На саміт у Арменію з'язджаюцца еўрапейскія лідары. Як адрэагуе Масква?

Еўрапейскія лідары з'язджаюцца на два беспрэцэдэнтныя саміты ў Арменію, якую доўгі час лічылі бліжэйшым саюзнікам Расіі на Паўднёвым Каўказе, піша Бі-бі-сі.

Сімвалізм гэтай падзеі для краіны з насельніцтвам менш за тры мільёны чалавек цяжка пераацаніць: Арменія з'яўляецца членам Еўразійскага эканамічнага саюза, створанага прэзідэнтам Расіі Уладзімірам Пуціным, а на армянскай тэрыторыі размешчана расійская вайсковая база.

У панядзелак больш за 30 еўрапейскіх лідараў і прэм'ер-міністр Канады прымуць удзел у саміце Еўрапейскай палітычнай супольнасці (ЕПС), які пройдзе ў Ерэване.

У аўторак адбудзецца першы ў гісторыі двухбаковы саміт ЕС-Арменія, у якім прымуць удзел старшыня Еўрапейскай камісіі Урсула фон дэр Ляен і старшыня Еўрапейскай рады Антоніу Кошта.

Арменія ў значнай ступені залежыць ад Расіі ў плане энергарэсурсаў. Яна закупляе расійскі газ па льготных цэнах — пра гэта Пуцін спецыяльна згадаў падчас візіту прэм'ер-міністра Нікола Пашыняна ў Маскву 1 красавіка.

Ён адзначыў, што Расія прадае газ Арменіі па цане 177,5 даляраў за 1000 кубаметраў, тады як у Еўропе ён каштуе 600 даляраў. «Розніца вялікая, яна значная», — сказаў расійскі прэзідэнт.

Як краіна, настолькі ўбудаваная ў арбіту Расіі, апынулася прымаючым бокам для большасці еўрапейскіх лідараў?

Пераломным момантам стала вайна 2023 года паміж Арменіяй і суседнім Азербайджанам.

Тады Азербайджан пачаў маланкавую ваенную аперацыю з мэтай завяршыць захоп Нагорнага Карабаха, выгнаўшы адтуль больш за 100 000 этнічных армян. Расія, якая мела на месцы міратворцаў, засталася ў баку.

Раней уварванні Азербайджана на тэрыторыю Арменіі таксама заставаліся без адказу з боку Арганізацыі Дамовы аб калектыўнай бяспецы (АДКБ), якую ўзначальвае Расія.

«Мы зразумелі, што існуючая архітэктура бяспекі не працуе», — заявіў Бі-бі-сі Саргіс Ханданян, старшыня камітэта па міжнародных адносінах Нацыянальнага сходу Арменіі.

Годам раней ЕС выступіў пасярэднікам у заключэнні пагаднення аб прызнанні межаў, у рамках якога ён разгарнуў грамадзянскую місію па назіранні.

«Фізічная прысутнасць Еўрапейскага саюза змяніла ўспрыманне нашых грамадзян», — сказаў Ханданян. «Мы зразумелі, што ў насельніцтва ёсць попыт на больш цесныя адносіны з ЕС», — дадае ён.

У сакавіку 2025 года парламент Арменіі прыняў закон аб пачатку працэсу ўступлення ў ЕС.

Мірны працэс паміж Арменіяй і Азербайджанам таксама паскорыўся. У жніўні лідары дзвюх краін падпісалі ў Белым доме гістарычнае пагадненне, накіраванае на спыненне шматгадовага канфлікту.

Там жа яны абвясцілі аб запуску «Маршруту Трампа» для міжнароднага міру і працвітання — буйнога транспартнага калідора, які пройдзе ўздоўж мяжы Арменіі з Іранам і злучыць рэгіён з еўрапейскімі рынкамі.

Аднак мірны працэс паміж дзвюма суседнімі краінамі па-ранейшаму застаецца няўстойлівым, а збліжэнне Еўропы з Арменіяй абярнулася для яе дыпламатычнымі выдаткамі.

На мінулым тыдні парламент Азербайджана прагаласаваў за прыпыненне адносін з Еўрапарламентам у сувязі з рэзалюцыяй еўрадэпутатаў, якая заклікае забяспечыць права на вяртанне армян Нагорнага Карабаха, якія збеглі ў 2023 годзе, а таксама вызваліць армянскіх зняволеных, якіх утрымлівае Баку.

Тым часам Масква з непрыхаваным раздражненнем назірае за ўсё больш цёплымі адносінамі Арменіі з ЕС.

Падчас сустрэчы ў Крамлі Пуцін ўсміхнуўся, калі Пашынян хваліўся свабодамі ў сваёй краіне.

«Сацыяльныя сеткі ў Арменіі на 100% свабодныя, без якіх-небудзь абмежаванняў», — сказаў ён расійскаму лідару. У Расіі ўсе буйныя заходнія платформы заблакаваныя.

Аднак Пуцін нагадаў Пашыняну, што яго імкненне ўступіць у ЕС несумяшчальнае з членствам у Еўразійскім эканамічным саюзе.

«Немагчыма адначасова ўваходзіць у мытны саюз з Еўрапейскім саюзам і Еўразійскім эканамічным саюзам», — сказаў расійскі прэзідэнт, дадаўшы, што гэта «проста немагчыма па вызначэнні».

Усяго за некалькі дзён да саміту ЕПС Расія ўвяла забарону на імпарт армянскай мінеральнай вады.

«Гэта тыповы прыклад таго, як дзейнічаюць гібрыдныя пагрозы», — кажа Артур Папян з арганізацыі CyberHUB-AM, якая займаецца маніторынгам інфармацыйнай прасторы Арменіі.

Ён адзначыў, што за праеўрапейскімі заявамі высокапастаўленых чыноўнікаў або візітамі ў Брусель часта ішлі рашэнні аб затрыманні армянскіх грузавікоў на грузінска-расійскай мяжы, а таксама пагрозы з боку хакераў аб атаках на ўрадавыя сайты.

У мінулым месяцы ЕС ухваліў новую грамадзянскую місію ў Арменіі на бліжэйшыя два гады, закліканую процідзейнічаць расійскай дэзінфармацыі, кібератакам і незаконным фінансавым патокам, у прыватнасці напярэдадні парламенцкіх выбараў у Арменіі, якія адбудуцца ў чэрвені.

Яна створана па ўзоры аналагічнай місіі ЕС у Малдове, якая з'явілася перад выбарамі 2025 года, у выніку якіх праеўрапейскія сілы ў Кішынёве захавалі ўладу.

«Я вывучыў гэтыя выпадкі, асабліва выпадкі ў Малдове і Румыніі, а таксама ва Украіне, — сказаў Папян. — Я бачу, што тут прасочваюцца агульныя тактыкі і тэхналагічныя працэсы».

У студзені яго каманда зафіксавала масавую атаку на WhatsApp, у выніку якой, паводле ацэнак, былі ўзламаныя некалькі сотняў тысяч уліковых запісаў. Паводле яго слоў, гэты месенджар шырока выкарыстоўваецца міністрамі і дзяржаўнымі чыноўнікамі.

У ходзе асобнай аперацыі хакеры стварылі падроблены акаўнт у дадатку Signal, выдаўшы сябе за пасла ЕС у Арменіі Васіліса Марагаса, і запрасілі кіраўнікоў НДА на фальшывую канферэнцыю, прысвечаную адносінам паміж Арменіяй і ЕС.

Спасылка для рэгістрацыі выглядала праўдападобна. Нават вопытныя супрацоўнікі арганізацый грамадзянскай супольнасці трапіліся на гэтую хітрасць. Калі ўдалося адсачыць крыніцу атакі, IP-адрасы паказалі на расійскі горад Зеленаград, размешчаны на паўночны захад ад Масквы.

Напярэдадні самітаў у Ерэване Папян паведаміў, што толькі за адну раніцу ён налічыў шэсць ці сем выбліскаў актыўнасці ў Telegram, якія прасоўваюць адну і тую ж ідэю: што гэтыя мерапрыемствы азначаюць для Арменіі кропку незвароту і што Расія пакарае краіну за іх правядзенне.

«Дэмакратычныя інстытуты Арменіі функцыянуюць і дамагліся рэальнага прагрэсу, але на іх аказваецца ціск», — заявіў генеральны сакратар Савета Еўропы Ален Берсэ, які прымае ўдзел у самітах.

Яго галоўнымі асцярогамі напярэдадні чэрвеньскіх выбараў у Арменіі былі замежнае ўмяшанне, дэзінфармацыя і палітычная палярызацыя ў інтэрнэце.

Паводле яго слоў, у Арменіі ёсць некаторыя прававыя інструменты для процідзеяння гэтым пагрозам, але, як і ў многіх іншых краінах, «яны пакуль не ў поўнай меры адпавядаюць маштабам і складанасці пагрозы».

У той час як еўрапейскія лідары адпраўляюцца ў Ерэван з абяцаннямі аб стварэнні грамадзянскіх місій і лібералізацыі візавага рэжыму ў бліжэйшыя два гады, ніякіх канкрэтных тэрмінаў уступлення ў ЕС, абавязацельстваў у сферы абароны або планаў па замяшчэнні расійскага газу пакуль не вызначана.

Без такіх цвёрдых абавязацельстваў «балансаванне» Арменіі паміж Расіяй і Захадам далёка не завершана.

• 12
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0