«Rana» — «Pozna» — «Čakajcie» — «Zapisu niama». Biełarusy šalejuć ad deficytu artadontaŭ
«Ciapier prablemy z prykusam značna čaściejšyja, čym raniej: miakkaja ježa, doŭhaje karystańnie soskaj, karotkija vuzdečki. Heta kompleksnaja prablema pakaleńnia». Pry hetym čerhi da hetaha typu stamatołahaŭ na hady, a vybaru niama ni ŭ darosłych, ni ŭ dziaciej.
Artadantyja ŭ Biełarusi siońnia — heta nie pra estetyku ŭśmieški. Heta pra ciarpieńnie, niervy i zdolnaść doŭha čakać. Asabliva kali havorka idzie pra dziaciej, dla jakich «pačakać niekalki hadoŭ» moža aznačać stracić čas, kali prablemu jašče možna było vyrašyć praściej.
Trapić da artadonta jak vyjhrać u łatereju
Maryna (imia źmienienaje) z Hrodna doŭha adkładvała brekiety, skučanaść zuboŭ nie mocna pieraškadžała joj žyć. Ale na zvyčajnym pryjomie stamatołah skazaŭ reč, jakaja začapiła: ad niapravilnaha prykusu paśla 40 mohuć pačacca prablemy z sustavami (u tym liku z skronieva-nižniaskivičnym sustavam — heta sustaŭ, jaki złučaje nižniuju skivicu sa skronievymi kostkami čerapa, jaki adkazvaje za žavańnie, hłytańnie i havorku). U vyniku Maryna vyrašyła: dobra, rablu.
Z hetaha momantu pačalisia chadžeńni pa pakutach.
U dziaržaŭnych ustanovach jaje nakiroŭvali ŭ płatnyja kliniki, u pryvatnych — zapis «na potym», a «potym» aznačaje paŭhoda i daŭžej. I navat kali ŭsio ž traplaješ da artadonta — heta jašče nie pieramoha: spačatku dyjahnostyka, zdymki, sanacyja, kansultacyi sumiežnych śpiecyjalistaŭ (artapied, chirurh). Pry hetym niama vybaru, da jakoha śpiecyjalista trapić, tut by choć jak trapić. U vyniku pamiž rašeńniem stavić brekiety i samoj ustanoŭkaj moža prajści bolš za hod — prosta tamu, što ŭsie etapy treba vyłavić u hrafikach.
Hetaja historyja — nie tolki pra Hrodna. Pa vodhukach i abmierkavańniach u sacsietkach vidać adna i taja ž łohika va ŭsioj Biełarusi: artadont — vuzki śpiecyjalist, zapisaŭ mała, čarha vialikaja, a lačeńnie doŭhaje.
«List čakańnia na sakavik 2026… U realnaści — na leta»
Pahladzieli vodhuki na stamatałahičnyja kliniki. Zaŭvažna, što kali ludzi pišuć niehatyŭnyja kamientary, to čaściej za ŭsio jany źviazanyja z pracaj mienavita artadontaŭ. Samy balučy momant — nie košt, a dastupnaść: telefony zaniatyja, administratary nie adkazvajuć, zapis na miesiacy napierad.
U vodhuku na 103.by pra hrodzienskuju «AksisDent» čałaviek piša, što jamu prapanavali «pastavić u list čakańnia na sakavik 2026 hoda… u realnaści heta moža być i červień-žnivień». I navat paskorany ahlad u składanaj situacyi nie atrymałasia vybić.
Ab prablemach sa śpiecyjalistami adkryta kažuć i sami ŭstanovy. U adkazie hrodzienskaha «Artadent» na 103.by administracyja naŭprost tłumačyć: «U nas brakuje śpiecyjalistaŭ, kab zadavolić patreby nasielnictva horada Hrodna i Hrodzienskaj vobłaści» — i praz heta zapis raściahvajecca.
Na staroncy hrodzienskaha «Dentaryum» na 103.by cytujecca davoli cyničny adkaz lekara na prośbu pra dapamohu: «Ludzi ŭsio žyćcio z kryvymi nahami chodziać, i ničoha».
Minsk i inšyja harady: zapis na 2 miesiacy napierad i ŭsio praź list čakańnia
U Minsku situacyja vyhladaje lepš, ale i tut davodzicca pačakać. Na 103.by u vodhuku pra minski «Centr siamiejnaj stamatałohii» (pra dziciačaje artadantyčnaje lačeńnie) čałaviek piša: «uvieś zapis raśpisany na dva miesiacy napierad». I navat tym, chto ŭžo lečycca, składana trapić na karekcyju.
Da raśpijaranych staličnych artadontaŭ čarha naohuł 9‑12 miesiacaŭ.
Padobnyja skarhi jość u Breście, Mahilovie, Homieli. Dzieści heta vyjaŭlajecca ŭ limitach tałonaŭ, dzieści — u zapisie «raz na miesiac». Kali ŭ Minsku jašče jość vybar, to ŭ abłasnych centrach jon časta zvodzicca da formuły «čakać ci jechać u stalicu».
Dla rehijonaŭ u adkrytych vodhukach za apošni hod časta sustrakajecca padobny matyŭ nie tolki pra artadontaŭ, ale i pra sumiežnych stamatałahičnych śpiecyjalistaŭ: čakańnie, pieranosy, «zapis zhareŭ».
Naprykład, u Viciebsku na 103.by čałaviek piša, što čakaŭ pryjomu artapieda piać tydniaŭ, a za dva dni patelefanavali i pieranieśli — tak niekalki razoŭ. Dla pacyjenta z brekietami heta važna, bo artadonty časta patrabujuć zaklučeńni ad artapieda i inšych śpiecyjalistaŭ — i łancužok razvalvajecca na kožnym źvianie.
Nie dziciačaja prablema
Kali darosły čałaviek vyrašaje pastavić brekiety, jon zvyčajna dumaje pra hrošy i ciarpieńnie. Kali ž havorka idzie pra dziaciej, na pieršy płan vychodzić inšaje — čas. Pa fakcie baćkam treba nie prosta znajści artadonta, a zrazumieć, chto voźmie dzicia pa ŭzroście i pa vypadku — i jašče ŭkłaścisia ŭ čarhu.
U studzieni 2026 hoda ŭ Threads źjaviŭsia dopis, jaki sabraŭ dziasiatki kamientaroŭ. Aŭtarka z Hrodna piša:
«Ja paŭtara hoda zvaniu ŭ roznyja miescy (adny i tyja ž), bo nie zapisvajuć navat na kansultacyju. U Minsku situacyja lepšaja, ale jeździć tudy nie było ŭ płanach. Čamu tak mała artadontaŭ u Hrodnie?»
U adkaz ludzi pačali dzialicca ŭłasnym dośviedam. I hety dośvied akazaŭsia nadziva padobnym — niezaležna ad uzrostu pacyjenta.
Tak, adna z maci piša:
«My z dačkoj zapisvalisia na Horkaha ŭ dziciačuju da artadonta — toj jašče kvest. Prykładna hod. Kožny miesiac zapisvalisia, i praviły mianialisia kožny miesiac».
Spačatku — «zvanicie tolki 25-ha», potym — «zvanicie pieršaha čysła», paśla — «zapišam na nastupny miesiac». Kali ž narešcie atrymałasia trapić:
«Praz try dni telefanujuć: artadont zvolniŭsia. Potym — naš artadont pajšoŭ u dekret, druhi zvolniŭsia».
U vyniku — pryjom, jaki doŭžyŭsia try chviliny:
«Za 30 chvilin možna było pryniać jak minimum 4—5 čałaviek. Ale nie».
Stanovicca vidavočnym: śpiecyjalistaŭ mała, jany pracujuć na paŭstaŭki, a hrafiki rassypajucca ad kožnaha zvalnieńnia.
Jašče adna charakternaja fraza, jakuju baćki časta čujuć:
«My dziaciej da źmieny ŭsich zuboŭ nie biarom».
Razam z tym artadonty sami kažuć, što mnohija prablemy treba łavić u 5‑7 hadoŭ. U kamientarach heta vyhladaje jak zamknionaje koła: «Rana» — «Pozna» — «Čakajcie» — «Zapisu niama».
Čamu artadontaŭ deficyt
U tym ža tredsie źjaŭlajecca kamientar, jaki tłumačyć situacyju znutry:
«Kab stać artadontam, ciapier treba davučvacca try hady. Pry hetym potym treba abaviazkova adpracavać u paliklinicy. Mnohija prosta nie iduć u hetuju śpiecyjalizacyju».
I pry hetym — popyt vielizarny. Baćki hatovyja płacić, jeździć, čakać.
Jašče adzin kamientar dadaje miedycynski kantekst:
«Ciapier prablemy z prykusam značna čaściejšyja, čym raniej: miakkaja ježa, doŭhaje karystańnie soskaj, karotkija vuzdečki. Heta kompleksnaja prablema pakaleńnia».
Darosłyja pacyjenty apisvajuć inšy, ale nie mienš źniasilvajučy šlach.
U kamientarach pastajanna paŭtarajecca adzin vychad — jechać u Minsk.
«Ja pierastała duryć sabie hałavu i zapisałasia ŭ Minsk».
«Ja sama ŭ Minsk jeździła try hady».
«Nie čakali čarhu ŭ Hrodnie — pajechali ŭ «Smartmiedykał» u Minsk».
Ale heta nie zaŭsiody vychad: nie va ŭsich jość čas, hrošy i mahčymaść rehularna jeździć u inšy horad — asabliva kali havorka pra dzicia.
Kolki heta kaštuje
Navat kali z zapisam paščaściła, nastupnaje pytańnie — košt.
Pa danych klinik i 103.by u 2025—2026 hadach:
- kansultacyja artadonta — kala 60—70 rubloŭ;
- dziciačaja kapa — kala 500—530 rubloŭ;
- płaściny — ad 180—450 rubloŭ;
- brekiety dla darosłych — ad 1400 da 3400 rubloŭ (biez uliku karekcyj i inšych pracedur).
I ŭsio heta na fonie taho, što lačeńnie raściahvajecca na hady i patrabuje pastajannych vizitaŭ.
Čamu čarha nie źnikaje
Čarha da artadonta nie źnikaje nie tamu, što ludzi raptam masava vyrašyli papravić uśmiešku. Reč u samoj śpiecyficy hetaj prafiesii. Artadont — adzin z samych «doŭhich» śpiecyjalistaŭ u stamatałohii: adzin pacyjent zastajecca ź im nie na adzin pryjom, a na hady. Brekiety, kapy, płaściny patrabujuć rehularnych karekcyj, kantrolu, nazirańnia. Tamu navat kali novych ludziej u čarzie nie stanovicca bolš, hrafik doktara ŭžo zapoŭnieny tymi, chto pačaŭ lačeńnie raniej i pavinien prychodzić znoŭ i znoŭ.
Da hetaha dadajecca jašče adzin faktar: lačeńnie ŭ artadonta amal nikoli nie pačynajecca adrazu. Heta zaŭsiody łancužok ź niekalkich etapaŭ — sanacyja połaści rota, zdymki, kansultacyi ŭ artapieda, časam u chirurha ci ŁORa. Pakul pacyjent nie projdzie ŭsich hetych śpiecyjalistaŭ, artadont nie moža startavać. A trapić chutka da kožnaha ź ich — asobnaja zadača, asabliva ŭ rehijonach, dzie kadraŭ deficyt.
I narešcie, jašče adzin važny momant — ludziej, jakija vybrali artadontyju jak śpiecyjalizacyju, u Biełarusi sapraŭdy mała. Paśla 2020 hoda Biełaruś pieražyła chvalu vyjezdu miedykaŭ za miažu. Paralelna ŭnutry krainy adbyvalisia zvalnieńni i cisk na miedykaŭ pa prykmiecie tak zvanaj niadobranadziejnaści. Hetyja pracesy nie mahli nie adbicca na sistemie: kadravaja baza skaraciłasia, a novyja śpiecyjalisty nie paśpiavajuć kampiensavać straty.
U vyniku deficyt artadontaŭ — heta nie łakalnaja prablema asobnych klinik. Pra pierahruz, niedachop śpiecyjalistaŭ i niemahčymaść uziać novych ludziej u lačeńnie adkryta pišuć sami miedycynskija ŭstanovy ŭ adkazach pacyjentam. Daśviedčanyja lekary sychodziać, novyja nie prychodziać, a čarha ŭ vyniku nie ruchajecca — jana prosta raściahvajecca ŭ časie.
«Naša Niva» — bastyjon biełaruščyny
PADTRYMAĆHalina Dzierbyš kazała prakuroru: «Jak pamru, budu da ŭsich vas nočču prychodzić». I žyćcio ŭžo dahnała jaje sudździu i śviedak. Historyja piensijanierki, jakoj dali 20 hadoŭ kałonii13
Kamientary
Sprosi ob etom u Łuja. Jemu śpiecialisty byli nie nužny. Tiepieŕ vot šariki zapuskajet tuda, kuda oni vsie ujechali. Tam navierno listovki, viernitieś obratno, ja vsie proŝu.
mnie kažietsia, eto často nadumannaja problema krasoty. U mojej plemiańnicy v hiermanii niebolšaja ŝiel (naśledstviennaja ot otca), mnohije hody nosiła briekiety. Ałła Puhačieva so ŝielju hodami pieła, nikto tohda briekiety nie staviłpo takoj problemie.