«Padlašša niedaacenienaje novymi emihrantami». Biełarus stvaraje fotaprajekt, pryśviečany akanicam chat na polskim pamiežžy
Amal kožnyja vychadnyja Siarhiej Piechcieraŭ jedzie ciahnikom z Varšavy da Biełastoka, a paśla pierasadžvajecca na rovar, kab prajechacca pa vioskach Padlašša. Usio dziela taho, kab sfatahrafavać vokny i akanicy chat, što stajać na polska-biełaruskaj miažy. U jaho archivie ŭžo bolš za sotniu takich akanic. Vydańnie Most daviedałasia ŭ Siarhieja, navošta jamu hetyja kadry.
«Jak biełarus adčuvaju adkaznaść za toje, što na miažy pabudavali płot»
Zimoj Siarhiej padaŭ dakumienty na mižnarodnuju abaronu — padčas razhladu spravy pakidać Polšču nielha. Biełarusa heta nie zasmuciła: jon viedaŭ, što na Padlaššy zachavałasia staraja draŭlanaja architektura, adroznaja ad toj, jakuju možna pabačyć u inšych častkach krainy, ale častkova padobnaja da biełaruskaj. Viedaŭ Siarhiej i pra «Krainu adčynienych akanic» — vioski, jakija pryvablivajuć turystaŭ malaŭničymi fasadami.
«Vyrašyŭ, što chaču abjechać usio Padlašša — tym samym ja sublimuju niedachop majoj rodnaj vioski, pryrody. Plus chacieŭ zrabić štości karysnaje dla hetaha rehijonu, bo jak biełarus troški adčuvaju adkaznaść za toje, što na miažy pabudavali płot i z-za hetaha [polski] turystyčny biznes pajšoŭ uniz», — kaža Siarhiej.
Mužčynu zasmučała, što turysty abirajuć hory abo mora, ale nie źviartajuć uvahi na pamiežny rehijon.
«Tam jość, što pahladzieć: zubry, pušča z adzinym lesam, jaki ŭvachodzić u śpis JUNESKA, sapraŭdy cikavyja vioski z dobrazyčlivymi ludźmi, jakija mohuć pačastavać hrušami», — tłumačyć svaju zacikaŭlenaść Padlaššam Siarhiej.
Śpis viosak braŭ ź dziaržaŭnaha rejestra
Spačatku biełarus chacieŭ prosta bližej paznajomicca z rehijonam. Ale paśla prydumaŭ sabie misiju — zrabić ekśpiedycyju pa akanicach. Čym bolš jon pahłyblaŭsia ŭ temu viaskovych padlašskich chat, tym macniej maštabavałasia ideja budučaha prajekta.
«Spačatku z sajta dziaržaŭnaha rejestra braŭ śpis viosak, paśla kožnuju ź ich prahladaŭ na Google Maps. Akazałasia, što bolš za 300 viosak majuć padobnyja akanicy. Mnie stała cikava: jakich typaŭ i koleraŭ jany byvajuć, u jakim stanie damy», — kaža Siarhiej.
Dva miesiacy ŭ jaho pajšło na toje, kab prahladzieć zdymki viosak na Google Maps. Kožnuju z chat z akanicami Siarhiej fiksavaŭ i ŭnosiŭ u śpiecyjalnuju tablicu. A z nadychodam ciapła pierajšoŭ da niepasrednaha ździajśnieńnia ekśpiedycyj.
«Pa sutnaści, ja zrabiŭ dźvie vialikija vandroŭki. Pieršuju — anłajn, a druhuju — fizična, bo mnie chočacca prajechacca amal usiudy», — uśmichajecca surazmoŭca.
«Usio, bolš nie pajedu»
Pierad pajezdkaj małady čałaviek raspracoŭvaje maršrut — imkniecca za adnu pajezdku achapić jak maha bolš viosak. Praces nie chutki, bo treba ŭličvać raskład ciahnikoŭ, ramont daroh i stan trasy — heta zajmaje ŭ Siarhieja kala hadziny.
Paśla, čaściej za ŭsio ŭ vychadnyja, biełarus dabirajecca z Varšavy da Biełastoka abo Siedlec ciahnikom. Užo adtul, u zaležnaści ad maršrutu, rovaram abo rehijanalnym ciahnikom jedzie da patrebnych punktaŭ. Za niekalki miesiacaŭ pracy nad prajektam małady čałaviek paśpieŭ zrabić 14 ekśpiedycyj.
«Dźvie ź ich zrabiŭ na mašynie, bo, kali jedzieš rovaram, vielmi važna paśpieć na ciahnik. Ale na Padlaššy jość vioski, dzie vielmi šmat damoŭ — ja prosta razumieŭ, što mnie nie chopić času».
Spačatku biełarus płanavaŭ maršruty na 50‑60 kiłamietraŭ, ale paźniej ich praciahłaść pavialičyłasia da 100 kiłamietraŭ.
«Byvaje, što, kab dabracca da viosak, treba jechać praź les — i tam zamiest darohi piasok. Jechać vielmi ciažka, stamlaješsia. Taksama heta rehijon, dzie nie zaŭsiody byvaje internet. Pryjazdžaješ na čyhunku i dumaješ: «Usio, bolš nie pajedu», — pryznajecca surazmoŭca.
«Mianie natchniaje historyja Napaleona Ordy»
Abaviazkovaja ŭmova kožnaha padarožža Siarhieja — sfatahrafavać damy z akanicami.
«Mianie natchniaje historyja Napaleona Ordy, jaki jeździŭ i malavaŭ zamki dy falvarki. U peŭny momant ja padumaŭ: a čym ja horšy? Bo, kali niešta stvaraješ, cikaviej žyć», — razvažaje jon.
Z kožnaha padarožža małady čałaviek robić asobny anłajn-albom — tudy traplajuć zdymki akanic, ahulnyja krajavidy viosak i pryroda Padlašša.
«Pa kožnym domie ŭ mianie jość adznačanaja łakacyja, zdymak z Google Maps i zdymak, jaki zrabiŭ ja. Paśla płanuju kłasifikavać chaty pa kolerach akanic, kab hieahrafična možna było zrazumieć, jaki majstar nad imi pracavaŭ».
Padčas padarožžaŭ zdarajucca niečakanaści. Časam byvaje, što chatu ŭžo źnieśli abo ŭładalniki zamiest aryhinalnych akanic pastavili bolš sučasnyja. Ale pryjemnyja siurpryzy taksama byvajuć.
«Pryjazdžaješ u viosku i bačyš, što akanicy dabudavali. I tak u kožnaj vandroŭcy: pryvožu na 10‑15 zdymkaŭ bolš, čym płanavaŭ. Tamu historyja z akanicami — žyvaja», — kaža Siarhiej.
«Dakładna prajechaŭ bolš za pałovu z taho, što płanavaŭ»
Siarhiej viadzie śpiecyjalny vizualizavany ŭlik viosak s akanicami. Analizujučy jaho, biełarus pryjšoŭ da vysnovy, što bolš za ŭsio takija chaty skancentravanyja ŭ zonie pamiž Biełaviežskaj puščaj i Bielskam-Padlašskim.
Pakul maładzion nie paśpieŭ naviedać Suvałkski rehijon, ale maje nadzieju dajechać i tudy. U płanach — jašče dźvie vandroŭki pa 100 kiłamietraŭ.
«Ja dakładna ŭžo prajechaŭ bolš za pałovu z taho, što płanavaŭ. Kali zdymkami zapaŭniaju bazu z danymi, dumaju, jak kłasna ja skataŭsia», — kaža Siarhiej.
Kančatkova ekśpiedycyi skončacca ŭ listapadzie — paśla jeździć na rovary budzie niazručna.
«Padlašša niedaacenienaje novymi emihrantami»
Prajekt Siarhieja na hetym nie zakryjecca. Biełarus płanuje stvaryć śpiecyjalnuju anłajn-mapu z maršrutami i zdymkami dla padarožnikaŭ, dzie paznačanaja infarmacyja budzie dublavacca na polskaj, biełaruskaj i ŭkrainskaj movach.
Druhaja častka prajekta budzie realizavanaja afłajn — Siarhiej choča vydać albom z fotazdymkami padlašskich akanic. U zbornik jon taksama płanuje dadać infahrafiku.
«U albomie nie chaču rabić anijakich vysnoŭ, a prosta chaču pakazać, jak było raniej, jak ciapier i što čakaje ŭ budučyni», — dadaje Siarhiej.
Razvažajučy pra los nievialikich miastečak, jon pryhadvaje rodnuju viosku ŭ Homielskaj vobłaści. Kali Siarhiej byŭ jašče padletkam, jana jašče žyła, ale imkliva źnikła ciaham piaci hadoŭ.
«I ja vielmi ciešusia, što historyja Padlašša žyvaja, što ludzi nadalej nabyvajuć tut chaty, a niekatoryja budujuć na hetym biznes — chaciełasia b heta zachavać. Liču, što rehijon pakul troški niedaacenieny novymi emihrantami, spadziajusia, jany taksama daviedajucca pra historyju Padlašša».
Kraina Buha. Prajechalisia ad Vaładavy da Supraśla ŭ pošukach stračanaha raju
Viaskoviec z-pad Biełastoka dakazvaŭ Biełarusi, što dapamahaŭ savieckim partyzanam. A kali nie prakaciła, «uspomniŭ», što naležaŭ da Armii Krajovaj
Na radzimie Kastusia Kalinoŭskaha bura paškodziła staryja mohiłki. Pravasłaŭnaja parafija prosić dapamohi — abo hrašyma, abo chto moža pryjechać ź bienzapiłkaj
Vyjšła kniha «Kamiani musili palacieć. Zaciortaja minuŭščyna Padlašša»
Ciapier čytajuć
Masavyja aryšty aficeraŭ prajšli na avijabazie ŭ Mačuliščach — abvinavačvajuć u suviaziach z apazicyjaj43
Masavyja aryšty aficeraŭ prajšli na avijabazie ŭ Mačuliščach — abvinavačvajuć u suviaziach z apazicyjaj
Julijana Šamietaviec z «Kibierpartyzanaŭ» stała maci — raskazvaje pra dekretny adpačynak u ZŠA i toje, ci sapraŭdy možna sumiaščać pracu z maciarynstvam1818
Kamientary