Na ŭskrainie Soniečnaj sistemy ŭ nievialikaha niabiesnaha cieła vyjavili atmaśfieru
Astranomy zafiksavali najaŭnaść hazavaj abałonki ŭ małahabarytnaha kaśmičnaha abjekta 2002 XV93, jaki znachodzicca daloka za arbitaj Nieptuna i maje dyjamietr usiaho kala 550 kiłamietraŭ. Hetaje adkryćcio stavić pad sumnieŭ isnyja navukovyja ŭjaŭleńni, pavodle jakich takija nievialikija i addalenyja ad Sonca cieły nie zdolnyja ŭtrymlivać ułasnuju atmaśfieru.
Jak paviedamlaje vydańnie Tagesspiegel, abjekt 2002 XV93 byŭ adkryty jašče ŭ 2002 hodzie ŭ amierykanskaj absiervatoryi Maŭnt-Pałamar. Jon naležyć da hrupy «płucina» — hrupy ciełaŭ, jakija ruchajucca vakoł Sonca pa arbitach, padobnych da arbity Płutona. Dyjamietr hetaha cieła składaje prykładna 550 kiłamietraŭ, a jaho skład, jak miarkujecca, pieravažna ledziany.
Pry takich paramietrach abjekt moža być kłasifikavany jak karlikavaja płanieta. Hetym terminam astranomy nazyvajuć cieły, jakija pa pamierach sastupajuć paŭnavartasnym płanietam, ale pad uździejańniem ułasnaj hravitacyi ŭžo nabyli šarapadobnuju formu. U adroźnieńnie ad ich, drobnyja asteroidy i kamiety majuć niapravilnuju formu, bo ich siła pryciahnieńnia zanadta małaja dla hravitacyjnaha ściskańnia ŭ śfieru.
Na siońnia 2002 XV93 znachodzicca na adlehłaści kala šaści miljardaŭ kiłamietraŭ ad nas, što ŭ 40 razoŭ pieravyšaje dystancyju pamiž Ziamloj i Soncam. Praz takuju kałasalnuju addalenaść razhledzieć detali jaho pavierchni niemahčyma navat z dapamohaj samych mahutnych sučasnych teleskopaŭ. Adnak navukoŭcy vykarystoŭvajuć astranamičnyja źjavy dla ŭskosnaha vyvučeńnia abjektaŭ u hłybiniach kosmasu.
Adnoj z takich źjaŭ źjaŭlajecca pakryćcio zorak: kali niabiesnaje cieła padčas ruchu pa arbicie prachodzić pierad dalokaj zorkaj. Hetyja padziei doŭžacca ŭsiaho niekalki siekund, ale dazvalajuć atrymać kaštoŭnyja źviestki pra pamiery i formu abjekta. Pakolki arbita 2002 XV93 dobra vyvučana, navukoŭcy mohuć dakładna prahnazavać takija momanty.
Padrychtavaŭšysia da nazirańniaŭ, kamanda daśledčykaŭ z Nacyjanalnaj astranamičnaj absiervatoryi Japonii pry padtrymcy astranomaŭ-amataraŭ 10 studzienia 2024 hoda zafiksavała pakryćcio zorki abjektam 2002 XV93. Nazirańni paćvierdzili pamiery cieła, a vymierany čas prachodžańnia zaśviedčyŭ jaho šarapadobnuju formu. Takim čynam, status abjekta jak karlikavaj płaniety atrymaŭ novaje padmacavańnie.
Niečakanaje adkryćcio
Adnak hałoŭnaj niečakanaściu stała toje, što zorka nie źnikła za krajem niabiesnaha cieła imhnienna: jaje śviatło zhasała pastupova na praciahu bolš jak adnoj siekundy. Jak padkreślivajuć daśledčyki ŭ svaim artykule ŭ navukovym časopisie Nature, taki efiekt — biassprečny dokaz najaŭnaści nad pavierchniaj hazavaj abałonki, jakaja raśsiejvaje i pahłynaje śvietłavyja pramiani.
Pakolki hetaja źjava fiksavałasia ŭ roznych kropkach pavierchni, navukoŭcy pryjšli da vysnovy, što havorka idzie nie pra łakalny vykid hazaŭ, a pra paŭnavartasnuju atmaśfieru. Pavodle acenak, jaje cisk nadzvyčaj nizki — prykładna ŭ dziesiać miljonaŭ razoŭ mienšy za ziemny.
Tym nie mienš sam fakt jaje isnavańnia maje fundamientalnaje značeńnie: raniejšyja tearetyčnyja madeli vyklučali mahčymaść utrymańnia navat takoj razredžanaj atmaśfiery na abjektach padobnaha pamieru i tempieraturnaha režymu.
Adkryćcio prymusiła navukovuju supolnaść šukać novyja tłumačeńni pachodžańnia hazaŭ na 2002 XV93. Na hety momant razhladajucca dźvie asnoŭnyja hipotezy.
Pavodle pieršaj, atmaśfiera mahła ŭtvarycca ŭ vyniku niadaŭniaha sutyknieńnia ź inšym ledzianym abjektam. Enierhija ŭdaru pryviała da vypareńnia častki materyjału, stvaryŭšy časovy hazavy słoj. U takim vypadku hetaja atmaśfiera pavinna być karotkačasovaj pa kaśmičnych mierkach.
Druhaja hipoteza źviazana z kryjavułkanizmam — pracesam, u vyniku jakoha ŭnutranaje ciapło, vyklikanaje radyjeaktyŭnym raspadam, raspłaŭlaje lod. Vada abo inšyja rečyvy vychodziać na pavierchniu, vyparajucca i pastupova padtrymlivajuć atmaśfieru na praciahu doŭhaha času.
Kab zrazumieć, jakaja z hetych viersij adpaviadaje rečaisnaści, astranomy płanujuć dalejšyja nazirańni pakryćciaŭ zorak abjektam 2002 XV93.
Dzie pracujuć i jak vyhladajuć žonki top-čynoŭnikaŭ?16
Dzie pracujuć i jak vyhladajuć žonki top-čynoŭnikaŭ?
«Kali b ja byŭ śledčym KDB, ja b padkreśliŭ toje samaje». Fiaduta — pra schavanyja sensy «Kałasoŭ pad siarpom tvaim», uvahu siłavikoŭ da svajho rukapisu i zahadku z treciaj častkaj ramana Karatkieviča1111
Kamientary