Забудзьцеся пра нафту і газ. Як вада можа стаць зброяй у вайне ЗША і Ізраіля супраць Ірана
Сцэны з апакаліптычных раманаў і фільмаў пра канфлікты на фоне скарачэння прыродных рэсурсаў могуць быць не такімі ўжо і далёкімі ад рэальнасці, асабліва ўлічваючы завастрэнне вайны паміж ЗША і Ізраілем з Іранам, піша Бі-бі-сі.
Цалкам чакана вайна часткова пабудаваная вакол нафты — рэсурсу, які даўно звязаны з заходнім умяшаннем у рэгіён. Але паколькі гэтая вайна пашыраецца і ўцягвае суседзяў у Персідскім заліве, некаторыя аналітыкі сцвярджаюць, што патэнцыйнай лініяй разлому можа стаць яшчэ адзін уразлівы рэсурс — вада.
Персідскі заліў змяшчае толькі 2% аднаўляльных сусветных запасаў прэснай вады і ў значнай ступені залежыць ад апраснення, асабліва з улікам ціску, які на рэгіён выклікаў рост нафтавай прамысловасці з 1950‑х гадоў, і ўплыву, які гэта мела на яго абмежаваныя запасы.
Паводле даных Французскага інстытута міжнародных адносін, 90% вады ў Кувейце паступае шляхам апраснення, а таксама 86% у Амане, 70% у Саудаўскай Аравіі і 42% у Аб’яднаных Арабскіх Эміратах (ААЭ).
«У 2021 годзе агульны аб'ём вытворчасці апрасняльных установак, якія забіраюць ваду ў Персідскім заліве, складаў больш за 20 мільёнаў кубічных метраў у дзень — гэта эквівалент напаўнення 8000 алімпійскіх басейнаў у дзень», — расказвае ў праграме Newsday на Бі-бі-сі доктар Віл Ле Кен з Цэнтра экалагічных, рыбалоўных і аквакультурных навук у Амане.
Сельская гаспадарка і вытворчасць прадуктаў таксама залежаць ад апрэсненай у Персідскім заліве вады, паколькі запасы падземных вод, якія звычайна выкарыстоўваюцца для арашэння, моцна вычарпаныя ва ўсім рэгіёне. І гэтая залежнасць робіць водную інфраструктуру, якую, падобна, гатовыя выкарыстаць як ЗША, так і Іран, стратэгічна ўразлівай.
Стратэгія «гарызантальнай эскалацыі»
Аналітыкі апісваюць падыход Тэгерана як «гарызантальную эскалацыю», што пашырае маштабы канфлікту, а не непасрэдна супрацьстаіць ЗША і Ізраілю. А атакі на водную інфраструктуру падаюцца часткай стратэгіі Ірана, хоць і аформленыя як адплата.
«Калі ўрады краін Персідскага заліва палічаць, што водная інфраструктура падвяргаецца нападу, яны, хутчэй за ўсё, будуць ціснуць на ЗША, каб тыя паспрабавалі спыніць вайну», — кажа прафесар Марк Оўэн Джонс з Паўночна-Заходняга ўніверсітэта ў Катары. Атакі Ірана накіраваныя на «стварэнне ўзроўню панікі», што ўплывае на рашэнне цывільных проста з'ехаць з рэгіёна.
Бахрэйн абвінаваціў Іран у прамым удары па апрасняльнай устаноўцы, у той час як Іран сцвярджае, што папярэдні ўдар ЗША пашкодзіў водаачышчальнае збудаванне на востраве Кешм у Армузскім праліве.
Лічыцца, што іранскія атакі на порт Джэбель-Алі ў Дубаі таксама адбыліся паблізу адной з найбуйнейшых у свеце апрасняльных установак. Была інфармацыя пра пажар паблізу станцыі водазабеспячэння і электрастанцыі Фуджэйра F1 у ААЭ, якая, паводле слоў афіцыйных асоб, застаецца функцыянальнай. Паведамлялі таксама, што электрастанцыя Доха Вэст у Кувейце таксама пацярпела, хоць і ўскосна, з-за атак на порты паблізу або падзення абломкаў ад дронаў.
«[Для Ірана] гэта хутчэй сігнальная гульня», — расказаў Бі-бі-сі прафесар Кавэх Мадані, які ўзначальвае Інстытут водных рэсурсаў, навакольнага асяроддзя і здароўя Універсітэта ААН.
Любы напад на крытычна важную водную інфраструктуру дэманструе магчымасці Ірана і тое, наколькі далёка ён гатовы зайсці ў адказ на ваенныя дзеянні ЗША і Ізраіля. Але, як мяркуе Мадані, яго сіла заключаецца ў пагрозе больш працяглых і мэтанакіраваных атак на каштоўныя водныя рэсурсы Персідскага заліва.
Юрыдычныя тонкасці і ўразлівасць Ірана
Мадані звяртае ўвагу на артыкул 45 Жэнеўскай канвенцыі як на магчымую прычыну відавочнай асцярожнасці і стрыманасці Тэгерана адносна больш прамых удараў па апрасняльных устаноўках.
«Закон кажа, што нельга атакаваць цывільную інфраструктуру, але [Іран] гэтага не пачынаў. Менавіта гэта было ў [допісе ў сацыяльных сетках] Абаса Аракчы», — кажа Мадані, цытуючы міністра замежных спраў Ірана. Аракчы назваў напад на востраў Кешм «небяспечным крокам з цяжкімі наступствамі… відавочным і адчайным злачынствам».
Іран таксама ўразлівы. Краіна ўжо некаторы час набліжаецца да «абсалютнага дэфіцыту вады». Нізкая колькасць ападкаў, аварыі на старой інфраструктуры і вайна з Ізраілем — усё гэта спрыяла дэфіцыту. Паводле слоў Ахмада Вазіфеха з Нацыянальнага цэнтра кіравання кліматычнымі крызісамі Ірана, дамбы па ўсёй краіне ўжо ў «трывожным стане».
Да вайны дэфіцыт вады спрыяў унутраным хваляванням у Іране, а пратэсты ў Хузестане і Ісфахане спалучаліся з шырокімі скаргамі на кошт жыцця. Водныя праблемы Ірана таксама перасякаюцца з рэгіянальнай напружанасцю: спрэчкі з Афганістанам (рака Гільменд), Турцыяй (дамбы на Тыгры і Еўфраце) і Іракам.
Гэтая вайна падкрэслівае, наколькі ўразлівымі сталі водныя сістэмы Блізкага Усходу. Ціск на навакольнае асяроддзе цяпер узмацняе рызыкі эскалацыі разам з нафтай і газам. Будучыя канфлікты ў рэгіёне могуць вызначацца не толькі трубаправодамі, але і рэкамі ды апрасняльнымі ўстаноўкамі. Вада ў гэтым канфлікце можа быць даражэйшай за нафту.
Каментары