Trahičnaja śmierć muža i vyprabavańnie miedycynaj: historyja biełaruski ŭ Polščy

Historyja biełaruski Taćciany Caruk taksama trahičnaja, ale dośvied sutyknieńnia z polskaju miedycynaj inšy. Paŭtara miesiaca tamu jany z mužam trapili ŭ avaryju na aŭtastradzie ŭ Polščy. Muž Taćciany, jaki byŭ za styrnom, zahinuŭ na miescy. Sama jana acaleła i ciapier prachodzić reabilitacyju.

Paśla atrymańnia ŭsioj nieabchodnaj dapamohi ŭ adździaleńni intensiŭnaj terapii ŭ Žešavie Taćcianu pieravieźli ŭ centr reabilitacyi ŭ Kanstancinie-Jaziornie kala Varšavy.

Taćciana Caruk naradziłasia ŭ 1956 hodzie ŭ Navahradku. Tam skončyła škołu, a paśla — Palihrafičny instytut u Lvovie. Pracavać viarnułasia ŭ Biełaruś. U svaim rodnym Navahradku aktyŭna ŭklučyłasia ŭ hramadskaje žyćcio — była stvaralnicaju supołak «Uzvyšša» i «Svajaki». U 1990‑ia stvaryła tavarystva fiłamataŭ «Pramień», kiravała centram «Kamianica». Jaho napatkaŭ toj ža los, što i inšyja hramadskija arhanizacyi, kali ŭ krainie pačalisia represii suprać hramadzianskaj supolnaści. U 2001 hodzie ŭsie hramadskija arhanizacyi Navahradku byli źlikvidavanyja. Z 2006‑ha Taćciana žyvie ŭ Polščy.

— Taćciana, paśla hetaj avaryi vam daviałosia sutyknucca z polskaju miedycynaju. Padzialiciesia svaim dośviedam.

— Ja była raniej pra jaje nie vielmi vysokaj dumki. U 2010 hodzie niejak złamała palec na nazie. Mnie zrabili zdymak, a potym dali binty i skazali: «Bintujcie sabie sami». Mianie heta vielmi ździviła i aburyła. Ja skazała: «A kali b u mianie byŭ apiendycyt, to vy b mnie dali skalpiel, kab ja sama ŭsio zrabiła?». Tamu nijakaha žadańnia źviartacca tudy ŭ mianie nie było.

Pavialičyć

Prajšło 15 hadoŭ, i ja sutyknułasia z zusim inšym staŭleńniem. Sam momant avaryi ja nie pamiataju. Toje, što mianie advieźli ŭ špital u Tarnobžeh, a adtul bolš za dźvie hadziny vieźli chutkaj u kardyjałahičny špital u Žešavie, ja daviedałasia praz try dni, kali aprytomnieła. Miedyki zrabili ŭsio, što pavinny byli zrabić, kab mianie ŭratavać. Mnie zrabili apieracyju łaparatamii, kab spynić unutrany kryvaciok, dźvie apieracyi praź pierałom ruki, abśledavali chrybiet, vyjavili pierałom rebraŭ. Uvieś hety čas mnie stavili kropielnicy i davali kisłarod. U špitali jość samaje sučasnaje abstalavańnie. Na praktycy heta aznačaje, što kali treba zrabić rezanansnuju tamahramu — značyć, zrobiać, kali treba niejkaje inšaje abśledavańnie — značyć, taksama adrazu zrobiać. Mahčyma, pakul jašče nie tak usio dobra, jak chaciełasia b.

Treba ŭličvać, što ŭ Polščy byŭ vialiki adtok daktaroŭ, kali byli nievialikija zarobki. A ciapier mianiajecca sistema achovy zdaroŭja. Vidać, siabroŭstva ŭ ES vielmi dapamahaje ŭ hetaj śfiery. Pryjemnym ździŭleńniem było dla mianie, što apieracyju mnie rabiŭ chirurh-biełarus. Jon sam z Homiela. My ź im razmaŭlali potym pa-biełarusku. Akazałasia navat, što ŭ nas jość ahulny znajomy. Daktary ŭ klinicy vielmi ŭvažlivyja, asabliva moładź. Jany ŭsio robiać na chadu, uvieś čas zahružanyja pracaj. Ale pry hetym usio roŭna vielmi zyčlivyja i ŭvažlivyja. U špitali cudoŭnaje i raznastajnaje charčavańnie. Heta nie našyja špitali, kali svajaki prynosiać ježu.

— Usio heta dla vas było biaspłatna?

— Tak, bo ja nie tolki maju polskaje hramadzianstva, ale pracavała ŭ Polščy, płaciła padatki, maju piensiju, i tamu ja abaronienaja. Ale chacieła b papiaredzić biełarusaŭ, jakija masava pryjechali ŭ Polšču: abaviazkova i ŭ pieršuju čarhu źviartajcie ŭvahu na toje, jak arhanizavanaja sistema achovy zdaroŭja i jak tut dziejuć strachoŭki. Treba abaviazkova sačyć za tym, jakija zaklučajucca pracoŭnyja damovy. Heta vielmi važna. 

Ja niekali pracavała ŭ biełaruskaj redakcyi Polskaha radyjo na tak zvanaj umovie źlecenia. Takaja pracoŭnaja damova nie daje strachoŭki na vypadak chvaroby ci niaščasnaha vypadku. Akramia taho, pytańnie: ci iduć adličeńni ŭ piensijny fond? Treba heta prosta viedać. I sačyć, kab płacilisia ŭsie padatki. Kali pracuješ na takich damovach, kali padatkaŭ pracadaŭca nie płacić, albo pracuješ u «šeraj» śfiery, to kali niešta takoje zdarycca, jak sa mnoj, to heta budzie prosta katastrofa. Čałavieka nie pakinuć biez dapamohi, ale vystaviać rachunki, i niemałyja. Za ŭsio treba budzie płacić. Vyjście jość: kali ty nie ŭ sistemie takoha strachavańnia, dyk, značyć, treba kuplać strachoŭku pryvatna. Pra heta možna pačytać u internecie.

— Ja mahła b atrymać heta biaspłatna, ale biaspłatnaje miesca musić vyzvalicca tolki praz čatyry miesiacy, u krasaviku. A mnie jašče patrebny dohlad, i dačka nie dała b rady. Tamu my skarystałasia płatnaju pasłuhaj. U Kanstancinie-Jaziornie spakojnaje miesca ŭ sasnovym lesie, cudoŭny piersanał, dobraja ježa. Takoje adčuvańnie, što ty ŭdoma. Zapłacili za miesiac krychu bolš za 8000 złotych. 

— Kali zdarajecca takaja situacyja, to ludzi sprabujuć čymści dapamahčy. Treba padtrymlivać materyjalna, ale nie ŭ mienšaj stupieni — i maralna, i psichałahična. Ci nadavałasia takaja dapamoha?

— U nas u špitali štodnia byŭ ksiondz. Jon padychodziŭ da kožnaha, kamu byŭ patrebien. Z kožnym razmaŭlaŭ, kožny achvočy moh paspaviadacca. Maja chrosnaja — manaška — zamoviła imšu. Našyja siabry ŭ dzień kremacyi muža zamovili imšu ŭ kaściole Śviatoha Kryža ŭ Varšavie i malilisia za spačyn dušy Andžeja i za majo zdaroŭje. Mała taho, maci majho ziacia zarhanizavała hrupu siabrovak, i jany ŭ Łondanie ŭ miačeci malilisia za mianie. Heta nasamreč vielmi dapamahaje. Ja adčuvała hetuju padtrymku. Jana dadaje siły. Pieršyja try dni ja vyryvała ihołki, biłasia z usimi, mianie navat pryviazvali, ale ja hetaha ničoha, viadoma, nie pamiataju. A potym rezka pajšła na papraŭku. Maralnaja i psichałahičnaja padtrymka vielmi važnyja.

— Biełarusy apynulisia ŭ čužoj krainie, u niazvykłaj abstanoŭcy. Nie ŭsie lohka adaptujucca. Mnohija źviartajucca pa dapamohu da psichołahaŭ i psichijatraŭ. Heta taksama kaštuje hrošaj. Viadoma, Polšča mientalna nam bližejšaja za, naprykład, Mieksiku. Možacie dać paradu biełarusam, jak možna pieraadoleć dyskamfort i nie adčuvać siabie čužym u hetym hramadstvie? Jak vy z hetym spraŭlalisia?

— Ja viedała polskuju movu i tamu pajechała ŭ Polšču. Pracavała niejki čas na Polskim radyjo. Zajmałasia fatahrafijaj, ładziła svaje vystavy. Što nas źviazvaje z Polščaj? Usio. Bo ŭ nas ahulnaja historyja. Adam Mickievič naradziŭsia ŭ Navahradku. I jon naležyć usim nam, usioj Rečy Paspalitaj, bo heta ŭvachodzić u kulturny kod i biełarusaŭ, i palakaŭ, i litoŭcaŭ. 

Toje, što Mickievič pisaŭ pa-polsku, aznačaje tolki toje, što tady ŭ Karonie i Litvie mova była polskaj. Dyk i razmaŭlać tady pa-polsku było toje samaje, što ŭ nas siońnia razmaŭlać pa-biełarusku. Heta znak apazicyi. Jany maryli pra niezaležnaść i pryśviacili hetamu svaje žyćci.

«Prablema ŭ tym, što biełarusam vykładali niepraŭdzivuju, sfalsifikavanuju historyju. Treba vyvučać svaju historyju, kab razumieć, što ŭ nas z palakami značna bolš ahulnaha, čym my dumajem. Našaja elita źniščałasia Rasiejaj — spačatku carskim samadziaržaŭjem, a potym balšavickimi savietami. Nam układali ŭ vušy tady i ciapier, što biełarusy — heta takaja sialanskaja nacyja. Heta niapraŭda. Była vialikaja jeŭrapiejskaja dziaržava, i biełarusy — jaje spadkajemcy. 

Adzin naš paet Adam Mickievič pisaŭ «Pan Tadevuš» — paemu šlachieckuju, a druhi naš Mickievič, toj, što Jakub Kołas, napisaŭ paemu sialanskuju — «Novaja ziamla». Heta dva baki našaha narodu. Treba pamiatać pra heta. Tady našmat lahčej budzie znachodzić ahulnuju movu i z palakami, i ź litoŭcami. I nie treba budzie baluča pieraadolvać kompleks čužoha ŭ inšaj krainie. My tut zusim nie čužyja».

Ček-list: jak harantavać sabie miedyčnuju biaśpieku ŭ Polščy

1. Praviercie svaju pracoŭnuju damovu (Umowa)

Umowa o pracę: najlepšy varyjant. Jana aŭtamatyčna harantuje poŭnaje miedyčnaje strachavańnie (NFZ).

Umowa zlecenia: budźcie ŭvažlivyja! Jana nie zaŭsiody ŭklučaje strachoŭku na vypadak chvaroby (chorobowe). Praviercie, ci płacić pracadaŭca ŭsie nieabchodnyja ŭnioski ŭ ZUS.

Umowa o dzieło: hetaja damova nie daje miedyčnaha strachavańnia. Kali vy pracujecie pavodle jaje, vy nie zastrachavanyja.

2. Kantralujcie padatkovyja adličeńni

Pierakanajciesia, što vašaja praca lehalnaja. Praca ŭ «šeraj» śfiery (biez afarmleńnia) aznačaje, što ŭ vypadku avaryi ci chvaroby vam vystaviać rachunki na tysiačy jeŭraŭ.

Sačycie, ci iduć adličeńni ŭ piensijny fond — heta vašaja budučaja abaronienaść.

3. Pryvatnaje strachavańnie (kali niama dziaržaŭnaha)

Kali vy nie pracujecie aficyjna abo majecie damovu biez strachavańnia, abaviazkova nabyvajcie pryvatny miedyčny polis (naprykład, LuxMed, Medicover, PZU i inš.).

Praviercie, što mienavita pakryvaje pryvatnaja strachoŭka (ci ŭvachodzić tudy ekstrannaja chirurhija i špitalizacyja).

4. Budźcie hatovyja da čakańnia abo płatnych pasłuh

Dziaržaŭnaja reabilitacyja moža mieć vialikija čerhi (niekalki miesiacaŭ).

Majcie finansavuju «padušku» na vypadak ekstrannaj płatnaj reabilitacyi (košt moža skłaści kala 8000 złotych za miesiac (da 2000 jeŭra) i bolš).

5. Psichałahičnaja i mientalnaja adaptacyja

Vyvučajcie movu: heta zdymaje barjer u razmovach z daktarami.

Vyvučajcie ahulnuju historyju: razumieńnie suviazi pamiž Biełaruśsiu i Polščaju dapamahaje pieraadoleć «kompleks čužynca» i adčuvać siabie jak udoma.

Nie bojciesia šukać padtrymki: karystajciesia dapamohaju blizkich, supołak abo duchoŭnych asobaŭ (ksiondz u špitali — zvyčajnaja praktyka ŭ Polščy).

• 9
• 0
• 0
• 3
• 0
• 0
• 0
• 1