Большасць дарослых, якія дасягнулі вяршынь, у дзяцінстве не былі вундэркіндамі
Аналіз дзейнасці зорак сусветнага ўзроўню — ад алімпійскіх спартсменаў да лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі — паказаў, што тыя, хто не выбіраў вузкую сферу дзейнасці занадта рана, дасягнулі большых вынікаў.
Новае даследаванне паказала, што дзеці з раннімі дасягненнямі ў спорце і музыцы звычайна не становяцца зоркамі ў дарослым жыцці.
Вынікі аналізу тысяч дарослых у галінах спорту, музыкі, акадэмічнай навукі і шахмат сведчаць: выканаўцы сусветнага класа — алімпійскія чэмпіёны, вядомыя кампазітары, нобелеўскія лаўрэаты — часта не вылучаюцца на ранніх этапах жыцця.
Паводле артыкула ў часопісе Science, толькі 10% дзяцей з высокімі вынікамі ў далейшым сталі дарослымі элітнага ўзроўню. Большасць маладых талентаў страцілі статус найлепшых у перыяд піку прадукцыйнасці, а большасць выбітных дарослых не вылучаліся ў дзяцінстве.
«Ёсць тыя дзеці-вундэркінды, якія пазней становяцца выканаўцамі сусветнага класа ў перыяд пікавай прадуктыўнасці, — кажа Арнэ Гюліх (Arne Güllich), прафесар спартыўных навук ва Універсітэце Кайзерслаўтэрн-Ландау ў Германіі і суаўтар даследавання. — Але гэта выключэнне, а не правіла».
Даследчыкі вызначылі пікавыя гады — узрост, калі чалавек дасягае найвышэйшых вынікаў: ад 20 да 30 гадоў для спорту і шахмат і больш сярэдні ўзрост, ад 40 да 50 гадоў, для навукі і музыкі.
Вынікі былі паслядоўнымі ва ўсіх сферах, заснаваныя на дадзеных амаль 35 000 дарослых з каля двух дзясяткаў раней апублікаваных даследаванняў.
Аналіз аспрэчвае ўяўленне, што паспяховасць дасягаецца за кошт вялікай колькасці гадзін ранняй вузкай спецыялізаванай падрыхтоўкі — уяўленне, часткова падмацаванае ростам бізнэсу элітных канкурэнтных праграм, у якія сёння запісваюць дзяцей для заняткаў спортам і іншымі відамі дзейнасці.
Такія ідэі, як «правіла 10 000 гадзін», папулярызаванае аўтарам Малькальмам Гладуэлам (Malcolm Gladwell), часта служаць арыенцірам для трэнераў, спартсменаў і бацькоў. Гэтае правіла сцвярджае, што чалавеку патрэбна каля 10 000 гадзін практыкі, каб дасягнуць майстэрства.
«На падставе гэтых ідэй многія людзі прымаюць рашэнні, якія тычацца іх саміх і іх дзяцей. Напрыклад, яны рана пачынаюць заняткі з дзіцем пэўным відам спорту або музычным інструментам у надзеі выхаваць наступнага Тайгера Вудса або Ё-Ё Ма», — кажа Брук Макнамара (Brooke Macnamara), даследчыца прадуктыўнасці чалавека з Універсітэта Перд’ю і саўтарка даследавання Science.
Аналіз паказаў, што дарослыя выканаўцы сусветнага класа ў маладосці займаліся разнастайнымі відамі дзейнасці — яны праводзілі менш часу за практыкай у сваёй асноўнай дысцыпліне, але больш часу аддавалі іншым заняткам.
Гюліх фармулюе галоўную выснову: заахвочвайце дзяцей развіваць разнастайныя інтарэсы, а не спецыялізавацца занадта рана.
Аптымальна займацца яшчэ дзвюма дадатковымі сферамі акрамя асноўнай дысцыпліны, дадаў ён. «Гэта значыць, што не трэба займацца як мага больш, напрыклад, спрабаваць усе музычныя інструменты».
Развіццё разнастайных інтарэсаў павялічвае шанцы знайсці тое, што вам падабаецца і ў чым вы дасягняце поспеху. А знаёмства з некалькімі відамі дзейнасці ў дзяцінстве можа зрабіць чалавека больш адаптыўным вучнем у старэйшым узросце.
Паводле даследчыкаў, празмерная спецыялізацыя ў маладым узросце таксама павялічвае рызыку эмацыйнага выгарання і траўм ад перанагрузкі, а ў доўгатэрміновай перспектыве цяжка захоўваць дасягненні і здароўе.
«Пік многіх вядучых спартсменаў-юніёраў наступае занадта рана», — адзначыла Макнамара.
Каментары