У сярэдзіне XVIII стагоддзя Геранім Фларыян Радзівіл вырашыў пабудаваць на возеры замак і размясціць вакол яго сапраўдны флот. Летась падводныя археолагі адшукалі рэшткі гэтай мураванай рэзідэнцыі і драўляных збудаванняў, пацвердзіўшы, што капрыз магната не быў гістарычным анекдотам.
Пра гэта паведамляецца ў тэзісах дакладаў на Міжнароднай навукова-практычнай канферэнцыі па выніках археалагічных даследаванняў у 2025 годзе, што распачала працу ў Нясвіжы.
Паводле вынікаў даследаванняў, праведзеных у 2025 годзе дайвінг-цэнтрам «Марскі Пегас» і Інстытутам гісторыі пад кіраўніцтвам Андрэя Ліхачова, на дне возера Чырвонае ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці, якое гістарычна насіла назву Жыд-возера (а сам горад даўней называўся Жыдкавічы), выяўлена падводнае ўзвышша дыяметрам 30—35 метраў.
Там заўважылі прамавугольныя драўляныя канструкцыі і асобныя бярвенні. Вада таксама захавала кераміку і фрагменты буйнафарматнай чырвонай цэглы з прымешкамі буйной дрэсвы і шамоту. Каб вызначыць узрост аб'екта, навукоўцы паднялі на паверхню частку бервяна. На яго тарцы захаваўся складаны тэхналагічны вузел — замок «на шыпах», адзін з якіх меў выгляд літары «Г». Спецыялісты адзначаюць, што такі спосаб рубкі вядомы з XVI стагоддзя і фіксуецца ў першую чаргу ў гаспадарчых пабудовах. Праведзены дэндрахраналагічны аналіз пацвердзіў, што дрэва належыць да XVIII стагоддзя.
Гэтая дата выводзіць даследчыкаў на фігуру Гераніма Фларыяна Радзівіла. Уладальнік велізарных маёнткаў утрымліваў прыватнае войска з шасці тысяч чалавек, супастаўнае па колькасці з арміяй усяго Вялікага Княства Літоўскага. Князь таксама быў вядомы вялікай прагай да мастацтва: ён заснаваў тэатры ў Слуцку і Белай, стварыў першую ў Рэчы Паспалітай балетную школу, збіраў карцінную галерэю і вялікую бібліятэку.
У 1756 годзе амбіцыі магната выйшлі на новы ўзровень. Ён уласным загадам перайменаваў Жыд-возера ў гучнае «Князьмор». На востраве пачалося ўзвядзенне мураванага замка, якому Радзівіл даў назву «Венецыя». Згодна з дакументальнымі сведчаннямі, план прадугледжваў стварэнне на возеры паўнавартаснага флоту з артылерыяй. Сённяшнія падводныя знаходкі буйнафарматнай цэглы даказваюць, што радзівілаўскі капрыз сапраўды пачаў рэалізоўвацца.
Але час унёс свае карэктывы ў маштабныя планы. У 1760 годзе саракапяцігадовы Геранім Фларыян памёр, не пакінуўшы нашчадкаў ні ў адным са сваіх трох шлюбаў. Усе ўладанні перайшлі да яго брата Міхала Казіміра Радзівіла Рыбанькі, якому ваенны флот пасярод Палесся быў зусім не патрэбны.
Назва «Князьмор», відаць, трансфармавалася ў Князь-возера (якое ў 1931 годзе савецкія ўлады перайменавалі ў Чырвонае Палессе), а ад недабудаванай «Венецыі» застаўся толькі пагорак на дне возера.
«Наша Нiва» — бастыён беларушчыны
ПАДТРЫМАЦЬ
Каментары