Inicyjatyva Maldzis nabyła słoŭnik Nasoviča

Inicyjatyva Maldzis vykupiła «Słoŭnik biełaruskaj havorki» (u aryhinale — «Słovaŕ bѣłorusskaho narѣčija») Ivana Nasoviča. Praca była vydadzienaja Impieratarskaj akademijaj navuk u Sankt-Pieciarburhu ŭ 1870 hodzie. Hety słoŭnik — adzin z najvažniejšych leksikahrafičnych zboraŭ u historyi biełaruskaha movaznaŭstva.

Pavialičyć

«Słoŭnik Nasoviča — heta sproba zafiksavać śviet, jaki moh źniknuć bieź śledu. I choć sam Nasovič myśliŭ u katehoryjach svajoj impierskaj epochi, vynik jahonaj dziejnaści i da siońnia pracuje na biełaruskuju budučyniu. Viartajučy hety słoŭnik u biełaruski kantekst, my viartajem śviedčańnie taho, što biełaruskaja mova stahodździami była paŭnavartasnaj i žyvoj», — kaža kiraŭnik inicyjatyvy Pavieł Macukievič.

Knihu nabyli na aŭkcyjonie ŭ Niderłandach na srodki, jakija MALDZIS źbiraje dziakujučy štomiesiačnym achviaravańniam. Nastupnyja zbory adkrytyja dla ŭsich — padtrymać ich možna praz formu.

U budučyni kniha ŭ jakaści hramadskaha padarunka budzie pieradadzienaja na radzimu aŭtara — u Čavuski historyka-krajaznaŭčy muziej.

Pavialičyć

Ivan Nasovič naradziŭsia 26 vieraśnia 1788 hoda ŭ vioscy Hraziŭcy Bychaŭskaha pavieta Mahiloŭskaj hubierni (ciapier Čavuski rajon Mahiloŭskaj vobłaści) u siamji psałomščyka. Vučyŭsia ŭ Mahiloŭskaj himnazii, potym u duchoŭnaj sieminaryi; skončyŭ jaje ŭ 1812 hodzie i adrazu atrymaŭ pryznačeńnie vykładčykam rasiejskaj movy i słaviesnaści ŭ vyšejšaje adździaleńnie Aršanskaha duchoŭnaha vučylišča.

Aproč biełaruskaj i rasiejskaj viedaŭ starasłavianskuju, łacinskuju, hrečaskuju i francuzskuju movy, a taksama staražytnajaŭrejskuju i polskuju.

Pavialičyć

Nastupnyja tryccać ź lišnim hadoŭ zabrała słužba — spačatku ŭ vučyliščach duchoŭnaha viedamstva, potym u sistemie Ministerstva narodnaj aśviety Rasiejskaj impieryi: vykładčyk rasiejskaj movy i słaviesnaści, vykładčyk łacinskaj movy, inśpiektar, dyrektar.

Słužba dała mahčymaść zboru navukovaha materyjału. Pierajezdy ŭ Oršu, Mścisłaŭ, Mahiloŭ, Maładziečna, Śvianciany, a paźniej, paśla vychadu na piensiju, i padarožžy pa Mahiloŭskaj, Mienskaj i Haradzienskaj hubierniach dazvolili pačuć biełaruskija havorki ŭ ich žyvoj roźnicy, zblizku paznajomicca z narodnaj pieśniaj i sabrać leksiku i frazieałohiju z roznych kutkoŭ Biełarusi.

U 1843 hodzie Nasovič vyjšaŭ u adstaŭku, viarnuŭsia ŭ Mścisłaŭ i ŭ 55 hadoŭ uziaŭsia za navukovuju pracu.

Jamu było 64 hady, kali vyjšli «Biełaruskija prykazki i prymaŭki». U jahonyja 79 vyjšaŭ «Zbornik biełaruskich prykazak», u 80 — «Biełaruskija prykazki i zahadki», u 85 — «Biełaruskija pieśni». U rukapisach zastalisia «Zbor biełaruskich słoŭ pavodle ałfavita» i «Ałfavitny pakazalnik staražytnych słoŭ», vyniaty z «Aktaŭ, što adnosiacca da historyi Zachodniaj Rasiei» (1853).

Hałoŭnaja praca — «Słoŭnik biełaruskaj havorki» — vyjšła ŭ 1870, kali aŭtaru było 82. Pačaŭ jon jaje ŭ 1847 hodzie i pryśviaciŭ joj 16 hadoŭ.

Heta byŭ pieršy poŭny słoŭnik biełaruskaj movy. Siońnia nad prajektami takoha maštabu pracujuć instytuty ź dziasiatkami supracoŭnikaŭ — Nasovič zrabiŭ heta adzin. Jahonyja etnahrafičnyja pracy nie mieli anałahaŭ u svoj čas i dahetul słužać daśledčykam.

Składzieny im zbor biełaruskich bajek, lehiend, pavierjaŭ i aniekdotaŭ vydać nie ŭdałosia; dzie rukapis siońnia — nieviadoma.

Postać Nasoviča dla sučasnaha biełaruskaha pohladu niaprostaja: jahonyja śvietapohladnyja i palityčnyja pierakanańni naležali impieryi, u jakoj jon słužyŭ. Ale praca, zroblenaja ŭ tych realijach, pracuje na biełaruskuju movu — i samu hetuju supiarečnaść varta ŭsprymać jak prykmietu epochi, kali biełaruskaja kultura isnavała pamiž impierskaj sistemaj i ŭłasnaj identyčnaściu.

• 8
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 1