Technałohii sintezu maŭleńnia imkliva zachoplivajuć śviet, ale sintezavanaja biełaruskaja mova dahetul hučyć z adčuvalnymi defiektami. Navat samyja prasunutyja madeli spatykajucca na našych naciskach i fanietycy. Biełarusy zapuścili prajekt Sonora pa stvareńni pieršaha studyjnaha dataseta, jaki musić nazaŭždy źmianić hučańnie ličbavaj biełaruščyny.
Važny technałahičny praryŭ u sintezie biełaruskaha maŭleńnia adbyŭsia jašče viasnoj 2025 hoda, dziakujučy ŭkaranieńniu karparacyjaj Google svajoj novaj madeli Gemini, jakaja navučyłasia jakasna raspaznavać biełaruskaje maŭleńnie (STT — Speech-to-Text), dziakujučy čamu, naprykład, na jutubie narešcie źjavilisia aŭtamatyčnyja biełaruskamoŭnyja subcitry.
Hetamu šmat u čym paspryjali sami biełarusy praz vałanciorski prajekt Donar.by, sabraŭšy tysiačy hadzin žyvych hałasoŭ.
Dziakujučy hetaj hihanckaj bazie danych, siońnia mienavita hołas ad Google źjaŭlajecca najbolš blizkim da pravilnaha hučańnia biełaruskaj movy. Madel dobra razumieje kantekst i maje vializny słoŭnikavy zapas, pakidajučy daloka zzadu kankurentaŭ z OpenAI ci ElevenLabs, čyje sproby zahavaryć pa-biełarusku dalokija ad naturalnaha maŭleńnia.
Ale raspaznać maŭleńnie — heta tolki pałova spravy. Kali ž niejrasietcy davodzicca samoj ahučvać tekst (TTS — Text-to-Speech), jana sistematyčna pamylajecca ŭ redkaŭžyvalnych słovach i nie moža spravicca z amohrafami — słovami, jakija pišucca adnolkava, ale majuć rozny sens u zaležnaści ad nacisku.
Kali zamiest pravilnaha «sparyšámi» štučny intelekt upeŭniena vydaje «sparýšami», heta adrazu vydaje jaho sintetyčnuju pryrodu dla nośbita movy. Sam nośbit moža i nie viedać značeńnie słova, nie viedać dzie ŭ im stavicca nacisk, ale moŭnaja intuicyja jamu padkazvaje, što niešta nie toje.
Da taho ž takija pamyłki, niachaj i redkija ŭ madelach Google, robiać miadźviedžuju pasłuhu tym, chto tolki pačynaje zasvojvać biełaruskuju movu, zamacoŭvajučy pierakryŭlenaje vymaŭleńnie.
Dadajcie siudy prablemy ź pieradačaj miakkaści zyčnych, śpiecyfičnym hučańniem «ŭ», afrykatami «dz» i «dž» — słuchać i ŭsprymać doŭhija teksty ŭ takim vykanańni pakul fizična ciažka.
Hołas z prabirki
Prablema nie ŭ tym, što ałharytmy niedastatkova razumnyja — u vypadku ź biełaruskaj movaj im prosta niama na čym vučycca. Kab štučny intelekt zasvoiŭ pravilnuju intanacyju, rytm i naciski, jamu niedastatkova aŭdyja ź jutuba ci padkastaŭ, dzie jakaść huku zaŭsiody roznaja, a dykcyja ludziej niedaskanałaja.
Dla stvareńnia naturalnaha sintezavanaha hołasu patrabujecca śpiecyjalny, kryštalova čysty studyjny dataset. Heta tysiačy hadzin prafiesijnaj načytki, dzie teksty śpiecyjalna skanstrujavanyja linhvistami takim čynam, kab achapić usie mahčymyja fanietyčnyja spałučeńni i pakazać madeli, jak pravilna stavić naciski ŭ składanych kantekstach. Siońnia ŭ śviecie prosta nie isnuje takoha adkrytaha masiva dadzienych dla biełaruskaj movy.
Mienavita hetuju pustuju nišu i źbirajecca zapoŭnić prajekt Sonora. Heta vałanciorskaja inicyjatyva, jakuju ruchajuć prajektnaja mieniedžarka Hanna Makłakova, inžynier-linhvist Uładzisłaŭ, kamanda raspracoŭščykaŭ TuteishyGPT i šerah śpiecyjalistaŭ, čyje imiony nie nazyvajucca ź mierkavańniaŭ biaśpieki. Ich meta — nie stvaryć zakryty kamiercyjny pradukt, a zrabić fundamientalnuju bazu, jakuju zmohuć vykarystoŭvać usie.
Jak chočuć zrabić idealny hołas
Ciapier kamanda znachodzicca na etapie zboru srodkaŭ, płanujučy sabrać 13 000 jeŭra na prajekt. Najbolšaja častka biudžetu pojdzie na arendu prafiesijnaj studyi i apłatu pracy dyktaraŭ ź idealnym vymaŭleńniem. Rešta — na pasłuhi hukarežysioraŭ i karpatlivuju pracu linhvistaŭ, jakija buduć rychtavać i raźmiačać tekstavy korpus, i inšyja vydatki.
Vynikam hetaj pracy stanie całkam adkryty dataset z publičnaj licenzijaj. Na jaho asnovie aŭtary prajekta płanujuć dapracavać užo isnujučuju ajčynnuju madel BexTTS, vyvieŭšy jaje na pryncypova novy ŭzrovień.
Kamanda šukaje pramyja kantakty z pradstaŭnikami Google, OpenAI, Meta i Speechify, kab prapanavać im hatovy i jakasny materyjał. U łohicy hłabalnych karparacyj usio prosta: kali im dajuć hatovy instrumient dla palapšeńnia praduktu na łakalnym rynku, jany z radaściu jaho intehrujuć.
Kali sabrać usiu sumu adrazu nie atrymajecca, aŭtary prajekta abiacajuć pačać zapis na tyja srodki, jakija ŭžo buduć na rachunkach, bo navat častkovaje papaŭnieńnie bazy — heta praktyčny krok napierad.
Ad padručnikaŭ da navihataraŭ
Prysutnaść biełaruskaj movy ŭ technałohijach siońnia — heta pytańnie jaje vyžyvańnia ŭ pryncypie. Jakasny sintez maŭleńnia kardynalna źmianiaje praviły hulni ŭ stvareńni kantentu.
Heta aznačaje, što vydańnie biełaruskich aŭdyjaknih ci ahučvańnie doŭhich artykułaŭ bolš nie budzie patrabavać vializnych biudžetaŭ i tydniaŭ pracy ŭ studyi. Heta mahčymaść dla školnikaŭ i studentaŭ słuchać padručniki, a dla ludziej z parušeńniami zroku ci dyśleksijaj — atrymać paŭnavartasny dostup da biełaruskamoŭnaj infarmacyi.
Heta baza dla stvareńnia ajčynnych hałasavych pamočnikaŭ, čat-botaŭ i navihataraŭ, jakija nie buduć razmaŭlać z nami pałamanaj huhłaŭskaj havorkaj. Urešcie, heta zručny instrumient dla vielizarnaj biełaruskaj dyjaspary, jakaja choča zachavać moŭnaje asiarodździe dla svaich dziaciej za miažoj.
«Naša Niva» — bastyjon biełaruščyny
PADTRYMAĆ
Kamientary
https://huggingface.co/spaces/archivartaunik/Bextts