Historyi biełaruskich siemjaŭ, jakija prajšli praź mihracyjnyja turmy ZŠA
Biełarusaŭ, jakija trapili ŭ ZŠA lehalna i čakajuć rašeńnia sudoŭ ab palityčnym prytułku, usio čaściej źmiaščajuć u mihracyjnyja turmy, dzie trymajuć u žorstkich umovach. Radyjo Svaboda pahavaryła ź ludźmi, jakija sami prajšli praz heta abo zmahalisia za vyzvaleńnie blizkich.
10 miesiacaŭ turmy
Leŭ i Volha Babajeŭskija z dvuma dziećmi źjechali ź Biełarusi ŭ 2022 hodzie praz pahrozu zatrymańnia paśla ŭdziełu ŭ pratestach, raskazvaje Svabodzie Leŭ Babajeŭski.
«Jak i dla mnohich biełarusaŭ, pryčynaj našaha adjezdu byŭ 2020 hod. U mianie byŭ svoj hurt By Cry, kancerty, my časta vystupali. Paśla instytuta zajmaŭsia muzyčnymi kantraktami. A potym adkryŭ fiermu pa vyroščvańni trusoŭ. U 2020 hodzie ja dasiahnuŭ usiaho… My brali ŭdzieł va ŭsich pratestach, ja pisaŭ šmat kamientaryjaŭ — pra Zielcara, pra inaŭhuracyju Łukašenki. My kinuli ŭsio — i dom, i fiermu, źjechali z dvuma čamadanami», — kaža Leŭ.
Spačatku siamja Babajeŭskich trapiła ŭ Polšču, potym u Niderłandy. Jany pryniali rašeńnie jechać dalej u Amieryku, dzie niama zakona ab ekstradycyi. U siamji byŭ varyjant — zajechać u ZŠA praź Mieksiku, bo ŭ amierykanskaj ambasadzie im pryznačyli sumoŭje tolki praz paŭhoda.
«15 červienia 2022 hoda my pierasiekli pamiežny pierachod Brownsville/Matamoros. Amierykanski aficer nas prapuściŭ na terytoryju ZŠA. Heta było lehalna na toj momant. My prabyli ŭ detenšanie (mihracyjnaj turmie) mienš za sutki, našy dakumienty pravieryli i vyzvalili. My naniali advakata i padali zajavu ŭ imihracyjny sud na atrymańnie prytułku. Sud byŭ pryznačany praz 2 miesiacy paśla pierasiačeńnia miažy. Ale jaho pieranieśli na hod, potym jašče na hod. Na nastupnych słuchańniach byŭ novy sudździa. Prakuror skazaŭ, što hetaja sprava nie ŭ intaresach ZŠA. Sudździa vyrašyŭ zakryć spravu. Heta značyć, nas nie departavali, nie dali palityčnaha prytułku, nie admovili… My znachodzimsia ŭ padviešanym stanie, a dla ICE (orhan, jaki zajmajecca spravami mihrantaŭ u ZŠA) heta padstava nas zatrymać», — uspaminaje tyja padziei Leŭ.
Jaho i žonku Volhu aryštavali ŭ tym ža budynku i pasadzili ŭ roznyja mihracyjnyja turmy. Pavodle surazmoŭcy, amierykanskaja mihracyjnaja turma maje horšyja ŭmovy, čym amierykanskaja turma dla kryminalnikaŭ.
«U pakoi 50 čałaviek, pastajanna hudzie televizar. Na prahułku vyvodziać raz na tydzień na 20 chvilin. Kandycyjanier pracuje tolki na achałodžvańnie — dubak. Charčavańnie nijakaje, śniadanak čamuści ŭ 4.30 ranicy. Stvarali šmat razdražnialnych faktaraŭ, kab ludzi pahadžalisia na departacyju. Maralna ciśnie toje, što ty nievinavaty, a napieradzie niavyznačanaść — kolki my budziem siadzieć. U žonki ŭ detenšanie ŭmovy byli lahčejšyja», — kaža Leŭ.
Jamu pašancavała. U ZŠA žyvuć maci i braty, jakija aformili apieku nad niepaŭnaletniaj dačkoj Babajeŭskich. Jany padali pietycyju na niezakonnaje zatrymańnie. Praz 10 miesiacaŭ biełarusaŭ vypuścili. Ale ŭmovy zastajucca niaprostymi.
«Žoncy abmiežavali pieramiaščeńnie radyusam 75 mil. Mnie abmiežavali vyjezd za miežy štata Techas biez dazvołu ICE. Mnie nie addali pašpart, praterminavanyja pravy kiroŭcy i dazvoł na pracu. Jość tolki papiera ab vyzvaleńni z podpisam sudździ. Aficyjna ja nie mahu pracavać, nie mahu atrymać pravy. Vyžyvaj jak chočaš! Praces apielacyi idzie kala hoda. Kali jaje razhledziać — nieviadoma», — kaža Leŭ Babajeŭski.
«Nielha całkam spadziavacca na advakata»
Na dumku Lva, situacyja ź imihrantami ŭ ZŠA paharšajecca. Idzie mocny cisk źvierchu — nie davać prytułku i departavać ludziej. Što datyčycca biełarusaŭ, spačatku staŭleńnie da ich było spakojnaje, navat stanoŭčaje.
«Ale ciapier źmieny da horšaha. U majho znajomaha biełarusa Dźmitryja tydzień tamu byli słuchańni, i sudździa zajaŭlaje: «Ja nie vieru vašym słovam, Biełaruś — heta biaśpiečnaja kraina, ja nie baču nijakich pahroz dla vas i vašaj biaśpieki»», — raskazvaje surazmoŭca.
Leŭ daje paradu ludziam, jakija rychtujuć svaju spravu, rychtujucca da sudovych pracesaŭ: atrymać maksimum infarmacyi samomu.
«Nielha całkam spadziavacca na advakata. Kali čałaviek budzie sam «padkavany» z roznych krynic i dakładna budzie adsočvać svaju situacyju, dla jaho heta budzie mocnym plusam. U nas atrymałasia tak, što ja addaŭ usio na vodkup advakatu i nie mocna pahłyblaŭsia ŭ sutnaść spravy, tamu i ŭźnikli prablemy», — kaža Leŭ Babajeŭski.
U Jaŭhienii (jana prosić nie nazyvać proźvišča dziela biaśpieki. — RS), siamja jakoj z kastryčnika 2022 hoda žyvie ŭ štacie Techas, u detenšenie zabrali muža Paŭła i 19‑hadovuju dačku Antaninu. Samu Jaŭhieniju adpuścili, bo ŭ siamji niepaŭnaletni syn Ryhor. Pra svoj raptoŭny adjezd ź Biełarusi i zmahańnie za muža i dačku jana raskazała Svabodzie.
«My — taja siamja, jakaja nikudy nie źbirałasia źjazdžać. Žyli narmalna: dvoje dziaciej, lecišča, mašyna. U mianie byŭ svoj biźnies: spartyŭny skvoš-kłub u centry Minska, u muža svoj biźnies — jon arhanizoŭvaŭ rybałoŭnyja vyjezdy ŭ Rasii i Jeŭropie, šyŭ mierč. Dačka-padletak była ŭ nacyjanalnaj kamandzie mastackaj himnastyki, joj śviaciła dobraja karjera. Syn vučyŭsia ŭ škole. U 2020 hodzie zdavałasia, što tolki mianie nie chapaje va ŭsich varušniakach, kab źmianić situacyju. Chadzili na ŭsie akcyi biez masak, adkryta. Kali ŭdzielnikam davali «sutki», administracyjnyja pakarańni — my hetaha nie bajalisia. Moj stryječny brat byŭ žorstka zatrymany ŭ noč z 10 na 11 žniŭnia. Ale kali ŭ 2021‑m pačali davać hady pakarańnia ni za što — heta stała nieprymalna dla nas. Siabry pačali źjazdžać siemjami — va ŭzroście 45+, biznesoŭcy, IT», — uspaminaje svajo žyćcio ŭ Biełarusi Jaŭhienija.
U 2022 hodzie jaje siamja taksama vyrašyła źjazdžać. U Paŭła byŭ siabar, jaki daŭno vyjhraŭ hryn-kartu i žyŭ u ZŠA. Jon abiacaŭ, što dapamoža, padtrymaje — u jaho jość resursy. Ale amierykanskija vizy biełarusam tady było składana atrymać.
«My kupili tur u Kankun, u Mieksiku. Usim paviedamili, što stamilisia, jedziem adpačyvać na samaje pryhožaje mora. Tak atrymałasia, što ŭ adpačynak my źjechali nazaŭsiody. Praz Polšču trapili ŭ Kankun. Pryhody, kupla aŭtamabila, stolki ŭsiaho pieražyli — i z treciaj sproby apynulisia ŭ ZŠA. Adrazu ž paprasili palityčnaha prytułku.
Ja jechała nie naŭdaču, ja była padkavanaja! Jašče ŭ Biełarusi my znajšli ruskamoŭnaha advakata ŭ Štatach, pakazali jamu ŭsie svaje dokazy ŭdziełu ŭ pratestach, fota. Advakat z Amieryki skazaŭ: tak, heta sprava. My ź im zaklučyli damovu. My ž zakonapasłuchmianyja biełarusy — jak ja mahła pavieźci dziaciej nieviadoma kudy? To bok u nas byŭ advakat, my ŭsio rabili pavodle zakonu», — apaviadaje žančyna.
Jaŭhienija patłumačyła, što ŭ Štatach kahości źmiaščajuć u detenšeny ci ŭ łahiery, na kahości nadziavajuć elektronnyja branzalety, chtości abaviazany raz na tydzień vychodzić na videasuviaź sa svajoj kvatery. A joj i mužu było pryznačana raz na hod (bieź dziaciej) pryjazdžać i adznačacca ŭ ICE. Paŭhoda tamu jany taksama pryjšli adznačacca.
«Adnak aficer ICE skazała, što im patrebna naša dačka, bo joj užo 19. Dačka pryjechała — zatrymali jaje i muža. I zabrali ŭ detenšen. Ale spravy dački i muža raźjadnali. Dziaŭčynu vyvieźli z Techasa ŭ Akłahomu i pasadzili ŭ turmu da kryminalnic. Tam byli «šmony»: 15 čałaviek z aŭtamatami ŭ bałakłavach uvarvalisia ŭ kamieru praź niejkuju kantrabandu. Pakłali ŭsich tvaram da ściany… Potym dačku etapavali ŭ inšy detenšen, pieravozili z Akłahomy ŭ Techas dvuma samalotami. 15 hadzin bieź ježy i tualeta. U kajdankach ruki i nohi. Kali ich pryvieźli, dali mahčymaść pamycca, pakarmili. Pryjšli aficery ICE, dali padpisać papiery na samadepartacyju. Mieksikanki padpisali. A svaju dziaŭčynku ja rychtavała da ŭsiaho. Jana nie padpisała zhodu na departacyju», — raskazvaje žančyna.
Jaŭhienii ŭdałosia damahčysia vyzvaleńnia rodnych. Jana pisała kanhresmienam, aktyvistam biełaruskaj dyjaspary, zmahałasia jak mahła za dačku i muža. Praź miesiac ich vypuścili.
«U mianie ž zabrali dzicia! Tonia pryjechała ŭ Amieryku 16-hadovaj, niepaŭnaletniaj — heta nie jaje vybar i nie jaje adkaznaść. U 2020 joj było 14. Tak, jana była na maršach sa mnoj, jana pisała listy palitviaźniam. Znajšoŭsia čałaviek z ICE, jaki skazaŭ, što heta marazm. Ale miesiac dzicia adsiadzieła ŭ turmie», — nie chavaje emocyj Jaŭhienija.
«Treba być hatovym da ŭsiaho»
U muža Jaŭhienii Paŭła pry zatrymańni zabrali dakumienty — dazvoł na pracu i strachoŭku. Bieź ich niemahčyma pracavać lehalna. Paru dzion tamu Jaŭhienija i Pavieł chadzili adznačacca ŭ miascovy pastarunak. Paŭła znoŭ sprabavali zatrymać: maŭlaŭ, vizy niama, hryn-karty niama — nibyta jon znachodzicca ŭ ZŠA nielehalna. Datu nastupnaj adznaki im pryznačyli na vierasień.
Kali Jaŭhienija z Paŭłam pryjechali ŭ kastryčniku 2022 hoda, sud pryznačyli na krasavik 2026 hoda — u Techasie vialikija čerhi. Niadaŭna sud pieranieśli na 2027 hod. Pavieł, jaki adsiadzieŭ u imihracyjnaj turmie 1 miesiac, kaža, što biełarusam maralna treba być hatovym da ŭsiaho.
«Pieršaje: nie supraciŭlacca i źmirycca z tym, što ty trapiŭ u turmu. Unutrana treba pierastroicca na inšy režym — režym turmy — i dumać, jak ty budzieš tam vyžyvać. Heta ciažka: ludzi siabie škadujuć, zakryvajucca ŭ sabie, płačuć. Ale važna spravicca z hetym i pryniać svoj stan. Druhi momant — ty traplaješ u asiarodździe ludziej, jakija siadziać pa dva hady. Tam šmat niehatyvu, tabie kažuć, što tut drenna, adsiul nichto nie vychodzić, usich departujuć i h. d. Ale jany nie viedajuć tvajoj situacyi. Ja nie staŭ ź imi heta abmiarkoŭvać, staraŭsia siabie abmiežavać, budavać «mientalny płot». Tady lahčej», — raić Pavieł.
Hleb Ivaškievič — aktyŭny ŭdzielnik i arhanizatar pratestaŭ 2020 hoda ŭ Viciebsku. U 2021 hodzie pierajechaŭ u ZŠA, dzie zasiarodziŭsia na praktyčnaj dapamozie ziemlakam, jakija paciarpieli ad represij. Dapamoh dvum dziasiatkam biełarusaŭ prajści praz składanyja imihranckija pracesy, vyciahvaŭ ich ź mihracyjnych turmaŭ.
Na jaho dumku, u mihracyjnaj palitycy ZŠA ciapier adbyvajucca źmieny, nibyta niezaŭvažnyja dla hramadstva.
«Adzin z važnych pryjomaŭ, jaki vykarystoŭvaje imihracyjnaja sistema, — ludziam, jakija padajuć pietycyju na habeas corpus, u pracesie razhladu pietycyi pryznačajuć słuchańni na «bond» — vyzvaleńnie pad zakład. Ale čałavieku admaŭlajuć, jon praciahvaje siadzieć dalej. I ŭsio. Heta ahulnaja praktyka, jakaja datyčycca mnohich biełarusaŭ. Biełarusy apynulisia ŭ «viłkach»: u ludziej, jakija ŭžo paŭhoda siadziać u imihracyjnych turmach, psichika parušanaja, pastajanny stres: nie dapuskajuć advakataŭ, zatrymlivajuć karespandencyju. Jany nastolki vymatanyja, što hatovyja da departacyi — ich tak dacisnuli, što niama sił», — kaža Hleb.
Na jaho dumku, zadača mihracyjnaj sistemy — stvaryć takija ŭmovy, kab ludzi, jakija pryjechali ŭ ZŠA i prosiać prytułku, sami pryniali rašeńnie pakinuć Štaty.
«Viadoma, jość niepalityčnyja, ale ŭsio ž bolšaść palityčnych, jakija pryjechali ŭ nadziei, što ich abaroniać. Byłyja našy klijenty — Anatol Bokun, Artur Siańko — užo z «biełaj kartaj» i mohuć padavacca na hryn-kartu. Jany ŭžo tut zakonna, lehalna. Adnak jość adno «ale».
Navat u tych, chto ŭžo atrymaŭ hryn-karty, mohuć pierapravieryć spravy: ci pravilna było vyniesiena rašeńnie.
Pryjšoŭ novy ministr i paśla skandałaŭ z «adłovam» nielehałaŭ pradstaŭnikami ICE na vulicach i pratestaŭ daŭ kamandu rabić usio cicha, «pad dyvanom»: kab nie ŭzbudžać hramadstva, kab nie było rozhałasu. I kab nie pavyšać hradus pierad vybarami», — kaža surazmoŭca.
Hleb adznačyŭ, što ŭ Ńju-Jorku sudździa zabaraniŭ zatrymlivać ludziej u peŭnych ustanovach pa troch adrasach, dzie jany adznačalisia. Ale heta časovaja zabarona.
Surazmoŭca dadaje, što pakul nikoha ź biełarusaŭ, chto prasiŭ palityčnaha prytułku i atrymaŭ admovu, nie adpravili nazad u Biełaruś.
Kamientary