«Hanarusia, kali mnie kažuć, što ja — naiŭny». Viktar Babaryka vystupiŭ na knižnym kirmašy ŭ Varšavie
Były palitviazień i pretendent u kandydaty na pasadu prezidenta Biełarusi Viktar Babaryka raskazaŭ, jak stavicca da taho, što jaho časam nazyvajuć naiŭnym, ci adčuvajecca padtrymka inšych ludziej, kali ty znachodzišsia ŭ režymie inkamunikada, što ciapier dumaje pra toje, što kazaŭ u 2020-m, i ci raiŭ by Andžeju Pačobutu viartacca na radzimu. Sustreča z palitykam prajšła ŭ ramkach Mižnarodnaha knižnaha kirmašu ŭ Varšavie 31 traŭnia. «Biełsat» apisaŭ, što adbyvałasia.
Kniha ab poŭnym razbureńni pravoŭ čałavieka
Sustreča ź Viktaram Babarykam prajšła vakoł knihi Sabiny Bryło «Sprava Viktara Babaryki». Razam z hałoŭnym hierojem tvoru na pytańni viadoŭcy razmovy kiraŭnicy Biełaruskaha PENu Taćciany Niadbaj adkazvała kolišniaja advakatka Babaryki Natalla Mackievič. Jana raspaviała, što była inicyjatarkaj napisańnia knihi i jak Sabina stała jaje aŭtarkaj.
«Sabina — vydatnaja žurnalistka. Mnie prosta paščaściła, što ja siabruju ź joj. Jana zahłyblenaja ŭ temu pravoŭ čałavieka, navučałasia na admysłovych kursach ad Domie pravoŭ čałavieka. My razmaŭlajem na adnoj movie abarony pravoŭ čałavieka, a kniha — mienavita pra heta. Akramia taho, nie kožny pahadziŭsia b uziacca za takuju pracu. Sabina była hatovaja», — raspaviała Natalla.
Kniha «Sprava Viktara Babaryki» składajecca ź piaci płastoŭ. U pieršuju čarhu aśviatlajecca palityčnaja kampanija 2020 hoda, pastanova Babaryki iści na vybary, mabilizacyja ludziej, zbor podpisaŭ. Druhi płast — ułasna kryminalnaja sprava, pieraśled. Dalej — sud. Čaćviorty płast — izalacyja, maŭčańnie, abmiežavańnie suviaziaŭ, inkamunikada. Piaty — pamiać i fiksacyja padziej 2020 hoda.
Sa słoŭ Mackievič, kniha pryśviečanaja spravie ab paražeńni čałavieka ŭ pravach, «nie prosta ab parušeńni pravoŭ čałavieka, a ab ich poŭnym razbureńni». Sabina Bryło zrabiła hetuju ideju šyrejšaj: jana apisvała nie tolki jurydyčnyja momanty, ale i toje, što adbyvałasia vakoł spravy, pieradavała atmaśfieru taho času.
«Było składana pavieryć, što ciabie pamiatajuć»
Taćciana Niadbaj pieradała Viktaru Babaryku pytańnie ad aŭtarki knihi, ci adčuvaŭ jon, kali byŭ u režymie inkamunikada, što chtości pamiataje pra jaho štodnia, bo jana, Sabina, pamiatała, kali pracavała nad knihaj.
«Dla mianie prablema inkamunikada ŭ zamienie paniatku viedańnia vieraj, — adkazaŭ były palitviazień. — Ja ŭvieś čas imknuŭsia štości viedać, a nie prosta vieryć na słova. Inkamunikada pazbaŭlaje hetaj mahčymaści. Kali ty za kratami, jość šmat šlachoŭ atrymać infarmacyju z vonkavaha śvietu, tak ci inakš pastupajuć sihnały. Chtości pieradaje pryvitańnie, jašče što — i ty žyvieš viedami pra toje, što ciabie pamiatajuć. Ja kala dvuch hadoŭ byŭ u hłuchoj izalacyi. Tam viedaŭ nie było, i było składana pavieryć, što pra ciabie pamiatajuć».
Adzinym sihnałam pra toje, što na voli nie zabylisia, była dvuchkiłahramovaja pasyłka ad siastry, jakaja prychodziła raz na paŭhoda. Tady Viktar razumieŭ, što pra jaho pamiatajuć:
«Ja atrymlivaŭ dva kiłahramy bieskarysnych rečaŭ, bo siastra nie viedała, što mnie patrebna. Ale ja razumieŭ, što mianie pamiatajuć. Taksama ja moh mierkavać, što pra mianie pamiatajuć dzieci. Usio astatniaje vyklikała vielmi vialikija sumnievy, i ja b skazaŭ, što heta było samym składanym ——pavieryć, što ciabie pamiatajuć. I tamu ciapier ja kažu — raspaviadajcie ŭsim, kab danosili da ludziej u źniavoleńni, što pra ich pamiatajuć. Bo heta važna».
«Adzinaje, što chacieŭ by źmianić — situacyju z synam»
Viktar Babaryka raspavioŭ taksama pra toje, jakoj ubačyŭ sudovuju sistemu ŭ 2020 hodzie, i jak chacieŭ jaje źmianić i razburyć. Ciaham doŭhaha času ŭ Biełarusi farmavałasia sistema, u jakoj u sud prychodzili prakuror, viedajučy, što toj, kaho sudziać, vinavaty, sam abvinavačany, jaki pryznavaŭ svaju vinu, i advakaty, jakija pahadžalisia z hetaj vinoj. Ichnaj adzinaj zadačaj było źmienšyć termin pakarańnia.
«Tak pracuje biełaruski sud. Kali ja apynuŭsia ŭ situacyi, u jakoj advakaty ličać ciabie nievinavatym, dla inšych asudžanych heta byŭ šok. Jany kazali mnie, što heta pryviadzie tolki da bolšaha terminu. A ja zadavaŭ pytańnie: za što budziem zmahacca — za termin ci nievinavataść? I mnie tady skazali: my nie moža pakinuć sistemu takoj, jakaja jana jość, my pavinny rabić toje, što robim, bo niekali heta skončycca. I za ŭvieś čas za kratami ja sustreŭ tolki adnaho čałavieka, nie palityčnaha, jaki nie pryznaŭ vinu. Jon kazaŭ toje samaje — mnie daviadziecca dalej žyć, i ja chaču žyć sumlennym čałaviekam. Nielha mianiać termin na pierakanańni», — raspaviadaje Babaryka.
Sa słoŭ palitviaźnia, u jahonaj acency padziejaŭ, pravilnaści ci niapravilnaści roznych pazicyj ničoha nie źmianiłasia. Były palitviazień uvieś čas staraŭsia rabić toje, što ličyŭ prymalnym. Jon adznačaje, što navat kali b šeść hadoŭ tamu viedaŭ, čym usio skončycca, heta naŭrad ci źmianiła b jahonuju pazicyju.
«Adzinaje, što ja chacieŭ by źmianić — situacyju z synam, jaki ciapier u zakładnikach (Eduard Babaryka, asudžany da 10 hadoŭ źniavoleńnia, dahetul znachodzicca za kratami — red.)», — zaznačaje ŭdzielnik vybarčaj kampanii 2020 hoda.
«Usio išło da fizičnaha zaviaršeńnia»
Z taho, što ŭ jaho źmianiłasia, Babaryka vyłučaje tearetyčnuju bazu. Hetamu spryjała vializnaja kolkaść času ŭ źniavoleńni, a asabliva ŭ inkamunikada, na toje, kab dumać.
«I mnie nie vielmi padabajecca słova «naiŭny» u značeńni «durny». Ja dumaju, što naiŭny — heta ščyry. U hetym sensie samy naiŭny čałaviek — Mark Šahał, samaja ščyraja kniha pra naiŭnaść — «Maleńki prync». Adnačasova heta najmudrejšaja kniha. Tamu ja hanarusia, kali mnie kažuć, što ja — naiŭny», — kaža były palitviazień.
Babaryka dadaje, što za kratami nie adčuvaŭ asablivaha strachu za siabie, choć i było «adčuvańnie, što ŭsio išło da niejkaha fizičnaha zaviaršeńnia»:
«U kałonii mnie paćvierdzili — vyličvaŭsia barjer bolu. Čaćviora sodniaŭ biassońnia, choład — i ja hublaju prytomnaść. Heta toje, čaho jany damahalisia.
Było adčuvańnie, što sprava idzie da zaviaršeńnia. Nie skažu, što było strašna. Mianie ratavaŭ uzrost. Amal 60 hadoŭ. Ja razumieŭ, što šmat ludziej da hetaha času ŭžo naturalna skončyli svoj šlach. Było škadavańnie, ale nie paničny strach. Adziny strach, jaki mianie mučyŭ — za dziaciej, bo ja ničoha nie viedaŭ pra los syna».
Były pretendent u kandydaty na prezidenctva padkreśliŭ, što nie škaduje pra nivodnaje słova, jakoje jon skazaŭ u 2020 hodzie, bo tady jany ŭsie byli zasnavanyja na bazie viedaŭ, jakaja isnavała ŭ toj čas. Ciapier hetaja baza źmianiłasia, i stała zrazumieła, što za łajk mohuć dać termin, bolšy, čym za zabojstva. Da 2020 hoda takich viedaŭ, jak i pravavoha defołtu, sa słoŭ Babaryki, nie było.
Pra Pačobuta i viartańnie ŭ Biełaruś
Hości sustrečy zapytalisia ŭ Viktara, što b jon paraiŭ byłomu palitźniavolenamu žurnalistu Andžeju Pačobutu, jaki choča viartacca ŭ Biełaruś. Babaryka najpierš paprasiŭ pieradać pryvitańnie Andžeju i raskazaŭ, što byŭ jahonym susiedam u SIZA — jon sam siadzieŭ u treciaj kamiery, a Pačobut — u čaćviortaj. Asabista, adnak, palitviaźni nie sustrakalisia.
«Ci viartacca — heta pavinna być rašeńnie Andžeja. Jon dastatkova razumny i razumieje, što moža zrabić pa maksimumie. Toje, što ja viedaŭ pra jaho z zavočnaha znajomstva — jon razumny, sumlenny i addany svaim idejam čałaviek. Tamu ja miarkuju, što luboje jahonaje rašeńnie budzie ŭzvažanaje i ź jaho punktu hledžańnia najbolej efiektyŭnaje. Jość ryzyka turmy, biessensoŭnaści. Ale samaje hałoŭnaje — kab jon rabiŭ toje, što ŭvažaje dla siabie patrebnym i pravilnym», — adznačyŭ Viktar.
Jašče adno pytańnie da Babaryki było pra toje, što jon dumaje pra dalejšaje raźvićcio situacyi va Ukrainie i ryzyku pačatku vajny ŭ Jeŭropie. Były palitviazień zaznačyŭ, što ciažka štości pradbačyć u situacyi, kali rašeńni prymajuć nieadekvatnyja ludzi. Viktar aścierahajecca pravakacyjnych dziejańniaŭ z boku Rasiei, i zaklikaje «tych, chto staić na baku dabra», zrabić usio, kab pieraduchilić mahčymuju pravakacyju, jakaja moža spryčynicca da taho, što vajna raspaŭsiudzicca na Biełaruś. Hieroj knihi Sabiny Bryło ŭpeŭnieny, što ŭ vypadku pravakacyi, u vajnu najpierš budzie ŭciahnutaja Biełaruś, a nie krainy Bałtyi ci Polšča.
Hulnia nie skončanaja i «adnaznačna biasprojhryšnaja»
Babaryka padkreśliŭ, što treba praciahvać rabić toje, «što my pačali ŭ 2020 hodzie», bo «hulnia nie skončanaja», navat kali niekalki jaje raŭndaŭ akazalisia na karyść spabornika:
«Ale ja pierakanany ŭ tym, što hetaja hulnia ŭrešcie rešt biasprojhryšnaja. Nichto i nikoli nie moh zachavać dyktaturu ciaham histaryčna praciahłaha pieryjadu. Navat prykład Paŭnočnaj Karei jak samaj tryvałaj dyktatury, maje pierśpiektyvy pamierci. Kali jana pazbavicca padtrymki. Tamu našaja hulnia — svabodnaja Biełaruś — nie toje što nie skončanaja, ale adnaznačna biasprojhryšnaja».
Natalla Mackievič dadała, što jany praciahvajuć čakać rašeńnie Kamiteta pravoŭ čałavieka AAN datyčna skarhi ŭ spravie Babaryki. U zaklučeńni, jakoje raniej KPČ užo dasyłaŭ, jon adznačaŭ, što nielha było zatrymlivać i brać pad vartu čałavieka, jaki zajaviŭ, što budzie ŭdzielničać u kryminalnym pracesie, jak heta zrabiŭ Babaryka. Ciapier ža ŭ rašeńni pavinna być prapisanaje pra toje, jakija pravy Babaryki byli parušanyja.
«Heta budzie histaryčny dakumient, u jakim budzie napisana, što adbyłosia z punktu hledžańnia prava. <…>. A kali Biełaruś stanie demakratyčnaj, pavinna budzie źjavicca rašeńnie ab reabilitacyi Viktara. Choć, sama rašeńnie KPČ užo jurydyčna jaho reabilituje. Taksama možna budzie źviartacca pa kampiensacyju, bo adkaznaść treba davodzić da kanca. Terminaŭ daŭniny ŭ rašeńniaŭ mižnarodnych orhanaŭ niama», — padkreśliła advakatka Babaryki.
Viktar Babaryka byŭ zatrymany 18 červienia 2020 hoda i asudžany da 14 hadoŭ pazbaŭleńnia voli ŭ kałonii va ŭmovach uzmocnienaha režymu pavodle dvuch artykułaŭ Kryminalnaha kodeksu Biełarusi: 235 («Lehalizacyja srodkaŭ, atrymanych złačynnym šlacham») i 430 («Atrymańnie chabaru»). Vyzvaleny 13 śniežnia 2025 hoda pavodle pamiłavańnia paśla sustrečy Alaksandra Łukašenki sa śpiecpasłańnikam Donałda Trampa Džonam Koŭłam i vyviezieny va Ukrainu.
Ciapier čytajuć
Łukašenka niervova prakamientavaŭ vizit Cichanoŭskaj u Kijeŭ45
Kamientary