Tramp zaklikaŭ Brytaniju nie addavać bazu Dyjeha-Harsija. Jon kaža, što jana moža spatrebicca dla ŭdaraŭ pa Iranie
Brytanija vałodaje archipiełaham Čahas z 1814 hoda, kali jana adabrała jaho ŭ Francyi.
«Nie addavajcie Dyjeha-Harsija!» — napisaŭ prezident ZŠA Donald Tramp u svajoj sacsietcy, źviartajučysia da Vialikabrytanii. Pavodle jaho słoŭ, brytanska-amierykanskaja baza na hetym atole ŭ Indyjskim akijanie moža spatrebicca dla ŭdaraŭ pa Iranie, piša Bi-bi-si.
Praŭda, Brytanija jaje pakul i nie addaje: pavodle pahadnieńnia, padpisanaha z Maŭrykijem u mai minułaha hoda, Złučanaje Karaleŭstva pieradaje Maŭrykiju suvierenitet nad archipiełaham Čahas, u jaki ŭvachodzić atoł Dyjeha-Harsija, ale aranduje bazu na najbližejšyja 99 hadoŭ.
Pahadnieńnie da taho ž jašče nie ratyfikavana brytanskim parłamientam: razhlad zakonaprajektaŭ pra heta zatarmaziŭsia z-za supraciŭleńnia apazicyi ŭ Pałacie hramadaŭ i častki členaŭ Pałaty łordaŭ.
Pry hetym usiaho za dzień da zajavy Trampa ŭ sacsietcy Dziarždepartamient ZŠA zajaviŭ, što padtrymlivaje pieradaču Vialikabrytanijaj archipiełaha Čahas Maŭrykiju.
Sam Tramp minułaj viasnoj, kali brytanski premjer Kir Starmier pryjazdžaŭ u Vašynhton, vykazaŭsia za hetaje pahadnieńnie, a ŭ dalejšym niekalki razoŭ u publičnych zajavach mianiaŭ svajo mierkavańnie pra pahadnieńnie pa Čahasie na supraćlehłaje. Apošni raz jon zajaviŭ, što heta najlepšy varyjant dla Brytanii, zusim niadaŭna, u pačatku lutaha.
Ciapier ža Tramp ličyć, što pahadnieńnie ab arendzie — heta zanadta nienadziejny dakumient.
«Ja kazaŭ premjer-ministru Kiru Starmieru, što arenda — heta drenna, kali havorka pra krainy, i što jon robić vialikuju pamyłku, zaklučajučy damovu ab arendzie na 100 hadoŭ z kimści tam, chto zajaŭlaje pra pravy, vałodańnie i intares u Dyjeha-Harsii, stratehična raźmieščanaj u Indyjskim akijanie», — napisaŭ Donald Tramp i dadaŭ, što pretenzii Maŭrykija na vyspu, na jaho dumku, fiktyŭnyja.
Dalej u svaim tvicie Tramp pierajšoŭ da temy Irana.
«Kali Iran vyrašyć nie zaklučać ździełku, to Dyjeha-Harsija moža akazacca nieabchodnaj dla Złučanych Štataŭ, kab likvidavać patencyjnuju ataku vielmi niestabilnaha i niebiaśpiečnaha režymu», — zajaviŭ amierykanski prezident.
«Premjer-ministr Starmier ni ŭ jakim razie nie pavinien addavać kantrol nad Dyjeha-Harsijaj, zaklučajučy ŭ lepšym vypadku sumnieŭnaje pahadnieńnie ab arendzie na 100 hadoŭ […] My zaŭsiody hatovyja, chočam i zdolnyja zmahacca za Brytaniju, ale jana pavinna ćviorda supraćstajać vokizmu i inšym prablemam, jakija stajać pierad joj. Nie addavajcie Dyjeha-Harsija!» — zaklikaŭ Tramp.
Što takoje Čahas i čamu jon važny
Archipiełah Čahas, jaki aficyjna nazyvajecca Brytanskaj terytoryjaj u Indyjskim akijanie, raźmieščany ŭ centry hetaha akijana.
Jak amierykanskija, tak i brytanskija vajskovyja samaloty, jakija znachodziacca na bazie Dyjeha-Harsija, udzielničajuć, naprykład, u apieracyjach na Blizkim Uschodzie.
Pieramovy ab pieradačy astravoŭ Maŭrykiju — jon raźmieščany ŭ akijanie za dźvie tysiačy kiłamietraŭ ad Čahasa — pačalisia ŭ 2019 hodzie, paśla taho, jak Brytanija prajhrała sprečku ab prynaležnaści archipiełaha ŭ Mižnarodnym sudzie AAN. Ale pra płan sapraŭdy pieradać jaho novy brytanski ŭrad lejbarystaŭ abviaściŭ tolki ŭ kastryčniku minułaha hoda.
Krytyki hetaha płana jak u Brytanii, tak i ŭ ZŠA kažuć, što pieradača archipiełaha stvoryć surjoznuju pahrozu dla bazy Dyjeha-Harsija i nacyjanalnaj biaśpieki abiedźviuch krain, pakolki Maŭrykij apošnim časam naładziŭ ciopłyja adnosiny z Kitajem, Iranam i Rasijaj. Pra heta kazaŭ, u pryvatnaści, dziaržsakratar ZŠA Marka Rubia.
Čahas — heta łancužok astravoŭ, jaki raściahnuŭsia na 200 km, a ad Dyjeha-Harsii da inšaha bližejšaha vostrava archipiełaha — 120 km.
Brytanski ŭrad abviaściŭ, što arenda terytoryi bazy ŭ Maŭrykija na 99 hadoŭ budzie abychodzicca ŭ 101 młn funtaŭ sterlinhaŭ u hod.
Kansiervatyŭnaja partyja rezka krytykuje ŭrad lejbarystaŭ za namier pieradać Čahas Maŭrykiju — choć pieramovy ab pieradačy pačalisia pry ŭradzie tory.
Łaje lejbarystaŭ i lidar partyi Reform UK Najdžał Faradž, jakaja nabrała ŭ apošni čas papularnaść.
Lejbarysty piarečać, što damovicca z Maŭrykijem — heta najlepšy sposab zabiaśpiečyć zachavanaść bazy na Dyjeha-Harsii.
Dva stahodździ pad uładaj Brytanii
Brytanija vałodaje archipiełaham Čahas z 1814 hoda, kali jana adabrała jaho ŭ Francyi. U kancy 1960‑ch i 1970‑ch hadoŭ Vialikabrytanija hvałtoŭna vysieliła 1000 žycharoŭ vostrava, naščadkaŭ vyzvalenych afrykanskich raboŭ, kab dazvolić budaŭnictva amierykanskaj bazy.
Archipiełah Čahas byŭ administracyjna adździeleny ad Maŭrykija ŭ 1965 hodzie, kali Maŭrykij byŭ jašče brytanskaj kałonijaj. Brytanija kupiła jaho za 3 młn funtaŭ i abviaściła svajoj zamorskaj terytoryjaj u Indyjskim akijanie.
Maŭrykij abvinavačvaŭ Brytaniju ŭ niezakonnaj kałanijalnaj akupacyi archipiełaha, śćviardžajučy, što jaho niezakonna prymusili admovicca ad pravoŭ na astravy Čahas u 1968 hodzie ŭ abmien na niezaležnaść.
U pieryjad pamiž 1968‑m i 1974‑m hadami brytanskija ŭłady vysielili bolš za tysiaču žycharoŭ narodnaści čahas z astravoŭ i pierasialili ich na Maŭrykij i Siejšelskija vyspy.
Łondan nieadnarazova prasiŭ prabačeńnia za vysyłku astraŭlan i abiacaŭ pieradać vysvy Čahas Maŭrykiju, kali jany bolš nie buduć patrebnyja dla stratehičnych met. Adnak da niadaŭniaha času Vialikabrytanija nastojvała, što prava patrabavać pieradačy archipiełaha ŭ Maŭrykija niama.
Kamientary