U Hiermanii ŭ adnoj sa starych knih niespadziavana znajšli darčy nadpis Albierta Ejnštejna
U biblijatecy Techničnaha ŭniviersiteta Dortmunda raźbirali vialikuju pryvatnuju kalekcyju knih pa amierykanistycy (bolš za 4000 tamoŭ). U adnoj z knih znajšli darčy nadpis Albierta Ejnštejna, datavany 1952 hodam, piša Deutsche Welle.
Kniha, u jakoj znajšli nadpis, nazyvajecca Socialism and American Life («Sacyjalizm i amierykanskaje žyćcio»). Jana vyjšła ŭ ZŠA ŭ pieryjad, kali tam jašče aktyŭna abmiarkoŭvalisia sacyjalistyčnyja idei, ale ŭžo pačynałasia epocha makartyzmu, kali lubyja levyja simpatyi mahli vyklikać padazreńni i palityčny cisk.
U 1952 hodzie Albiert Ejnštejn zrabiŭ ułasnaručny darčy nadpis dla svajho blizkaha siabra — ekanamista Ota Natana. Ich siabroŭstva pačałosia ŭ Prynstanie paśla emihracyi ź Jeŭropy i praciahvałasia šmat hadoŭ. Natan byŭ nie prosta kaleham u akademičnym sensie, a čałaviekam ź vielmi padobnymi pohladami: jon padtrymlivaŭ pacyfizm, krytykavaŭ ekanamičnuju niaroŭnaść i taksama trapiŭ pad palityčny cisk u ZŠA.
Tekst nadpisu — «Darahomu Ota Natanu. Siabru i śviatomu. Hetaja kniha pra pamyłki jaho kalehaŭ. A. Ejnštejn. 1952» — vyhladaje davoli iranična i adlustroŭvaje staŭleńnie Ejnštejna da akademičnych i palityčnych sprečak taho času. Jon pisaŭ pryśviačeńnie ŭ 1952 hodzie pa-niamiecku, jak i šmat asabistych listoŭ da Natana, bo toj, jak i sam Ejnštejn, taksama byŭ niamieckamoŭnym emihrantam.
Asablivaść znachodki ŭ tym, što heta nie prosta padpisanaja kniha, a vielmi asabisty darčy ekzemplar. Daśledčyki adznačajuć, što pakul nie znojdziena inšych padobnych knih Ejnštejna, adrasavanych mienavita Natanu. Tamu heta moža być unikalny zachavany vypadak ich pierapiski i siabroŭstva ŭ materyjalnaj formie.
Kniha trapiła ŭ kalekcyju značna paźniej: jaje kupiŭ prafiesar-amierykanist u 1993 hodzie ŭ bukinistyčnaj kramie ŭ Ńju-Jorku ŭsiaho za 35 dalaraŭ. Užo paśla razboru kalekcyi ŭ Hiermanii śpiecyjalisty źviarnuli ŭvahu na nadpis i praviali ekśpiertyzu počyrku, paraŭnoŭvajučy jaho ź viadomymi archiŭnymi ŭzorami Ejnštejna. Mahčymaść padrobki ŭ vyniku vyklučyli.
Takija artefakty pakazvajuć, jak Ejnštejn myśliŭ pa-za fizikaj: jon byŭ hłyboka ŭciahnuty ŭ palityčnyja i humanitarnyja dyskusii svajho času, padtrymlivaŭ siabroŭ, jakija mieli niazručnyja dla ZŠA pohlady, i davoli adkryta iranizavaŭ z «pamyłak kaleh».
Siońnia hetuju knihu płanujuć pakazać publična jak častku archiva kalekcyi, bo jana abjadnoŭvaje adrazu try płasty kaštoŭnaści: aŭtohraf Ejnštejna, historyju jaho siabroŭstva i kantekst Chałodnaj vajny ŭ akademičnym śviecie ZŠA.
U hadavinu śmierci Žanny Fryskie Dźmitryj Šepieleŭ raspavioŭ, čamu nie dazvalaje synu bačycca ź jaje svajakami16
Kamientary