У Магдэбургскім саборы завяршылася рэстаўрацыя грабніцы і перапахаванне заснавальніка Свяшчэннай Рымскай імперыі Атона I. Даследаванне адкрытага саркафага і наступны генетычны аналіз канчаткова пацвердзілі сапраўднасць парэшткаў аднаго з самых уплывовых манархаў еўрапейскага Сярэднявечча.
У Магдэбургскім саборы 1 верасня 2026 года адбылася афіцыйная цырымонія перапахавання Атона І, паведамляе выданне Süddeutsche Zeitung.
Прычынай маштабных прац стаў крытычны стан магілы гістарычнага дзеяча. Падчас маніторынгу ў 2024 годзе спецыялісты зафіксавалі мікрарасколіны ў вапняковым саркафагу, якія ўзніклі з-за пранікнення вільгаці і карозіі жалезных мацаванняў, усталяваных падчас папярэдняй рэстаўрацыі 1844 года. Каб прадухіліць поўнае знішчэнне помніка, у студзені 2025 года грабніцу адкрылі.
Унутры саркафага даследчыкі знайшлі пашкоджаную драўляную труну перыяду Высокага Сярэднявечча, якая не падлягала далейшаму выкарыстанню. Мастацкі фонд Саксоніі-Анхальт ініцыяваў стварэнне новай ёмістасці для захавання парэшткаў. Ювелір з Гале Сільке Трэкель стварыла труну даўжынёй крыху больш за метр (102 на 27,6 на 28,4 сантыметра), выкарыстаўшы тытан, чыстае срэбра і золата. На вечку размешчаны лацінскі надпіс з кароткай біяграфіяй манарха і адзнакай аб аднаўленні саркафага ў 2026 годзе.
У цырымоніі ўзялі ўдзел дзяржаўны міністр культуры і СМІ Германіі Вольфрам Ваймер, прэм'ер-міністр зямлі Саксонія-Анхальт Свен Шульцэ, міністр культуры рэгіёна Райнер Робра і іншыя палітыкі. Пасля набажэнства тытанавую труну апусцілі ў адрэстаўраваны каменны саркафаг. У далейшым яго зноў накрыюць антычнай мармуровай плітой вагой каля 300 кілаграмаў, пасля чаго грабніца будзе канчаткова закрытая.
Атон I (912—973) паходзіў з Саксонскай дынастыі Людальфінгаў. Узышоўшы на германскі трон у 936 годзе пасля смерці бацькі Генрыха I Птушкалова, ён паслядоўна падпарадкаваў племянных герцагаў цэнтральнай уладзе, перадаўшы ключавыя герцагствы членам сваёй сям'і.
Вырашальнай падзеяй яго кіравання стаў разгром вугорцаў-мадзьяраў у бітве на рацэ Лех каля Аўгсбурга ў 955 годзе. Гэтая перамога спыніла дзесяцігоддзі спусташальных набегаў качэўнікаў на Цэнтральную Еўропу і замацавала за каралём рэпутацыю галоўнага абаронцы заходняга хрысціянскага свету.
У 961 годзе Атон I падпарадкаваў Італьянскае каралеўства, а 2 лютага 962 года быў каранаваны папам Янам XII у Рыме як імператар, адрадзіўшы заходнюю імперскую традыцыю Карла Вялікага. Заснаваная ім дзяржава, пазней вядомая як Святая Рымская імперыя, праіснавала да 1806 года.
Для кіравання краінай манарх абапіраўся не на свецкіх феадалаў, а на біскупаў, надзяляючы іх зямельнымі і судовымі правамі, што ўвайшло ў гісторыю як атонаўская царкоўная сістэма. Эпоха яго праўлення выклікала маштабны культурны і асветніцкі ўздым, вядомы як «атонаўскае адраджэнне».
Магдэбург, у якім манарх у 968 годзе заснаваў арцыбіскупства, стаў галоўнай рэзідэнцыяй імперыі і плацдармам для прасоўвання палітычнага і рэлігійнага ўплыву на славянскія землі.
Што расказалі парэшткі імператара
Першачарговай задачай даследчыкаў стала пацвярджэнне таго, што ў саркафагу сапраўды знаходзяцца парэшткі Атона I. Спецыялісты Інстытута эвалюцыйнай антрапалогіі Макса Планка ў Лейпцыгу параўналі ДНК з магдэбургскага пахавання з узорамі костак з Бамбергскага сабора, якія належаць імператару Генрыху II. Аналіз даказаў сваяцтва трэцяй ступені па бацькоўскай лініі. Гэты вынік цалкам адпавядае гістарычным даным, паводле якіх Генрых II з'яўляўся ўнучатым пляменнікам заснавальніка імперыі.
Прафесар біялогіі Універсітэта Гільдэсгайма Стэфан Флор адзначае, што ўзрост мужчыны на момант смерці складаў ад 55 да 65 гадоў. Гэта супадае з біяграфіяй манарха, які памёр у 973 годзе ва ўзросце 60 гадоў. Рост імператара дасягаў 1,80 метра, што рабіла яго прыкладна на 10 сантыметраў вышэйшым за сярэднестатыстычнага мужчыну-германца X стагоддзя. Выразныя сляды прымацавання цягліц на костках таза і сцёгнаў сведчаць пра пастаянную язду вярхом. У каленным і тазасцегнавым суставах зафіксаваны прыкметы артрозу і акасцянення храстковай тканкі. Дадаткова біёлагі выявілі сістэмна-паталагічны кампанент, які ўказвае на метабалічнае расстройства. Наяўнасць такога захворвання пацвярджае высокі сацыяльна-эканамічны статус чалавека і яго рацыён, багаты на жывёльны бялок і прэснаводную рыбу.
Навукоўцы таксама даследавалі шматлікія траўмы, атрыманыя манархам пры жыцці. На левым перадплеччы знойдзены сляды загоенага пералому. На чэрапе зафіксаваны сляды сечанай раны ў патылічнай частцы і ўдар тупым прадметам у вобласць твару. На думку даследчыкаў, менавіта траўма твара магла стаць прычынай страты трох верхніх разцоў.
Стан сківіцы ўскладняўся парадантытам, зубным каменем і наяўнасцю карыесу на адным з зубоў. Кіраўнік аддзялення сківічна-тваравай хірургіі Універсітэта Гале Франк Тавасол у каментары выданню Tagesschau тлумачыў, што імператар ніколі не чысціў зубоў: у той час такой звычкі яшчэ не было.
Пра шматразовыя ўмяшанні ў пахаванне сведчыць не толькі стан костак, але і змесціва драўлянай труны. Побач са шкілетам знаходзіліся фрагменты чырвонага візантыйскага або іспанскага шоўку, сіняя коўдра са срэбнымі ніткамі, а таксама яечная шкарлупіна і костачкі садавіны. Сярод пазнейшых артэфактаў былі выяўлены кавалак аконнага шкла і магдэбургская манета XIII стагоддзя, што пацвярджае факты адкрыцця саркафага ў пазнейшыя эпохі.
Века, выдранае з антычнага помніка
Асобным кірункам працы даследчыкаў стала вывучэнне масіўнай мармуровай пліты вагой каля 300 кілаграмаў, якая накрывала саркафаг, зусім не супадаючы з ім памерам. Раней меркавалася, што яна вырабленая з італьянскага карарскага мармуру або прывезеная з грэчаскага вострава Эўбея. Археаметрычны аналіз, вынікі якога апублікаваныя ў навуковым часопісе Heritage, абверг гэтыя сцвярджэнні. Вывучэнне ізатопаў кіслароду і вугляроду, а таксама хімічнага складу мікраэлементаў даказала, што матэрыял здабылі ў праконескіх кар'ерах на востраве Мармара каля Канстанцінопаля.
Падобныя мармуровыя пліты выкарыстоўваліся ў саборы Святой Сафіі і базіліцы Сан-Вітале ў Равене. Петраграфічныя характарыстыкі пацвярджаюць, што века саркафага Атона I з'яўляецца антычнай або познеантычнай споліяй — архітэктурным элементам, узятым з больш ранняга збудавання. Манарх мог прывезці яго з Італіі, дзе праводзіў шмат часу, або паўторна выкарыстаць дэталь са старых рымскіх пабудоў на поўнач ад Альпаў.
Правал місіі Адальберта на Русі
Палітычныя інтарэсы Атона І Вялікага не абмяжоўваліся Заходняй Еўропай і закраналі нават Кіеўскую Русь. У 959 годзе княгіня Вольга накіравала паслоў да германскага караля з просьбай прызначыць біскупа і святароў для свайго народа. Паводле аўтараў выдання «Праваслаўная энцыклапедыя», гэты зварот з'яўляўся інструментам дыпламатычнага ціску Кіева на Візантыю для стварэння ўласнай незалежнай Царквы.
Падрыхтоўка місіі зацягнулася з-за смерці ў пачатку 961 года першапачаткова прызначанага на гэтую ролю манаха Лібуцыя. Замест яго кіраўніком дэлегацыі і першым біскупам русаў стаў манах трырскага манастыра Адальберт.
Восенню 961 года ён прыбыў у Кіеў, дзе палітычная сітуацыя ўжо радыкальна змянілася. Улада фактычна перайшла да сына Вольгі князя Святаслава, які абапіраўся на язычніцкую эліту і адхіліў маці ад кіравання дзяржавай.
Лацінская місія пацярпела поўны крах, і ў пачатку 962 года Адальберт быў вымушаны спешна пакінуць Русь. Падчас зваротнага шляху на дэлегацыю напалі язычнікі, забіўшы частку спадарожнікаў біскупа.
Сам Адальберт ледзь уратаваўся і вярнуўся ў Германію, дзе працягнуў працу ў імператарскай канцылярыі.
У 968 годзе Атон I заснаваў Магдэбургскае арцыбіскупства для пашырэння ўплыву на славянскія землі, і менавіта Адальберт стаў яго першым кіраўніком. Гісторыю сваёй няўдалай экспедыцыі да русаў ён асабіста запісаў у працы «Працяг хронікі Рэгінона Прумскага».
«Наша Нiва» — бастыён беларушчыны
ПАДТРЫМАЦЬ
Каментары