«Chaču naviedać babulu ŭ Biełarusi». Jak žyvuć i adaptujucca dzieci biełarusaŭ-emihrantaŭ u Jeŭropie

Kazimir, 12 hadoŭ, i Jadviha, 10 hadoŭ, žyvuć u Majncy, Hiermanija

«Ja pryjechaŭ u Hiermaniju, kali mnie było vosiem hadoŭ. My źjazdžali, bo ŭ Biełarusi było niebiaśpiečna. Kali my pajšli tut u škołu, vielmi drenna viedali niamieckuju. Nie mahli dobra adkazvać na ŭrokach ci razmaŭlać ź inšymi dziećmi. Zaraz u mianie niama kantaktaŭ z maimi siabrami ź Biełarusi, tut my čaściej za ŭsio kamunikujem ź dziećmi, jakija taksama rodam nie z Hiermanii, ale ŭžo doŭha tut žyvuć i razmaŭlajuć na niamieckaj», — kaža Kazimir.

Kazimir vučycca ŭ šostym kłasie niamieckaj škoły i ličyć, što ŭ Biełarusi nastaŭniki bolš strohija, čym u Hiermanii.

«U Hiermanii ŭ mianie bolš siabroŭ, čym było ŭ Biełarusi. Novych siabroŭ lahčej znachodzić, kali ŭžo viedaješ movu, — tłumačyć jon. — U kole siabroŭ ja časam zabyvaju niamieckija słovy. I časam, kali kamunikuju ź siamjoj na ruskaj, zabyvaju słovy pa-rusku taksama».

«Kali my pryjechali ŭ Hiermaniju, mnie było šeść hadoŭ. U Biełarusi ja jašče nie chadziła ŭ škołu. U niamieckaj škole mnie padabajecca ŭrok płavańnia. I vielmi padabajecca, što tut, naprykład, u płavańni treba zdavać na znački, — raskazvaje Jadviha, siastra Kazimira. — Tut u mianie bolš siabroŭ, čym u Biełarusi. Adna z maich siabrovak u Hiermanii zacikaviłasia majoj movaj i paprasiła navučyć jaje pary słoŭ na ruskaj».

Kazimir kaža, što chacieŭ by naviedać siamju ŭ Biełarusi, babulu i dziadulu. «Ja b taksama hetaha chacieła», — dadaje Jadviha.

Nastaśsia, 16 hadoŭ, žyvie ŭ Varšavie, Polšča

«Ja žyvu ŭ Polščy krychu bolš za hod. My pryjechali ŭ studzieni 2025‑ha paśla taho, jak na maju mamu padali ŭ sud. Ja vučusia ŭ polska-biełaruskim licei, dzie zaniatki dla vučniaŭ ź Biełarusi prachodziać i na biełaruskaj movie, nam dapamahajuć z adaptacyjaj da polskaj sistemy. Ale ja ŭžo druhi hod na chatnim navučańni, tamu ja nie nadta chadžu na zvyčajnyja zaniatki.

Pakul što mnie składana razmaŭlać i zdavać ekzamieny na polskaj movie, ale sam navučalny materyjał dajecca lahčej, bo ŭsio, što ŭ Polščy prachodziać ciapier, mnie ŭžo było znajoma ŭ Biełarusi. Viadoma, dobra, kali prahrama lahčejšaja, ale atrymlivajecca, što nijakich novych viedaŭ niama. Navat paśla liceja nie budzie takich viedaŭ, jak paśla 11‑ha kłasa ŭ biełaruskaj škole.

Tut mienš cisku, tamu praściej spraŭlacca z vučobaj i ekzamienami ŭ maralnym płanie. Mianie kličuć na polskija ŭroki, ale pakul, kali ščyra, ja pabojvajusia, bo polskuju movu, možna skazać, nie viedaju. Kali ŭ kramie treba niešta paprasić, ja pierad hetym hladžu, jak pravilna kazać, a potym užo pačynaju z kimści razmaŭlać. Ale, viadoma, ja chaču vyvučyć polskuju, bo treba niejak kamunikavać ź ludźmi.

Dobry vopyt znosin byŭ minułym letam, kali ja jeździła ad liceja ŭ pachod razam z palakami, biełarusami i ŭkraincami. Tut ja siabruju tolki ź dziećmi ź Biełarusi. U palakaŭ krychu inšy pohlad na žyćcio. Jany siabie adčuvajuć značna valniejšymi, mohuć adstojvać svaje pravy, jany viasiołyja, šumnyja.

Ja pastajanna dumaju pra toje, kab viarnucca ŭ Biełaruś. Ciapier, viadoma, nie vielmi chočacca, niama narmalnych umoŭ dla žyćcia. Polšča, choć mnie tut i nie vielmi padabajecca, — dobraja kraina, tut nas, možna skazać, pryniali, dazvolili nam žyć lehalna. Siońnia ja mahu nazvać Polšču svaim domam, ale ŭsio ž taki Biełaruś dla mianie dahetul bolš dom. Kali budzie mahčymaść, ja b chacieła viarnucca ŭ Biełaruś, žyć i pracavać tam».

Jan i Adam, 12 hadoŭ, žyvuć u Vilni

«My ź Minska i pierajechali ŭ Vilniu try z pałovaj hady tamu, mnie tady było 8 hadoŭ. Naša mama razumieła, što kali b zastałasia ŭ Biełarusi, jaje mahli b pasadzić u turmu, — raskazvaje Jan. — My pryjechali ŭ Vilniu ŭ kancy žniŭnia, treba było chutka šukać škołu, a pakolki asablivych varyjantaŭ nie było, to my pajšli ŭ «ruskuju škołu». Tam była litoŭskaja mova, ale nasamreč usie razmaŭlali na ruskaj. Praz dva hady my pierajšli ŭ biełaruskuju škołu, kudy chodziać dzieci ź biełaruskaj supolnaści. Tam jość uroki biełaruskaj, anhlijskaj i litoŭskaj. Kali paraŭnoŭvać hetuju škołu i maju škołu ŭ Biełarusi, nastaŭniki tut bolš dobryja, adukacyja lepšaja, i jana vyhladaje bolš sučasna. Tut bolš siabroŭskaja atmaśfiera, jak mnie padajecca».

Jan kaža, što kamunikuje i z ukraincami, i z ruskimi, i ź litoŭcami, ale bližej — usio ž taki ź biełarusami, bo ŭ škole bolšaść vučniaŭ — heta biežancy ź Biełarusi.

«Biełaruś dla mianie dom, bo ja tam naradziŭsia. A Litva — dom, bo pravioŭ tut usio svajo śviadomaje žyćcio, — ličyć jon. — Źjeździć u Biełaruś i naviedać našu siamju tam ja b, viadoma, chacieŭ. Kali b było možna, ja b pajechaŭ na paru tydniaŭ — pachadzić, pahladzieć na rajon, dzie my žyli, ale nie zastavacca nazaŭždy. Mnie Vilnia jak horad i Litva jak kraina bolš padabajucca. Vilnia pryhažejšaja, tut lepšaja architektura. Minsk dla mianie nie byŭ takim vialikim, jak Vilnia, jana zdajecca bolšaj, čym jość».

Pavialičyć

«Kali my chadzili ŭ ruskuju škołu, pierastali vučyć biełaruskuju, tak što za hetyja dva hady ŭ mianie ŭtvaryŭsia prabieł. U biełaruskaj škole ja jaje znoŭ uzhadaŭ. U majoj pieršaj škole ŭ Biełarusi mnie padabalisia ŭroki biełaruskaj i ruskaj. Tut maje lubimyja pradmiety — heta etyka i vyjaŭlenčaje mastactva, — kaža Adam, brat Jana. — U Vilni mnie asabliva padabajecca sam horad. Pamiataju školnuju ekskursiju, dzie nam raskazvali pra Vialikaje Kniastva Litoŭskaje, mnie padabajecca, kali nam pra jaho historyju raskazvajuć u škole. Ja b chacieŭ viarnucca ŭ Minsk, chacieŭ by ŭbačyć svaju škołu, kudy ja chadziŭ u pieršy i ŭ druhi kłas. Kali ja źjazdžaŭ ź Minska ŭ Vilniu, u mianie było paru fatahrafij našaha doma, ale sam ja ŭžo amal ničoha nie pamiataju. Vilniu ja nikoli nie zabudu, ale ja ŭsio roŭna maru viarnucca ŭ Minsk, kali tam usio budzie narmalna».

• 3
• 0
• 0
• 0
• 0
• 4
• 0
• 0