Былая казарма польскіх памежнікаў, якія аднымі з першых сустрэлі ўдар Чырвонай Арміі 17 верасня 1939 года, пойдзе на друз для падсыпкі дарог.
Лёс двухпавярховага будынка, які размяшчаўся на заходняй ускраіне горада па вуліцы Гагарына, 6А быў прадвызначаны яшчэ некалькі гадоў таму. Будынак знаходзіўся на балансе Вілейскай цэнтральнай раённай бальніцы і выкарыстоўваўся як вучэбны корпус мясцовым каледжам. Апошнія гады гістарычны будынак пуставаў.
У 2022 годзе мясцовыя ўлады паспрабавалі знайсці для гістарычнай пабудовы інвестара. Казарма выстаўлялася на продаж прыкладна за 51 тысячу даляраў з прапановай перапрафіляваць яе пад гандаль, сферу паслуг або лагістыку. Аднак ахвотных так і не знайшлося.
Урэшце чыноўнікі пайшлі самым простым для сябе шляхам. Згодна з рашэннем Вілейскага раённага выканаўчага камітэта ад 23 студзеня 2026 года, вучэбны корпус пастанавілі спісаць і знесці праз стопрацэнтную амартызацыю.
Друз, які застанецца ад зносу даручана бязвыплатна перадаць мясцоваму ЖКГ, фермерскім гаспадаркам і насельніцтву для ізаляцыі аб'ектаў пахавання адкідаў і падсыпання дарог.
Тут застаецца толькі падзівіцца знаходлівасці мясцовых чыноўнікаў, якія хацелі за будынак са стопрацэнтнай амартызацыяй аж 51 тысячу даляраў.
Калісьці будынак замыкаў перспектыву вуліцы Доўгай, адной з цэнтральных гарадскіх вуліц, перайменавай за палякамі ў гонар віленскага біскупа Бандурскага, якая за савецкім часам стала называцца Чырвонаармейскай.
У афіцыйным рашэнні райвыканкама будынак дакументальна значыцца як пабудова 1924 года. Аднак апублікаваныя краязнаўцамі ўнікальныя архіўныя фотаздымкі з працэсу ўзвядзення гэтай казармы змешчаны на альбомным аркушы, які падпісаны 1934 годам.
Што праўда, 1924 год сапраўды выглядае праўдападобна. На гэтых кадрах добра бачна, што казарма будавалася з характэрнай для рэгіёна жоўтай цэглы ў «цагляным стылі», хоць у польскай архітэктуры, як адзначаюць спецыялісты, ужо панавалі зусім іншыя авангардныя плыні.
Першапачаткова фасады ўпрыгожвалі фігурныя сандрыкі над вокнамі, а самі аконныя праёмы мелі выразныя лучковыя абрысы. Праўда, у такім дэкараваным выглядзе будынак прастаяў нядоўга. Ужо на здымках канца 1930‑х гадоў ён набыў больш строгі выгляд: сцены шчыльна патынкавалі, цагляны дэкор знік, а вокны сталі звычайнымі прамавугольнымі.
Апошні рубеж абаронцаў мяжы
Казарма будавалася спецыяльна для патрэб Корпуса аховы памежжа (КОП) — вайсковага фармавання, створанага для абароны ўсходніх межаў Другой Рэчы Паспалітай. Полк КОП «Вілейка» быў сфарміраваны ў 1929 годзе, аб'яднаўшы батальёны «Будслаў», «Краснае», пазней «Івянец» і кавалерыйскія эскадроны.
Менавіта памежнікі з гэтых казармаў аднымі з першых сустрэлі пачатак Другой сусветнай вайны на тэрыторыі Заходняй Беларусі. Раніцай 17 верасня 1939 года на пазіцыі палка абрынулася групоўка Чырвонай Арміі пад камандаваннем камдыва Чаравічэнкі, у склад якой уваходзілі сілы 4‑га стралковага корпуса, 22‑й танкавай брыгады і атрады НКВД.
Нягледзячы на катастрафічную перавагу праціўніка ў жывой сіле і бранятэхніцы, польскія батальёны здолелі навязаць баі. Адступаючы ў бок Вільні, яны знішчылі за сабой масты цераз раку Сэрвач і спалілі склады з амуніцыяй, спрабуючы запаволіць прасоўванне савецкіх войскаў. Шанцаў перамагчы ва ўмовах, калі адначасова з захаду наступалі нацысты, у іх не было.
«Наша Нiва» — бастыён беларушчыны
ПАДТРЫМАЦЬ
Каментары