Доўгачаканае аднаўленне сядзібы паплечніка Касцюшкі ў Відзах-Лаўчынскіх абярнулася заменай драўляных сцен на керамзітабетон

Увагу на тое, якімі метадамі вядзецца аднаўленне сядзібы мяжы XVIII і XIX стагоддзяў у вёсцы Відзы-Лаўчынскія, звярнуў тэлеграм-канал «Спадчына». Раней гэты закінуты помнік архітэктуры быў прададзены прыватнаму інвестару больш чым за 63 тысячы рублёў.

Нядаўна будаўнікі акуратна вымуравалі страчаныя бакавыя аркі ды атык садовай галерэі і правялі анкерную сцяжку муроў цокальнага паверха. Аднак фатаграфіі іншых участкаў работ, якія апублікавалі даследчыца Вольга Лабачэўская і былы старшыня Таварыства аховы помнікаў Антон Астаповіч, засведчылі, што рэканструкцыя вядзецца метадамі звычайнага будаўнічага рамонту з масавай заменай аўтэнтычных канструкцый на сучасныя матэрыялы.

Павялічыць

Павялічыць

Керамзітабетон у зрубе, жалезныя трубы і страчаныя роспісы

Як відаць на здымках знутры будынка, ніжнюю частку гістарычных драўляных сцен да ўзроўню падаконняў замест традыцыйнага пратэзавання гнілых вянцоў зруба проста выразалі і замянілі муроўкай з сучасных керамзітабетонных блокаў. Звонку старадаўні зруб пачалі зашываць лістамі вільгацетрывалай фанеры.

Павялічыць

Павялічыць

На месцы цалкам разабранага чатырохкалоннага драўлянага порціка перад галоўным уваходам будаўнікі залілі масіўныя бетонныя падушкі і ўсталявалі на іх тонкія металічныя трубы, якія стануць каркасам для новых калон.

Пацярпела і мураваная арачная веранда з боку парку і возера. Аўтэнтычныя часаныя каменныя прыступкі двухбаковых сходаў проста выкарчавалі і скінулі ў траву побач з будынкам, а на іхнім месцы залілі новыя маналітныя маршы з бетону.

Павялічыць

Спецыялісты Беларускага інстытута спадчыны звярнулі ўвагу на яшчэ адну незваротную страту: унутры палаца без папярэдніх навуковых зандажоў цалкам збілі гістарычную тынкоўку.

Між тым паводле грунтоўнага даследавання польскага гісторыка архітэктуры Рамана Афтаназы, які прысвяціў Відзам-Лаўчынскім асобны раздзел у сваёй шматтомнай працы пра рэзідэнцыі былога Вялікага Княства Літоўскага, сцены ў пакоях сядзібы першапачаткова былі распісаныя фрэскамі, у сярэдзіне XIX стагоддзя іх абклеілі шпалерамі, і толькі ў больш позні час атынкавалі.

Павялічыць

Гістарычная тынкоўка, якая, па сведчаннях даследчыкаў, магла захоўваць роспісы, цалкам збітая. 

Прафесійнае даследаванне сценавых паверхняў магло б адкрыць унікальную паліхромную дэкарацыю эпохі класіцызму і захаваныя пад напластаваннямі фрагменты старых шпалераў, копіі якіх сёння няцяжка заказаць на еўрапейскіх мануфактурах.

Да Другой сусветнай вайны двухтрактавыя інтэр'еры сядзібы вызначаліся багатым убраннем. У малым салоне стаяў камін з белай кафлі і мэбля ў стылі Людовіка XV, абітая белым шоўкам у кветкі, а вялікую парадную залу ўпрыгожваў гарнітур з чырвонага дрэва ў стылі позняга ампіру.

На сценах вісела цэлая карцінная галерэя: палатно «Святы Юзаф» пэндзля Шымана Чаховіча, візантыйскі абраз Маці Божай у срэбнай шаце, партрэт Міхала Марыконі работы Яна Рустэма, творы Канута Русецкага і Людаміра Яноўскага, а таксама галандскі і французскі жанравы жывапіс, уключаючы карціну невядомага майстра «Бык-Зеўс у суправаджэнні чатырох амураў».

Швагер з Нароўлі і веранда графа Раствароўскага

Асаблівую каштоўнасць для гісторыі беларускай архітэктуры мае тая самая двухпавярховая садовая веранда ў стылі неарэнесансу, каля якой цяпер вывернулі каменныя сходы. Да 1900 года на яе месцы існавала драўляная тэраса, пакуль апошні ўладальнік маёнтка Уладзіслаў Мінейка не заказаў праект мураванай прыбудовы з трыма паўкруглымі аркадамі на кожным ярусе, здвоенымі пілястрамі і атыкам вядомаму віленскаму архітэктару графу Тадэвушу Раствароўскаму.

Павялічыць

З'яўленне гэтага праекта тлумачылася цеснымі сямейнымі сувязямі. Уладзіслаў Мінейка і Тадэвуш Раствароўскі былі шваграмі — абодва ажаніліся з дочкамі Аляксандра Аскеркі, аднаго з кіраўнікоў паўстання 1863 года. Малодшая дачка паўстанца Марыя стала жонкай гаспадара Відзаў-Лаўчынскіх, сярэдняя Сафія ў 1899 годзе выйшла замуж за Раствароўскага, а старэйшая Ядвіга была замужам за Эдвардам Горватам, уладальнікам знакамітага палаца ў Нароўлі.

Раствароўскі пастаянна гасцяваў у абодвух маёнтках — у Відзах-Лаўчынскіх нават захоўваліся пяць напісаных ім акварэльных партрэтаў ды вялікія алейныя партрэты ўсіх трох сясцёр Аскеркаў работы Людаміра Яноўскага. У пачатку XX стагоддзя архітэктар распрацаваў праекты рэканструкцыі як для Відзаў-Лаўчынскіх, так і для Нароўлі. Як адзначаюць эксперты Беларускага інстытута спадчыны, ёсць пэўная іронія лёсу ў тым, што абодва гэтыя помнікі пасля дзесяцігоддзяў закінутасці пачалі аднаўляцца амаль адначасова, але з дыяметральна розным падыходам да аўтэнтыкі.

Павялічыць

Ад паплечніка Касцюшкі да першага курорта з 60 ваннамі

Гісторыя самога маёнтка сягае часоў вялікага князя літоўскага Жыгімонта Кейстутавіча, які ў XV стагоддзі надаў абшырныя землі паміж рэкамі Дзісной і Друкшай на тракце з Вільні ў Дзвінск тром братам — Даўгірду, Даўкшу і Нарушу. У 1524 годзе маёнтак набыў канцлер ВКЛ Альбрэхт Гаштольд, пасля чаго ўладанні падзялілі: адна частка адышла Пацам, а другая засталася ў руках нашчадкаў Наруша — роду Нарушэвічаў герба «Вадвіч».

Менавіта ад пасады Яна Нарушэвіча, які быў лоўчым вялікім літоўскім, маёнтак і атрымаў назву Відзы-Лаўчынскія, а ў сярэдзіне XVII стагоддзя ягоная дачка Алена Аляксандра прынесла гэтыя землі ў пасаг мужу Аўгусціну Ваўжэцкаму.

Павялічыць

Найбольшую гістарычную славу сядзіба здабыла на мяжы XVIII і XIX стагоддзяў, калі тут жыў генерал Тамаш Ваўжэцкі — блізкі паплечнік Тадэвуша Касцюшкі, які пасля ранення і палону апошняга ў бітве пад Мацяёвіцамі ў 1794 годзе ўзначаліў паўстанне ў якасці найвышэйшага нацыянальнага правадыра і кіраваў абаронай Варшавы. Пасля двух гадоў зняволення ў Петрапаўлаўскай крэпасці Ваўжэцкі быў амніставаны імператарам Паўлам І і вярнуўся ў роднае гняздо, дзе пражыў да смерці ў 1816 годзе і быў пахаваны ў суседніх Відзах.

У беларускай краязнаўчай літаратуры пабудову захаванага драўлянага палацыка традыцыйна прыпісваюць самому Тамашу Ваўжэцкаму, аднак Раман Афтаназы са спасылкай на сямейныя сведчанні апошніх уладальнікаў удакладняе, што дом узвёў тагачасны гаспадар Станіслаў Ваўжэцкі.

Больш за тое, да 1939 года ў гаспадарчай частцы маёнтка захоўваўся яшчэ адзін унікальны мураваны будынак другой паловы XVIII стагоддзя з незвычайным пяцікалонным порцікам, які мясцовыя называлі «пякарняй». Паводле версіі Афтаназы, менавіта гэты мураваны дом разам з суседняй афіцынай быў першапачатковай рэзідэнцыяй Ваўжэцкіх, але праз слабыя падмуркі яго правы бок пачаў абвальвацца — сцяну давялося тэрмінова ўмацоўваць магутным контрфорсам з палявога каменю, а гаспадары перабраліся ў новы драўляны палац на ўзгорку над возерам Дворным.

Павялічыць

У 1812 годзе сядзібу разрабавалі французскія войскі, але яна хутка аднавілася. У гэты час у Відзах-Лаўчынскіх гасцяваў малады Адам Міцкевіч, які прыязджаў сюды разам са сваім дзядзькам Маеўскім.

У сярэдзіне XIX стагоддзя дачка браслаўскага маршалка Міхала Ваўжэцкага Эмілія выйшла замуж за віленскага губернскага маршалка Тамаша Мінейку, і маёнтак плошчай каля трох тысяч гектараў перайшоў да роду Мінейкаў.

Новыя ўладальнікі знайшлі маёнтку нечаканае камерцыйнае прымяненне. Выкарыстоўваючы мясцовыя серавадародныя крыніцы, Мінейкі адкрылі тут адзін з першых на беларускіх землях бальнеялагічных курортаў пад назвай «Лазенкі», уладкаваны паводле заходнееўрапейскіх узораў.

У сярэдзіне XIX стагоддзя для кліентаў працавалі 60 лячэбных ваннаў, на беразе возера збудавалі купальні незвычайнай формы, а ў пейзажным парку плошчай пяць гектараў, дзе раслі дзясяткі экзатычных відаў дрэў — ад блакітных калючых елак і лжэтсуг да пурпуровалістай ляшчыны, — адпачывальнікам прапаноўвалі конныя прагулкі, гульні і катанне на лодках.

Дарэчы, у заходняй частцы гэтага парку за тэнісным кортам гаспадары ўладкавалі нават асобныя могілкі для сваіх улюбёных коней і сабак, пазначыўшы пахаванні валунамі і шэрагам з пяці дрэў шэрага арэха.

Да канца XIX стагоддзя курорт не вытрымаў канкурэнцыі і закрыўся, а пасля Другой сусветнай вайны ў былым панскім доме размясцілі спачатку дзіцячы дом, а затым вясковую школу. Пасля закрыцця школы будынак, які мае статус гісторыка-культурнай каштоўнасці і знаходзіўся на балансе аддзела адукацыі Браслаўскага райвыканкама, доўгія гады пуставаў і разбураўся, пакуль не дачакаўся цяперашняга рамонту з газасілікатнымі блокамі і металічнымі трубамі.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0