Da sarakavinaŭ pamiaci Śviatłany Kurs apublikavana raniej nie drukavanaje jaje ese «SSSR jak kałyska i mahiła»
Ese Śviatłany Kurs «SSSR jak kałyska i mahiła» było napisanaje ŭvosień 2021 hoda dla litaraturnaha prajekta Fondu Konrada Adenaŭera, prymierkavanaha da 100‑hodździa ŭtvareńnia i 30‑hodździa raspadu Savieckaha Sajuza.
U studzieni 2022 hoda ese pierakłała na niamieckuju movu Cina Viunšman. Paśla pačatku poŭnamaštabnaha rasijskaha ŭvarvańnia va Ukrainu ŭ lutym 2022 hoda mnohija teksty pra spadčynu SSSR zapatrabavali novaha asensavańnia. Zapłanavanaja publikacyja była adkładzienaja, i ese tak i nie ŭbačyła śvietu pry žyćci aŭtarki.
U hetym ese jana spałučaje histaryčnaje daśledavańnie z asabistaj i siamiejnaj historyjaj, pakazvajučy, jak padziei XX stahodździa paŭpłyvali na ludziej u Biełarusi i praciahvajuć adbivacca na sučasnaści. Aŭtarka davodzić svoj apovied da padziej 2020—2021 hadoŭ, pieratvarajučy raźvitalnuju pramovu pa Savieckim Sajuzie ŭ śviedčańnie pra impierskuju spadčynu, strach, pamiać i čałaviečuju hodnaść.
Dla ciapierašniaj publikacyi Cina Viunšman napisała asabistuju pradmovu pra historyju stvareńnia i pierakładu ese, a taksama pra toje, čamu vobrazy z hetaha tekstu zastavalisia ź joj na praciahu nastupnych hadoŭ. Pradmova pierakładčycy źmieščanaja ŭ pačatku tekstu, jaki my publikujem na našym sajcie.
«Tolki naradziŭšysia, SSSR zapatrabavaŭ kryvi, dziela čaho adhadavaŭ śpiecyjalny chabatok — VČK. Całkam nazva hetaha ŭtvareńnia — Vsierośsijskaja čriezvyčajnaja komiśsija po boŕbie s kontrrievolucijej, sabotažiem i śpiekulacijej. Źjaviłasia jana 20 śniežnia 1917 hoda (darečy, zaŭvažna, što ŭ SSSR vielmi lubili narabić spraŭ u śniežni. Bolšaść klučavych dat — uźniknieńnie, śmierć, kampanii, zakony, pastanovy — datujecca śniežniem) i da 1991 hoda pry dapamozie łancužkovaj mutacyi pieraradžałasia ŭ VČK, HPU, OHPU, NKVD, NKHB, MHB, KHB, paśladoŭna praciahvajučy pastanovu Savieta narodnych kamisaraŭ «Ab čyrvonym terory», jakaja ŭzakoniła raspačaty teror suprać vorahaŭ savieckaj ułady.
Savieckaje prava było zaklikana pazbavić paddanych byłoj Rasiejskaj impieryi navat tych abmiežavanych pravoŭ, što jany mieli, i pieratvaryć faktyčna ŭ dziaržaŭnych niavolnikaŭ. Spačatku była ŭzakonienaja praktyka pazbaŭleńnia vybarčych i hramadzianskich pravoŭ pa kłasavaj prykmiecie — źjavilisia h.zv. «lišency», ad słova «lišienije prav». Novy Zakon ab pracy zafiksavaŭ pałažeńnie ab usieahulnaj pracoŭnaj i vajskovaj pavinnaści«.
Całkam ese možna pračytać pa spasyłcy
Ciapier čytajuć
Małady biełarus nie chacieŭ siadzieć u Rasii za narkotyki, tamu prydumaŭ, jak chutka vyjści z kałonii — i vyjšaŭ na ŭkrainskija pazicyi pad Pakroŭskam44
Kamientary
Tamu, dla vyzvaleńnia ad maskvy i jaje łukašenak, treba vyrakacca luboj maskoŭščyny, a nia tolki jaje asobnaha kamunistyčnaha pieryjadu.