Ініцыятарка маштабных аграрных рэформ і папулярызатарка еўрапейскага Рэнесансу на нашых землях, пасля палітычнага канфлікту з уласным сынам яна была вымушана вярнуцца на радзіму ў Бары, дзе стала ахвярай заказнога атручвання праз каласальны фінансавы доўг.
7 кастрычніка 2026 года, у італьянскім горадзе Бары на тэрыторыі Швабскага замка адбылося афіцыйнае адкрыццё барэльефа, прысвечанага каралеве польскай і вялікай княгіні літоўскай Боне Сфорца.
Ініцыятарам усталявання памятнага знака выступіў прэзідэнт Літвы Гітанас Наўседа ў супрацоўніцтве з дырэкцыяй італьянскага музея і Палацам вялікіх князёў літоўскіх у Вільні. Падчас мерапрыемства таксама падпісана дамова аб супрацоўніцтве паміж музеямі дзвюх краін.
Аўтарам мармурова-бронзавага барэльефа з'яўляецца літоўскі скульптар Ёнас Гянцявічус. За іканаграфічную аснову помніка ўзяты самы вядомы прыжыццёвы партрэт Боны Сфорцы — дрэварыт 1517 года, змешчаны ў гістарычнай працы Ёста Дэцыя (Justus Ludovicus Decius) «De vetustatibus Polonorum», выдадзенай у 1521 годзе ў Кракаве. Гэта аўтарскі паўтор барэльефа, які ў 2021 годзе быў усталяваны на падпорнай сценцы гары Гедзіміна ў рэнесансным садку Ніжняга замка ў Вільні.
Каменная пліта з бронзавым барэльефам умантаваная ў нішу замкавай сцяны. Цэнтральным элементам з'яўляецца паясная выява Боны Сфорцы ў традыцыйным рэнесансным уборы з характэрным галаўным уборам у выглядзе сетачкі. Па перыметры барэльефа ідзе лацінскі надпіс: «BONA SFORTIA DE ARRAGONIA / DEI GRATIA REGINA POLONIAE / BARIQUE PRINCEPS ROSSANII / MAGNA DUX LITHUANIAE» (Бона Сфорца Арагонская, Божай міласцю каралева Польшчы, прынцэса Бары і Расана, вялікая княгіня літоўская).
У ніжняй частцы кампазіцыі размешчаны герб у вянку, які падтрымліваюць два пуці (анёлы). Шчыт падзелены на палі, дзе спалучаюцца геральдычныя сімвалы Польшчы (Белы Арол) і Вялікага Княства Літоўскага (Пагоня), а таксама роду Сфорца (змей Бісцыён, які паглынае чалавека, і чорныя імперскія арлы) і Арагонскай дынастыі (чырвона-жоўтыя палосы Арагона, Іерусалімскі крыж, лілеі Анжу-Сіцылійскага дому і чырвона-белыя венгерскія палосы), да якой належала маці Боны. Ніжэй за барэльеф да сцяны прымацавана шкляная інфармацыйная шыльда з кароткай гістарычнай даведкай.
Швабскі замак
Швабскі замак (Castello Svevo) з'яўляецца адной з галоўных славутасцей Бары. Першая фартыфікацыя на гэтым месцы была пабудавана ў 1132 годзе нармандскім каралём Ражэрам II, а ў 1233 годзе будынак быў адноўлены і ўмацаваны імператарам Фрыдрыхам II Швабскім пасля разбурэнняў.
У канцы XV стагоддзя замак перайшоў ва ўласнасць роду Сфорца. Маці Боны, Ізабэла Арагонская, і пазней сама Бона ініцыявалі маштабную рэканструкцыю крэпасці. Вакол яе была збудавана новая абарончая сцяна з бастыёнамі, а ўнутраныя памяшканні былі ператвораныя з суровага ваеннага аб'екта ў элегантную рэнесансную рэзідэнцыю з багатымі інтэр'ерамі (большасць дэкору да нашых дзён не захавалася). Цэнтральнай часткай замка з’яўляецца ўнутраны трапецападобны двор, а адна з кутніх вежаў носіць імя Боны Сфорцы.
Каралева-рэфарматарка
Бона Сфорца (1494—1557) стала другой жонкай польскага караля і вялікага князя літоўскага Жыгімонта I Старога ў 1518 годзе. Атрымаўшы бліскучую гуманістычную адукацыю, яна вызначалася высокай палітычнай і эканамічнай актыўнасцю.
На тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага яна ініцыявала маштабныя гаспадарчыя рэформы. Найбольш значнай з іх з'яўляецца падрыхтоўка і ўкараненне прынцыпаў «валочнай памеры» — рэарганізацыі землекарыстання і сістэмы падаткаабкладання, якая пазней стала агульнадзяржаўнай і дзейнічала да канца XVI стагоддзя. Каралева мэтанакіравана выкупляла землі, вяртала ў дзяржаўную ўласнасць маёнткі і абараняла іх ад незаконнага прысваення феадаламі. Да 1524 года яна ўжо валодала Пінскім і Кобрынскім княствамі.
Акрамя эканомікі, Бона Сфорца аказала непасрэдны ўплыў на культуру і побыт Усходняй Еўропы. Яна прывезла з сабой італьянскіх майстроў і архітэктараў, спрыяючы распаўсюджванню ідэй Рэнесансу.
У сферы гастраноміі дзякуючы ёй у меню мясцовай арыстакратыі з'явіліся экзатычныя прадукты: апельсіны, лімоны, гранаты, інжыр, аліўкі, розныя віды салатаў і прыпраў, а таксама ўкаранілася практыка выкарыстання відэльцаў.
Вяртанне ў Бары
Пасля смерці Жыгімонта I Старога палітычны ўплыў Боны Сфорцы значна аслабеў з-за вострага канфлікту з сынам, Жыгімонтам II Аўгустам, у тым ліку на фоне яго шлюбу з Барбарай Радзівіл, у смерці якой каралеву пасля падазравалі.
Пераканаўшыся ў немагчымасці знайсці кампраміс з сынам і шляхтай, у 1556 годзе Бона пакінула Рэч Паспалітую і вярнулася ў свае спадчынныя ўладанні ў Бары, пасяліўшыся ў Швабскім замку.
Яе знаходжанне ў Італіі працягвалася толькі год. 19 лістапада 1557 года каралеву атруціў яе ж уласны давераны дваранін Джан Ларэнца Папакода.
Напэўна, забойства было арганізавана Габсбургамі з мэтай пазбегнуць вяртання каласальнага доўгу ў памеры 430 тысяч дукатаў, якія Бона пазычыла віцэ-каралю Неапаля, прадстаўніку іспанскага караля Філіпа II.
Бона Сфорца была пахавана ў Бары ў базіліцы Святога Мікалая — выбітным помніку раманскай архітэктуры. Першапачаткова пахаванне было вельмі сціплым. Толькі ў 1593 годзе на замову яе дачкі Ганны Ягелонкі фларэнційскі майстар Санці Гучы стварыў манументальны маўзалей у цэнтральнай апсідзе базілікі. Помнік у маньерысцкім стылі ўключае фігуру каралевы на каленях у атачэнні фігур святога Мікалая і святога Станіслава, а таксама алегарычных жаночых фігур.
«Наша Нiва» — бастыён беларушчыны
ПАДТРЫМАЦЬ
Малодшы сын Сахашчыка абвешчаны зніклым без вестак. Выглядае, ён ваяваў за Расію88
Каментары