Zakachaŭsia i pajechaŭ va Ukrainu. 19‑hadovy biełaruski palitviazień dapamahaje kijaŭlanam pieražyć zimu pad rasijskimi abstrełami
Sieŭ u turmu ŭ 18 hadoŭ za toje, što chacieŭ vajavać va Ukrainie. Ciapier pracuje vałancioram u Kijevie, u biełaruskim «Punkcie niazłomnaści». Radyjo Svaboda raskazvaje historyju byłoha palitviaźnia, svajaka Śviatłany Cichanoŭskaj Alaksieja Kapliča.
Były palitviazień Alaksiej Kaplič rodam ź vioski Sinkievičy Łuninieckaha rajona Bresckaj vobłaści. Kali pačałosia poŭnamaštabnaje rasijskaje ŭvarvańnie va Ukrainu, jon vučyŭsia ŭ dziaviatym kłasie i mieŭ usiaho 15 hadoŭ.
24 lutaha 2022 hoda, a 5‑j ranicy, junak pračnuŭsia ad hułu rasijskich samalotaŭ-źniščalnikaŭ i viertalotaŭ — niepadalok ad jaho vioski ŭ Łunincy mieścicca vajskovy aeradrom (reziervovaja avijabaza vajenna-pavietranych sił vojskaŭ supraćpavietranaj abarony Biełarusi, kudy padčas uvarvańnia Rasii va Ukrainu byŭ pierakinuty 18‑y šturmavy avijapołk z samalotami-šturmavikami Su-25SM i viertalotami Mi-8 i Mi-24. — RS). Alaksiej pačaŭ fatahrafavać rasijskuju avijatechniku, skidvaŭ fota ŭ čat-bot SBU.
Jon jašče tady vyrašyŭ, što pojdzie vajavać za Ukrainu. Viedaŭ pra biełarusaŭ, jakija ŭžo heta zrabili, kantaktavaŭ ź niekatorymi. Ukraincy paabiacali ŭziać jaho ŭ treciuju šturmavuju bryhadu. Tady ž Alaksiej paznajomiŭsia ŭ internecie ź dziaŭčynaj-ukrainkaj Dyjanaj z Sumskaj vobłaści, pačali pierapisvacca. Paśla škoły pierajechaŭ u Brest, uładkavaŭsia na pracu i čakaŭ paŭnalećcia, kab pajechać vajavać.
30 sakavika 2025 hoda Alaksieju spoŭniłasia 18 hadoŭ, i litaralna na nastupny dzień jon kupiŭ kvitok na samalot u Hruziju, kab adtul užo trapić va Ukrainu.
«U aeraporcie ja prachodžu pašpartny kantrol, i małady pamiežnik kaža: «Davajcie padydziem da inšaj videakamiery, hetaja vas drenna raspaznaje». Idu za im, zachodzim u kabiniet, i ja razumieju, što heta moj apošni prypynak. Nadziavajuć miašok na hałavu, na ruki kajdanki, tvaram u stoł i kažuć, što ja zatrymany», — uzhadvaje chłopiec.
SIZA KDB
Alaksiej Kaplič miarkuje, što siłaviki adsačyli jaho pierapiski z ukraincami. Jany adnavili staruju sim-kartu Alaksieja, jakoj jon pazbaviŭsia, bo dzion za piać da zatrymańnia zaŭvažyŭ uvachod u akaŭnt ź dźviuch pryład. Z aeraporta chłopca pavieźli ŭ centralny aparat KDB.
«Na pieršym dopycie, jaki ciahnuŭsia da čaćviortaj ranicy, lazom rezali ruku i pavaročvali toje lazo. Kali byŭ na dopytach u kabinietach, karmili adzin raz na dva dni, dvuchlitrovaja butelka vady — na 11 dzion. U SIZA KDB stavili na raściažku, zavodzili ŭ «miakki pakoj»: tam sa stoli źvisaje kručok i labiodka. Kajdanki, što ŭ mianie za śpinaj, karabinam pryšpilvajuć da łancuha i padymajuć tuju labiodku, u mianie punkt apory — tolki palcy na nahach. Nu i bili pastajanna.
12 dzion nichto nie viedaŭ, što sa mnoj i dzie ja. A jany damahalisia, kab ja raskazaŭ pra ŭkraincaŭ, z kim kantaktavaŭ», — uzhadvaje Alaksiej.
Usiaho ŭ SIZA KDB Kapliča trymali dva miesiacy. Sustreŭsia tam z mnohimi tak zvanymi «karupcyjanierami» i tolki z dvuma «palityčnymi» — Vasilom Vieramiejčykam i Jurasiom Ziankovičam. Raskazvaje, što Vieramiejčyka žorstka bili, nie davali narmalna spać. Potym Alaksieja pieraviali ŭ novy SIZA ŭ Kaladzičach.
Dva hady kałonii
Letam 2025 hoda Kapliča sudzili ŭ Minskim haradskim sudzie. Abvinavacili jaho pavodle častki 1 artykuła 361‑3 Kryminalnaha kodeksa («udzieł na terytoryi zamiežnaj dziaržavy va ŭzbrojenym farmiravańni abo ŭzbrojenym kanflikcie, vajennych dziejańniach, vierbavańni abo padrychtoŭcy asob da takoha ŭdziełu»).
Praces byŭ adkryty, prajšło try pasiadžeńni. Prysutničali baćki i starejšy brat.
«Sud — heta prosta cyrk. Sudździa pytajecca, navošta ja chacieŭ jechać na vajnu va Ukrainu. Ja adkazaŭ, što heta akupacyja Ukrainy inšaj dziaržavaj. Sudździa skazała, što vynosić mnie papiaredžańnie — za što, ja tak i nie zrazumieŭ. U vyniku — dva hady za toje, što ja nibyta mieŭ namier pajechać va Ukrainu, choć zatrymali mianie pry pasadcy na rejs u Hruziju», — apaviadaje Alaksiej.
Baćki daviedalisia, što syn chacieŭ jechać va Ukrainu, tolki kali jaho zatrymali. Raniej jon kazaŭ im, što źbirajecca na zarobki ŭ Polšču.
«Z baćkami ja narmalna kantaktuju, a voś sa starejšym bratam — nie. Jon mianie nie zrazumieŭ, navat asudziŭ. Kali ja vyzvaliŭsia i skazaŭ, što ŭsio adno budu viartacca va Ukrainu, jon zajaviŭ: «Zdochnieš tam jak sabaka». Na hetym našy razmovy skončylisia», — pryznajecca Alaksiej.
Za «Hierojam słava!» — ŠIZA
Adbyvać pakarańnie 18‑hadovaha junaka nakiravali ŭ adnu z samych surovych kałonij — u škłoŭskuju. Z dvuch miesiacaŭ, praviedzienych u PK-17, 35 dzion jon znachodziŭsia ŭ štrafnym izalatary.
«Vyklikaje mianie načalnik kałonii Alaksandr Karnijenka. Razmaŭlajem, jon pasiarod razmovy, pravakujučy, niečakana kaža: «Słava Ukrainie». Ja adkazvaju: «Hierojam słava!» I atrymlivaju 15 dzion ŠIZA. Potym jašče dvojčy pa 10 dzion za drobnyja pryčyny. Kamienny miašok, vielmi choładna, łožak pryšpileny da ściany. Porcyi ŭdvaja mienšyja za zvyčajnyja. Kali adčyniajucca dźviery i zachodzić supracoŭnik, tam jość čyrvonaja linija, na jakuju ty pavinien stać. Bje: moža adzin raz, a moža i 20», — uzhadvaje Alaksiej.
Pracavaŭ jon na šviejnaj vytvorčaści — za miesiac zarabiŭ 15 kapiejek. Nienašmat bolš atrymlivali i inšyja — pa 2—3 rubli. Niahledziačy na infarmacyjnuju błakadu, navat za kratami ludzi razumiejuć, što ŭkraincy ŭ hetaj situacyi abaraniajuć svoj dom.
«Bolšaść nie padtrymlivaje Rasiju, nie padtrymlivaje Łukašenku. Navat tyja, chto siadzić pa 10—15 hadoŭ, usio razumiejuć», — śćviardžaje Alaksiej Kaplič.
Niečakanaje vyzvaleńnie
12 śniežnia 2025 hoda Alaksiej pracavaŭ na dobraŭparadkavańni terytoryi kałonii, hruziŭ piasok u miaški. Padyšoŭ supracoŭnik i skazaŭ: «Idzi ŭ atrad».
«Tam mnie dajuć vopis i kažuć: «Źbirajsia na etap». Ja dumaŭ, što mianie čakaje čarhovy sud — i padumać nie moh, što paśla ŭsiaho dvuch miesiacaŭ kałonii mianie vyzvalać. Na nastupnuju ranicu baču adnaho, druhoha, treciaha «žaŭtabiračnika» — tady z kałonii vyzvalili 12 «palityčnych». Nas pahruzili ŭ mikraaŭtobus, na vočy nasunuli šapki, ruki ŭ kajdankach. My dumali, što nas viazuć u Litvu. Pierad miažoj pierasadzili ŭ inšyja aŭtobusy. Kali ja ŭbačyŭ iržavyja adbojniki, miny, supraćtankavyja «vožyki», «zuby drakona», zrazumieŭ, što vyvieźli nas va Ukrainu. Radaść, emocyi pierapaŭniali — nas vyzvalili», — kaža były palitviazień.
U Čarnihavie biełarusaŭ sustreli supracoŭniki špitala, utulna raśsialili, dobra karmili, miedsiostry ŭsim akazali dapamohu, dapamahli źviazacca z rodnymi.
«U ich samich vajna, a jany tak dušeŭna nas pryniali! Ja patelefanavaŭ svajoj dziaŭčynie Dyjanie. Taja raspłakałasia i ŭžo chacieła jechać, ale ja jaje spyniŭ. Jana pryjechała da mianie ŭžo ŭ Vilniu. U Vilni ja davoli chutka atrymaŭ dakumienty, i my pajechali razam u Kijeŭ», — kaža Alaksiej.
Na pres-kanfierencyi, arhanizavanaj dla vyzvalenych palitviaźniaŭ u Vilni, Alaksiej pryznaŭsia, što jon svajak Śviatłany Cichanoŭskaj — jaje trajuradny brat.
«Spadziajusia, što Ukraina mianie prymie»
Raniej u Kijevie chłopiec nikoli nie byŭ. Horad jamu vielmi padabajecca. Padabajecca i atmaśfiera: ciapier mocnyja marazy, niama elektryčnaści, ale ludzi dapamahajuć adzin adnamu, padtrymlivajuć. Jon pajšoŭ pracavać vałancioram u biełaruski «Punkt niezłamnaści».
«Punkt niezłamnaści» — heta vialiki namiot z hienierataram. Tam jość aciapleńnie, možna pahrecca ŭ maroz, padzaradzić techniku, vypić harbaty ci kavy, pahavaryć. Vałanciory — biełarusy i ŭkraincy. Punkt pracuje dzień i noč. Pastajanna prychodziać ludzi», — apaviadaje Alaksiej.
Jon pryznajecca, što dziaŭčyna pakul adhavaryła jaho iści vajavać. Tamu budzie vałancioryć, choča zasnavać biźnies, kab dapamahać ukrainskaj armii nabyvać drony i abstalavańnie dla vajskoŭcaŭ.
«Jašče bolš za miesiac mahu tut znachodzicca lehalna. Spadziajusia, što Ukraina mianie prymie i dazvolić lehalizavacca. Chaču zastacca tut. Ja nie mahu zastavacca ŭbaku, kali pakutuje bratni ŭkrainski narod», — razvažaje 19‑hadovy Kaplič.
Ciapier čytajuć
Halina Dzierbyš kazała prakuroru: «Jak pamru, budu da ŭsich vas nočču prychodzić». I žyćcio ŭžo dahnała jaje sudździu i śviedak. Historyja piensijanierki, jakoj dali 20 hadoŭ kałonii7
Kamientary
Pierakanała ni iści