Падчас бамбардзіровак Ірана амерыканцы не кранаюць маленькі востраў — галоўную нафтавую артэрыю. Чаму?
Маленькі каралавы востраў у паўночнай акваторыі Персідскага заліва з’яўляецца адной з самых уразлівых і зручных для ўдару цэляў Ірана, аднак дагэтуль ён заставаўся некранутым падчас бамбардзіровак з боку ЗША і Ізраіля. Як сцвярджае The Financial Times, тое, як Вашынгтон абыходзіцца з гэтым найважнейшым экспартным вузлом, пралівае святло на яго доўгатэрміновую стратэгію ў дачыненні да Тэгерана.
Востраў Харк даўжынёй усяго некалькі кіламетраў, які месціцца прыкладна за 25 км ад узбярэжжа Ірана, з 1960‑х гадоў (калі ён быў пабудаваны амерыканскай нафтавай кампаніяй Amoco) служыць галоўным тэрміналам краіны для экспарту сырой нафты.
Яго значэнне для Тэгерана немагчыма пераацаніць: з-за таго, што большая частка іранскага ўзбярэжжа занадта мелкаводная для вялікіх судоў, менавіта на Харку адгружаецца дзевяць з кожных дзесяці барэляў нафты, якія краіна прадае за мяжу. Па сутнасці, без гэтага аб’екта, здольнага прапускаць праз сябе да 7 мільёнаў барэляў у суткі, іранская эканоміка проста пойдзе на дно.
Нягледзячы на відавочную стратэгічную важнасць і поўную неабароненасць інфраструктуры (дзясяткі рэзервуараў для захоўвання нафты, доўгія прычалы для загрузкі супертанкераў, жылыя пасёлкі для рабочых і невялікая ўзлётна-пасадачная паласа бачныя як на далоні) Харк застаецца па-за зонай агню. Падводныя трубаправоды злучаюць тэрмінал з некаторымі з найбуйнейшых нафтавых радовішчаў Ірана.
У 1980‑я гады, падчас ірана-іракскай вайны, востраў падвяргаўся інтэнсіўным бамбардзіроўкам. Аднак цяпер, калі Ізраіль наносіць удары па паліўных складах у Тэгеране, а Іран атакуе энергетычныя аб’екты суседзяў, тэрмінал на востраве працягвае працаваць у штатным рэжыме.
Дадзеныя платформ для адсочвання танкераў сведчаць аб тым, што за апошні тыдзень там загрузіліся некалькі супертанкераў. Хоць поўнае пацвярджэнне ўскладнена выкарыстаннем ілжывых ідэнтыфікацыйных сігналаў, аналітыкі мяркуюць, што ў мінулую пятніцу ўвечары адзін супертанкер з сырой нафтай прайшоў праз Армузскі праліў, які для іншых судоў застаецца заблакаваным з-за баявых дзеянняў.
Такая выключная недатыкальнасць тлумачыцца даўняй «чырвонай лініяй» Вашынгтона. Гэты аб’ект таксама старанна абыходзілі падчас леташняй 12‑дзённай вайны паміж Ізраілем і Іранам.
Амерыканская стратэгія грунтуецца на разуменні таго, што знішчэнне Харка выкліча незваротную эскалацыю. У адказ Іран можа пачаць маштабныя атакі на нафтавую інфраструктуру ўсіх дзяржаў Персідскага заліва, што справакуе хаос на сусветных энергетычных рынках і рэзкі скачок цэн на паліва. Акрамя таго, важным фактарам з’яўляецца Кітай — асноўны пакупнік іранскай нафты. Спыненне паставак магло б сур’ёзна сапсаваць адносіны ЗША з Пекінам.
Аднак існуе і больш глыбокі, палітычны разлік. Аналітыкі і былыя амерыканскія чыноўнікі адзначаюць, што Белы дом не хоча знішчаць эканамічны падмурак пасляваеннага Ірана. Калі галоўная мэта кампаніі — змена рэжыму, то поўнае разбурэнне нафтавай прамысловасці зробіць любы наступны ўрад краіны надзвычай слабым і нежыццяздольным.
У адміністрацыі Дональда Трампа нават гучаць думкі пра «доўгую гульню», дзе канчатковая мэта — не знішчэнне рэсурсаў, а перадача іранскіх нафтавых запасаў у рукі сіл, якія не будуць падтрымліваць тэрарызм.
На дадзены момант ізраільскія і амерыканскія вайскоўцы выразна падзялілі зоны адказнасці: Ізраіль засяроджаны на цэнтральных і заходніх раёнах Ірана, тады як паўднёвае ўзбярэжжа краіны і яе тэрытарыяльныя воды (дзе і месціцца Харк) застаюцца ў зоне адказнасці сіл ЗША. Гэта дазваляе Вашынгтону стрымліваць канфлікт у пэўных межах. Пакуль што толькі самы радыкальны сцэнар, пры якім краіны заліва панясуць каласальныя страты і запатрабуюць жорсткай адплаты, можа змусіць саюзнікаў пераступіць гэтую мяжу.
Паводле звестак крыніцы FT, знаёмай з ізраільскімі планамі, бамбардзіроўкі не маюць на мэце «поўнае знішчэнне Ірана». Ключавы прыярытэт — «стварыць глебу для змены палітычнага рэжыму».
Каментары