«Командир, ты ребят накормил?» Як медыяменеджар Канстанцін Залатых сілавікоў троліў

У колішняга дырэктара «Еўрарадыё» і тыднёвіка «Беларусы і рынак» Канстанціна Залатых польскія лекары дыягнаставалі анкалагічнае захворванне. Каб перажыць працяглае абследаванне, аперацыю і рэабілітацыю, экс-палітвязень папрасіў дапамогу.

Збор распачаты на пляцоўцы BySol.

Канстанцін Залатых прайшоў шлях, досыць звыклы для прадстаўнікоў незалежнай прэсы: паспяховы медыяменеджар, закладнік рэжыму, вымушаны эмігрант. А яшчэ ў ягоным персанальным бэкграўндзе — спантанныя імправізацыі не для слабых на нервы. Без літасці да карнікаў і дыктатараў.

Апошні раз у Мінску мы бачыліся 7 мая 2022‑га на імшы па першым кіраўніку Беларусі Станіславу Шушкевічу. Аддаўшы належнае палітыку і навукоўцу, доўга яшчэ размаўлялі перад Кафедральным саборам, абмяркоўвалі маю прафесійную паўзу і магчымае супрацоўніцтва з газетай.

Не зраслося: літаральна праз паўтара тыдня па яго прыйшлі супрацоўнікі КДБ.

Спачатку інкрымінавалі «перавышэнне ўлады ці службовых паўнамоцтваў», а ўжо цягам следства пералік артыкулаў істотна пашырыўся: ад абразы прадстаўнікоў улады да распальвання варожасці. Вырак, агучаны Мінгарсудом на закрытым працэсе, — чатыры гады зняволення па суме «злачынстваў». З непазбежным унясеннем у экстрэмісцкі і тэрарыстычны спісы.

Тады не мог і ўявіць, што маем шанец хутка сустрэцца зноў — да мяне тыя ж гэбісты заявіліся ў ліпені 2023-га. Аднак крыху размінуліся: у камеру 32 так званай «Валадаркі» я заехаў якраз на вакантнае месца, вызваленае Канстанцінам Залатых (пасля незадаволенай апеляцыі яго адправілі ў калонію №1 Наваполацку). Сукамернікі яшчэ доўга згадвалі байкі, якімі ён шчодра дзяліўся з калегамі па няшчасці.

Павялічыць

Загіпнатызаваны падпалкоўнік

Нават кароткага знаёмства з Кастусём дастаткова, каб зразумець, што перад вамі непераўзыдзены жартаўнік ды гаварун. Ён і сам прызнае: шмат якія праблемы менавіта праз доўгі язык. І тое, што ўрэшце зацікавіў спецслужбы, магло пачацца ў самы разгар палітычнай кампаніі 2020-га. Не думаю, што некаму яшчэ прыйшла б у галаву ўдалая думка пакпіць з «пагоннікаў» — тым больш, якраз у той час, калі сілавікі ўжо адчулі смак крыві.

У адзін з маршаў «пранкер» вырашыў пажартаваць — балазе, нават на акцыі хадзіў у строгім касцюме з чырвоным гальштукам а-ля Трамп. Ды і з камандным голасам усё ў парадку. Чым не агент пад прыкрыццём?

— Гэта быў адзін з першых жаночых маршаў, пачатак верасня-2020. Паколькі я жыў на плошчы Перамогі, усё літаральна пад вокнамі. У той дзень мы з жонкай паехалі на свята да сябра. Я яшчэ з барадой, ільвіная грыва. Ну і касцюмчык, гальштучык, усё як мае быць. Назад па абедзе паехалі, а ўсё перакрыта, бо акцыя. Пэўную адлегласць трэба прайсці. Там ужо процьма аўтобусаў з чорнымі, чакаюць загаду. Праўда, не адбітыя амапаўцы, хутчэй, салянка з раённых аддзяленняў. Аднак ва ўсёй амуніцыі, узброеныя. І ўся гэтая армада ў кішэньцы літаральна перад маім домам.

Павялічыць

Ідзём мы побач з калонай, я кажу жонцы: «Пачакай, хутка вярнуся». Ясна, што яна пачала лямантаваць: «Куды ты лезеш, навошта нарываешся!» Адмахнуўся, заходжу ў найбліжэйшы аўтобус. Ціхім, але ўпэўненым голасам, запытваю: «Кто старший?» Адрапартаваў цэлы падпалкоўнік. Нейкі Бондараў.

— Здоров, Бондарев (пацісканне рукі як нефармальная камунікацыя зверху ўніз). Как вообще обстановка?

— Это самое, вроде нормально. Пока ничего не происходит. Ждем команды.

— Ясно. Давно на посту? Ребят вообще обедом кормили?

— С шести утра… Никак нет, пока не кормили.

— Ну вот, а ты докладываешь, что всё нормально. А вот я уже и позавтракал, и пообедал. Так что, получается, с самого утра ребята не ели, что ли? Это, конечно, наша недоработка, разберёмся. Нельзя так с личным составом…

А я не тое, што прыкметна нападпітку, але прыемнае пачуццё, што наабедаўся вельмі шчыльна. Ну і, як кажуць, увайшоў у раж.

Затое палкоўнік зусім разгубіўся, яўна не чакаў падобнай інспекцыі. Тым больш, гэта іншаземныя агенты ходзяць як заўгодна — і з патламі, і з бакенбардамі. У Беларусі такіх няма. Я тады наогул больш на папа падобны быў — доўгія валасы, барада, толькі што без ланцуга з крыжыкам. Зрэшты, паралізаваў нават не знешні выгляд, а тон — ціхі, спакойны, беспярэчны. І калі выходзіў з салону, усе моўчкі праводзілі вачыма, пакуль я не знік з іх гарызонту.

Магчыма, нехта чакаў бы, што пасля гэтага дзверы зачыняцца і камандзір рване ў ведамасную сталоўку — тэрмінова карміць падначаленых. Але ж загадкавы «пасланец» выразна даў зразумець: дзе трэба — самі разбяруцца, без кіпішу. Таму нічога не застаецца, як чакаць і надалей стойка пераносіць «тяготы и лишения». Ды і жонка не дала даглядзець спектакль у стылі мілітары, сілком пацягнула ў бяспечнае месца…

Спецаперацыя «батарэйка»

Яшчэ раней, у сярэдзіне жніўня таго ж 2020-га, Канстанцін Залатых адзначыўся кемлівасцю падчас аператыўнага вырашэння пытання з тэхнічным забеспячэннем жывога эфіру для «Еўрарадыё». І зноў не абышлося без тролінгу людзей у пагонах.

— 14 жніўня, спроба ўсеагульнага страйку — у цэнтр Мінска рушылі тысячы рабочых з МТЗ, МАЗу, іншых прадпрыемстваў. Дагэтуль ганаруся, што браў удзел у тым бэкстэйджы для «Еўрарадыё» — спантанна вырашалі рабіць прамую трансляцыю. Закальцавалі ледзь не на каленцы: айфончык, пятлічка, сінхранізатар, перадатчык. Літаральна зматалі ізалентай і ўсё, на дзіва, запрацавала. Праўда, не на акумулятарах, а на батарэйках накшталт кроны. А тыя хутка выгаралі, пакуль ад шматгадзінных уключэнняў не селі канчаткова.

Павялічыць

А перад забастоўкай як нейкая віхура пранеслася: усе гумы-цумы пазачыняліся «па тэхнічных прычынах». Поўны галяк. Я паскроб галаву і згадаў, што ў гатэлі «Мінск» ёсць шапік з рознай драбязой. Але і там усё перакрыта: па перыметры Валадаркі амапаўскія кардоны, нікога не прапускаюць. І тут бачу, што каля калоны кінатэатру «Цэнтральны» прыхілены самотны партфельчык. Чый, адкуль — невядома. Не доўга думаючы, скіроўваюся да ланцуга спецназаўцаў, патрабую «старшага». Падыходзіць нейкі без апазнавальных знакаў. Не даю яму апамятавацца, тыкаю проста ў нос старым журналісцкім пасведчаннем (сам рабіў, добрае).

— Не поворачивайся, сделай вид, что проверяешь у меня документы. Видишь портфельчик? Только не смотри так явно и пальцем в ту сторону не тычь. С учетом событий не исключена провокация, нужно срочно разобраться. Дело серьезное, государственной важности…

Пакуль тыя стаялі з вылупленымі вачыма, я спакойна прасунуўся праз чорныя шэрагі і валюхаючыся пайшоў у фае гатэля. Набыў колькі трэба батарэек і гэтак жа рушыў зваротным маршрутам да офісу «Еўрарадыё».

А на праспекце Незалежнасці тым часам ужо нежартоўны «дзвіж» — ля кінатэатру спецмашына «Разминирование» з мігалкамі, бегаюць туды-сюды сапёры, шукаюць сляды «палітычнай правакацыі». Наўрад ці нешта знайшлі, прынамсі ў крымінальных зводках нічога на гэты конт не з’явілася. Хоць партфельчык, мяркуючы па ўсім, хтосьці ў выніку страціў. «А мог бы ад МУС грамату з падзякай атрымаць. За пільнасць», — уздыхае Кастусь Залатых.

Цень Туркменбашы

У працоўнай біяграфіі Кастуся Залатых, яшчэ да заглыблення ў медыяпраекты, фігуруе пасярэдніцкая рэалізацыя прадукцыі Мінскага аўтазаводу праз вядомую ў свой час камерцыйную кампанію «Джэнці». З прыроднай здольнасцю, прабачце, угаварыць мёртвага, рыса незаменная. Сярод мноства камандзіровак, якія папярэднічаюць падпісанню кантрактаў, без перабольшання, феерычнай стала наведванне Туркменістана яшчэ ў бытнасць прэзідэнтам-«баем» Сапармурата Ніязава.

Як водзіцца ў тых краях, госця з Беларусі прымалі па-багатаму: кармілі, паілі, забаўлялі. Гэткія абраныя нуварышы. А пры дасягненні пэўнай кандыцыі страцілі самакантроль, дазволіўшы засумнявацца ў богаабранасці свайго Туркменбашы. Дзеля справядлівасці, першы раз гэты жыццёвы памфлет у ролях я пачуў ад нашага агульнага сябра Змітра Бартосіка. Усё аказалася чысцейшай праўдай.

Павялічыць

— Туркменбашы памёр у 2007-м, значыць, было тое ў пачатку нулявых. Я прыязджаў па дзіўнай схеме: нібыта да амерыканскай фірмы, якая там набывала бавоўну, а я ім, у сваю чаргу, падганяў нашы МАЗы. Запраўлялі ўсім туркмены, мяне таксама прымаў аўтарытэтны дзядзька з заступніцтвам на самым версе. Карацей, легалізаваныя бандыты.

Сядзім пасля здзелкі, культурна адпачываем, фонам вяшчае тэлевізар. Мясцовы гэбэшнік, «крыша» майго кампаньёна, і чалавек пяць шпікоў у аднолькавых пінжаках. На экране — «сонцалікі» Сапармурат Атаевіч. Пранізлівы позірк, укладзеная фрызура, на кожным пальцы — масіўны пярсцёнак з брыльянтам, якімі ён тыкае проста ў манітор. Мы трэцюю гадзіну папіваем, а ён увесь гэты час некага прапясочвае. На матчынай мове, таму я не разумею. І халуі на заднім плане штосьці засяроджана ў сшытачкі запісваюць. Я не вытрымаў: што за шоу?

Сабутыльнік ужо добра нагружаныя, ахвотна перакладае. Цётка ў прыкідзе а-ля гатэльны швейцар, на якую перыядычна наязджае камера, — генеральная пракурорка. Нічога кепскага не зрабіла, але «проявила нескромность», за гэта яе правадыр «немного ругает». Раней паскардзілася Вечна Вялікаму, што сям’я разраслася, няма сіл туліцца ў кватэрцы, замоўце слоўца за сціплы дамок і гэтак далей. Бай махнуў пярсцёнкамі і яна адгрохала сабе палац на пару тысяч квадратных метраў. То-бок як некалькі футбольных палёў з паўлінамі, фазанамі ды іншай жыўнасцю. І пакуль гаспадыня была на канферэнцыі ў Германіі, прыехалі пяць бульдозераў, «дамок» зруйнавалі і паклалі зверху акуратны газончык. Як нічога і не было. Дык вось усе тры гадзіны ў жывым эфіры прэзідэнт прысаромліваў, што ў такога добрага спецыяліста асабістае пераважыла над грамадскім.

Тая наўзрыд плакала, не стамлялася дзякаваць, што мудры кіраўнік своечасова яе спыніў і на самой справе старая «кватэрка» не такая малая, лёгка можна размясціцца тром пакаленням.

Паколькі гэта кланавыя цёркі, мне да іх справы няма. Але прыстаўлены шпіён раптам адваліўся на канапе, важна ткнуў у бок тэлевізару пальцам у адказ і з характэрным акцэнтам пачаў несці крамолу. У прысутнасці сваіх падхалімаў.

— Костя, ты толька пасматри на этава дурака. В его галаве не то что мазгов, там даже мяса нет. Пустой барабан, вот что на плечах носит. Ишак и то умнее…

Мне ў дыскусію ўступаць не выпадала, як кажуць, самі з вусамі. Але пікантнасць сітуацыі ў тым, што, як мне пазней сказалі, сам ён палкоўнік Камітэту нацыянальнай бяспекі. Няёмка атрымалася ў сумяшчэнні прыемнага з карысным. Каб хтосьці з атачэння стукануў тым, хто яшчэ бліжэй да цела, скончылася б куды горш, чым з генеральнай пракуроркай.

Таму раніцай толькі паспеў я прачнуцца, як дзелавы партнёр ужо стаяў на парозе. Ліслівым галаском пачаў цікавіцца, ці душэўна напярэдадні пасядзелі, ці не заглыбляліся ў непатрэбныя абмеркаванні, ці добрае ў мяне пачуццё гумару.

— Костя, ну ты же поняль, что я вчера очень много шютиль? Шютник я, поняль? Что ни скажу — всё шютка. Саабражаешь, да? Ничего вообще серьезно не гавариль. Малядэц, Костя, что так и поняль…

І паколькі «пахвала» з вуснаў спецслужбіста не ўспрымалася так адназначна, за лепшае было як мага хутчэй рэціравацца. Што я з задавальненнем і зрабіў…

***

Кастусю Залатых не пашанцавала трапіць у спісы закладнікаў на абмен з амерыканцамі, таму пасля адбыцця поўнага тэрміну нейкі час заставаўся ў Беларусі — з усімі выдаткамі прафілактычнага нагляду. А сёлета не без прыгод далучыўся да жонкі і сына, якія яшчэ падчас ягонай адседкі выехалі ў Польшчу. Тут і спрабуе зноў пачаць наноў.

Праўда, не без форс-мажору. Падчас паглыбленага медагляду лекары выявілі шэраг захворванняў, у тым ліку рак ныркі. На верасень была прызначана аперацыя, аднак кансіліум адмяніў літаральна напярэдадні — паўстала рызыка страты важнага органа. У пачатку кастрычніка яго накіравалі на паўторную біяпсію, таксама без вынікаў — пухліна аказалася занадта блізка да артэрый. Нарэшце адправілі ў спецыялізаваную клініку ва Уроцлаве, дзе на падставе новых абследаванняў адмыслоўцы вызначыць спосабы далейшага лячэння.

Акрамя таго, былы палітвязень мае і іншыя праблемы, якія, перакананы ён, сталі вынікам утрымання ў няволі. Сярод іх кардыялагічныя разлады і пашкоджанні сасудаў ног. Паводле медыяменеджара, лячэнне і лекі бясплатныя, аднак выдаткаў патрабуюць штодзённыя патрэбы сям’і: сродкаў пасля вымушанага пераезду бракуе. Фінансавая падтрымка — дзеля таго, каб перажыць найбліжэйшыя месяцы. Пасля рэабілітацыі Канстанцін Залатых плануе вярнуцца ў прафесію.

• 6
• 0
• 1
• 0
• 0
• 2
• 0
• 2