«Niama mety pryniać usich biełarusaŭ śvietu». Jak pracuje pieršy biełaruski šełtar u Italii
Biełaruski šełtar u Italii zusim nie padobny da anałahaŭ u Polščy i Litvie. Heta nie asobny dom u bujnym horadzie, a kampaktnaje žyllo ŭ malaŭničym i niešmatludnym pryharadzie Fłarencyi. Karespandent vydańnia «Pozirk» pabyvaŭ u pieršym italjanskim prytułku dla biełarusaŭ — i pierakanaŭsia, što dla suajčyńnikaŭ, jakija ŭciakajuć ad režymu, źjaviłasia ŭ Jeŭropie jašče adno miesca, dzie ich čakajuć.
Kab dabracca da šełtara z centra Fłarencyi, treba kala paŭhadziny jechać pryharadnym ciahnikom — mima znakamitych pahorkaŭ, usypanych vinahradnikami i aliŭkavymi hajami, — i potym jašče trochi pakrucicca pa vuzkich vulicach adnaho z zacišnych pradmieściaŭ.
Nievysokija damy, čystyja tratuary, prazrystaje pavietra. Minimum piešachodaŭ, biasšumnyja aŭtamabili, zialonaja raślinnaść. Cišynia. Nie nadta zručna z punktu hledžańnia łahistyki, ale vielmi padychodzić dla spakojnaha retrytu, u jakim časta tak majuć patrebu biełaruskija pierasialency.
Šełtar raźmieščany ŭ taŭnchaŭsie paraŭnalna novaj zabudovy. Vysokija vokny, biasšumny lift, padziemny haraž. Biełaruskaja prastora pačynajecca za paroham trochpakajovaj kvatery z prastornym bałkonam.
«Tut, na śviežym pavietry, dobra spać», — kivajučy na bałkon, kaža Illa Daniłaŭ, žychar šełtara, vałancior, były dobraachvotnik z pałka Kalinoŭskaha z pazyŭnym «Łom».
Miesca dla šełtara šukali niekalki miesiacaŭ
Apartamienty ŭładkavanyja pavodle kłasičnaha jeŭrastandartu. Prastorny choł z abstaŭlenaj kuchniaj, vialikim televizaram i kanapaj. I dźvie spalni — jany, ułasna, i vydajuć pryznačeńnie hetaj žyłpłoščy. U kožnym z pakojaŭ pa try łožki — asobny i dvuchjarusny. Plus stały, šafy, tumbački — usio heta pakazvaje, što abjekt funkcyjanuje pa praviłach internata.
«Klučy [ad kvatery] my atrymali ŭ kastryčniku minułaha hoda. Tady i zajechali siudy», — raskazvaje Julija Juchno, kiraŭnica i inicyjatarka stvareńnia šełtara.
Pavodle jaje słoŭ, na pošuki miesca pajšło niekalki miesiacaŭ — praces niachutki, bo ŭ arendy nieruchomaści dla biežancaŭ z dalokaj krainy jość svaje padvodnyja kamiani. Pryvatniki, naprykład, addajuć pieravahu varyjantu zdavać apartamienty siemjam, a nie zahadkavym inšaziemcam u pracesie lehalizacyi znachodžańnia.
U vyniku pazł skłaŭsia ŭ hetym cichim pryharadzie Fłarencyi, pryčym, jak adznačaje biełaruska, atrymanaja ŭ karystańnie kvatera źjaŭlajecca sacyjalnym žyllom.
Ź finansavańniem pa pieršym časie dapamahli miascovyja ŭłady i zasnavany demsiłami Mižnarodny humanitarny fond, ciapier asnoŭnaja padtrymka pastupaje ad miascovaj dabračynnaj arhanizacyi (Fondazione casa di risparmio di Firenze).
Ad papiarednich žylcoŭ, zhadvaje Julija, žyllo pierajšło da biełarusaŭ pustym i nieŭładkavanym. Meblu, bytavuju techniku i inšyja dabroty cyvilizacyi davodziłasia šukać u sacsietkach pa abjavach ź biaspłatnym samavyvazam. Kuchniu paščaściła zajmieć u dobrych ludziej «całkam», duchoŭku «znajšli ŭ niejkaj babuli», sioje-toje ź pieršaj mebli prosta «rassypałasia ad staraści». Tolki z časam, kali pastupiła finansavańnie z humanitarnaha fondu, usio nieabchodnaje było zamieniena i asučaśniena.
«My starajemsia dać biełarusam mahčymaści»
Julija kaža, što ideja prytułku dla biełarusaŭ, jakija ŭciakajuć ad režymu, uźnikła ŭ jaje daŭno — jašče ŭvosień 2024-ha. Biežancy, jakija pryjazdžali ŭ Italiju, niaredka znachodzilisia ŭ pošukach dachu nad hałavoj:
«Ja nie mahła ich nikudy prystroić. Pieršyja siemji, jakija ja prymała — niekatoryja žyli ŭ mianie doma, niekatoryja pry cerkvach. Byŭ čałaviek, jaki kala paŭhoda žyŭ prosta na vulicy, jaho nikudy nie brali. My jamu rabili zbor [hrošaj], zdymali žyllo, pakul jon nie ŭładkavaŭsia ŭ carkvu, dzie zastajecca i ciapier».
Italija — čaćviortaja pa papularnaści kraina ŭ ES dla emihrantaŭ ź Biełarusi. Pavodle danych Jeŭrastata, na kaniec 2024 hoda dazvoł na žycharstva tut mieli 10,1 tysiačy biełarusaŭ. Ź ich 2950 prybyli na Apieniny paśla padziej 2020 hoda.
Adkryŭsia šełtar 9 śniežnia 2025 hoda. Ad idei da realizacyi krychu bolš za hod — pavodle słoŭ surazmoŭcy, heta «supierchutka» dla Italii.
«Inšyja asacyjacyi traciać minimum dva-try hady. Tut usio robicca vielmi pavolna, italjancy žyvuć spakojnym žyćciom», — tłumačyć biełaruska.
36‑hadovaja Julija Juchno ŭ Italii čatyry hady. U jaje muzyčnaja adukacyja, dośvied pracy madellu i znajomy dziasiatkam tysiač biełarusaŭ žyćciovy šlach paśla 2020-ha.
Jašče ŭ mai taho hoda za palityčny post u sacyjalnych sietkach jana była zvolnienaja z handlovaha centra Dana Mall, dzie pracavała administratarkaj (tam Julija pracavała časova, a dahetul try hady była ŭ turyźmie). Kali nadyšło leta, pačałasia pratesnaja aktyŭnaść. Razam z mužam aktyvistka prajšła praz administracyjnyja aryšty, pieratrus z nastupnym dopytam u KDB i paśpiešlivy vyjezd ź Biełarusi praz pahrozu kryminalnaha pieraśledu.
Jaje emihracyja pačałasia z Polščy, i na ŭłasnym prykładzie Julija tłumačyć, jak biełarusaŭ zanosić na Apieniny.
«Viadoma, Italija nie taja kraina, kudy biełarus prosta voźmie i pryjedzie. Pavinny być niejkija pieradumovy», — kaža jana.
U jaje vypadku ich było niekalki: raniej jana vučyła italjanskuju movu «dla siabie», potym naviedvała krainu, pracujučy madellu, a ŭ emihracyi, uklučyŭšysia ŭ pracu dyjaspary, pačała jeździć u Italiju na mižnarodnyja kanhresy.
U śniežni 2022 hoda Julija stała pradstaŭnicaj «Narodnaj ambasady Biełarusi ŭ Italii». Nieŭzabavie paśla hetaha adkryła asacyjacyju «Tałaka» dla akazańnia roznaj dapamohi suajčyńnikam. U kancy 2025‑ha ŭznačaliła ŭ Fłarencyi Centr biełaruskaj demakratyčnaj supolnaści.
Pa ŭsich hetych kirunkach, źviartaje ŭvahu surazmoŭca, jana pracuje nie adna — dziejničaje kamanda z 12 čałaviek: «Heta ŭsio ludzi ź Biełarusi. Žyvuć nie tolki v Italii, ale i ŭ inšych jeŭrapiejskich krainach». Dystancyjna i vočna tuzin biełarusaŭ dapamahaje ziemlakam-emihrantam nie tolki ź lehalizacyjaj, ale i z uładkavańniem na pieršym časie, pastupleńniem u VNU i inšych patrebnych spravach.
«My pracujem, kab palehčyć pracesy. Ja nie mahu skazać, što dabilisia supiervyšyń, u tym sensie, što čałaviek pryjazdžaje i my jamu tut za piać chvilin usio zrobim, usie dakumienty, znojdziem pracu i jon vyvučyć movu. Nie. Ale my starajemsia dać biełarusam mahčymaści», — padkreślivaje Julija.
«Majstar na ŭsie ruki» choča viarnucca va Ukrainu
Z šaści miescaŭ u prytułku zaraz zaniatyja try: siamiejnaja para, jakaja paźbiahaje publičnaści praz strach represij suprać svajakoŭ na radzimie, i adkryty da stasunkaŭ były dobraachvotnik Illa.
54‑hadovy mužčyna ŭ šełtary ź pieršaha dnia. Adčuvaje siabie jak doma, prapanuje kavu, achvotna pakazvaje pakoi i interjery. Julija nazyvaje Illu «majstram na ŭsie ruki», majučy na ŭvazie, što šmat u čym mienavita jaho vałanciorskimi namahańniami kvatera z uzroŭniu «hołyja ścieny» pierajšła ŭ razrad «zajazdžaj i žyvi».
Šlach Illi ź Minska ŭ Taskanu raściahnuŭsia na piać hadoŭ. Usiu hetuju darohu jon pieraadoleŭ na mikraaŭtobusie «Folksvahien Transparcior» na minskich numarach, jaki i ciapier na chadu — staić pad domam u haražy.
Za ŭdzieł u pratestach u 2020‑m mužčyna siadzieŭ «na sutkach» u Žodzinie i ŭ stalicy na Akreścina. U listapadzie 2021‑ha źjechaŭ u Litvu, jašče praz hod — va Ukrainu, dzie dałučyŭsia da «kalinoŭcaŭ» — dobraachvotnickaha pałka, stvoranaha biełarusami adrazu paśla pačatku poŭnamaštabnaj rasijskaj ahresii.
U šerahach USU jon vaziŭ na svaim «Falksvahienie» bojeprypasy i zbroju ŭ haračyja miescy — Charkaŭ, Zaparožža, Kramatorsk, Časaŭ Jar. Byŭ kiroŭcam miedsłužby evakuacyi — z maršrutami ŭ rajon Bachmuta. Słužyŭ u bataljonie PKK «Vołat», pieražyŭ kantuziju, apieracyju.
Adnoj z pryčyn pakinuć Ukrainu stali prablemy z pašpartam — termin jaho dziejańnia ŭ dobraachvotnika zakančvaŭsia.
«Ja pačaŭ daviedvacca, ci jość mahčymaść padacca na mižnarodnuju abaronu ŭ Italii. Julija skazała, što jość. Vyrašyŭ z hetaha skarystacca», — kaža mužčyna.
U Illi svaja daŭniaja suviaź ź Italijaj. Jon viedaje movu — vyvučyŭ u maładości samastojna. U 1990‑ia vaziŭ školnikaŭ ź Biełarusi azdaraŭlacca na Apieniny. U jakaści pierakładčyka dapamahaŭ italjanskim baćkam usynaŭlać biełaruskich dziaciej.
Pakul jaho zapyt na abaronu razhladajecca, Illa vałancioryć u šełtary.
«Ja nie pasiŭny ŭdzielnik, sprabuju chłopcam i dziaŭčatam dapamahać. Meblu pieravieźci, sabrać… Instrumienty jašče z časoŭ Biełarusi sa mnoj katajucca. Cudoŭna, što źjaviŭsia šełtar, patrebnaje miesca», — adznačaje eks-kalinoviec.
Jon spadziajecca «atrymać niejkuju papierku» i «znoŭ jechać va Ukrainu». Kaža z upeŭnienaściu: «Vajna nadoŭha. Možna było b jašče siabie tam realizavać».
«Niama mety pryniać usich biełarusaŭ śvietu»
Italjanski šełtar — novaje miesca ŭ ekasistemie prytułkaŭ dla biełarusaŭ. Najbujniejšyja ź ich raźmieščanyja ŭ Litvie i Polščy. U Varšavie z 2021 hoda dziejničaje šełtar pad kiravańniem Hanny Fiedaronak. 4,5 hoda ŭ Vilni pracuje «Zamak» Natalli Kalehavaj. Taksama ŭ litoŭskaj stalicy prymaje represavanych fond «Kraina dla žyćcia».
U italjanskaha šełtara niejkaj kaardynacyi z polska-litoŭskimi «bratami» niama. Adroźnivajucca i praviły pryjomu pastajalcaŭ. Kali ŭ Polščy i Litvie pražyvańnie adnaho čałavieka čaściej za ŭsio raźličana na 60 dzion, to ŭ Taskanie, pavodle słoŭ Julii, «kantrakt praduhledžvaje znachodžańnie na praciahu dzieviaci miesiacaŭ».
«Patoku niama, ale i niama mety pryniać usich biełarusaŭ śvietu. Naša zadača — dapamahčy ŭ mieru našych mahčymaściaŭ. Pasialić čałavieka — i za hety čas zrabić jamu dakumienty dla lehalizacyi», — raskazvaje biełaruska.
Dzielačysia biahučymi kłopatami, jana kaža, što ŭ šełtary ŭsio jašče niama internetu, što «niejkija rečy jašče niedakuplenyja», spadziajecca, što z časam udasca ŭklučyć prytułak u sistemu dziaržfinansavańnia.
Pieryjadyčna adciahvajučysia na zvanki, pieraklučajučysia ź italjanskaj znoŭ na biełaruskuju i ruskuju, Julija havoryć pra roznaje.
Jak zaraz arhanizuje čarhovy italjanski adpačynak dla siemjaŭ emihrantaŭ ź dziećmi. Što šełtar rychtujecca da zasialeńnia novaha žylca. Što ŭ siońniašnim turbulentnym śviecie italjancy zusim mała viedajuć pra toje, što adbyvajecca ŭ Biełarusi, tamu «trymać paradak dnia» vielmi składana — ale kali hetaha nie rabić, to dla biełarusaŭ tut mohuć zakrycca «praktyčna ŭsie dźviery».
«Ja viedaju, navošta adkryła šełtar», — adznačaje biełaruska, siedziačy na ŭładkavanaj kuchni ź vidam na cichuju vulicu.
Jana ŭpeŭnienaja, što «ludzi buduć pryjazdžać», što biez vybudavanaj padtrymki im — eks-palitviaźniam, uciekačam ad pieraśledu i ich dalokim ad palityki dzieciam — budzie ciažka prajści ŭ Italii składany šlach lehalizacyi i pačać žyć nanova.
«Ja vieru ŭ toje, što rablu. Razumieju, što ludziam heta patrebna. Maja meta — dapamahčy im padrychtavacca da samastojnaha žyćcia ŭ novaj krainie», — reziumuje surazmoŭca.
Abjavili zbor na šełtar u Vilni — pieršy dom na voli dla vyzvalenych palitviaźniaŭ
«Nie prosta adpačynak, a lačeńnie dušy». Natalla Kalehava arhanizavała adpačynak na Kanarach dla žančyn-palitviaźniaŭ
Śviatłana Cichanoŭskaja naviedała šełtar dla byłych palitźniavolenych u Varšavie
U Varšavie adkryli jašče adzin šełtar dla palitviaźniaŭ — hrošy sabrali za niekalki dzion
Varšaŭski šełtar dla palitviaźniaŭ nie apyniecca na vulicy z novaha hoda
Ciapier čytajuć
Capkała i Bałkuniec atakavali litoŭskaha palityka, jaki dapamahaŭ biełarusam paśla 2020‑ha i spryčyniŭsia da spravy, jakuju zavioŭ prakuror u Haazie5555
Kamientary