мінулым не ўдалося распрацаваць тэхналагічнае рашэнне для здабычы гэтых элементаў з Дыябазавага радовішча — як з-за тэхнічных цяжкасцяў, так і з-за патрабаванняў па ахове навакольнага асяроддзя.

У якасці прыкладу вучоны прывёў Кітай, які з’яўляецца лідарам па пастаўках на сусветны рынак РЗМ. Пры вытворчасці 1 тоны РЗМ з руды па стандартнай кітайскай тэхналогіі ўтвараецца 1 тона радыеактыўных адходаў, 12 тысяч кубаметраў газавай сумесі з пылам, фторавадароднай і сернай кіслотамі, дыяксідам серы, а таксама 75 кубаметраў кіслотнага раствору. Усё гэта прыводзіць да забруджвання сцёкавых водаў, а ўслед за гэтым — і ворных земляў і рэк.

Да таго ж пры запуску праектаў па здабычы РЗМ неабходны вялікія стартавыя капіталы.

Акрамя Дыябазавага, беларускія вучоныя вызначылі перспектыўныя ўчасткі для пошуку радовішчаў РЗМ. Сярод іх — Навасёлкаўскае рэдкаметальнае праяўленне ў Маладзечанскім раёне і ў раёне вёскі Каранеўшчына ў Ляхавіцкім раёне.

Акрамя гэтага, як адзначае Яраслаў Грыбік, у Беларусі існуюць тэхнагенныя «радовішчы» — гэта значыць, месцы, дзе назапасіліся прамысловыя адходы з утрыманнем карысных рэчываў.

Напрыклад, каля Гомельскага хімічнага завода захоўваюцца адкіды апатыту (мінералу, які выкарыстоўваецца для атрымання ўгнаенняў). У гэтых адкідах таксама ёсць рэдказямельныя металы. Таму яны ўяўляюць цікавасць як для навукоўцаў, так і для вытворчасці — з іх можна спрабаваць здабываць асобныя РЗМ.

Беларускія геолагі лічаць, што даследаванні нетраў трэба працягваць і паглыбляць — асабліва ў тым, што датычыцца пошуку новых відаў карысных выкапняў, у тым ліку рэдказямельных металаў. Гэта важна для пашырэння мінеральна-сыравіннай базы краіны.

Што да здабычы рэдказямельных металаў, то пакуль гаворка ідзе толькі пра магчымасці ў сярэдне– і доўгатэрміновай будучыні.

Навуковец узгадаў параду свайго настаўніка: «Не мітусіся». Па словах Грыбіка, цяпер усе гавораць пра рэдказямельныя металы, але праз 5—10 гадоў можа пачацца новы этап, калі патрэбнымі і запатрабаванымі стануць іншыя рэдкія хімічныя элементы — напрыклад, ртуць і яшчэ некаторыя, якія, паводле прагнозаў, ёсць у нетрах Беларусі. Таму важна думаць не толькі пра сённяшнія патрэбы, але і пра будучыню.

• 9
• 0
• 7
• 2
• 2
• 0
• 0
• 0