Padletki tupiejuć? Novaje daśledavańnie pakazała tryvožnuju tendencyju
Apošnija źviestki mižnarodnaha testavańnia PISA zaśviedčyli tryvožnuju tendencyju: uzrovień viedaŭ 15‑hadovych padletkaŭ u bolšaści raźvitych krain niaŭchilna źnižajecca. Kali raniej hety spad tłumačyli časovymi nastupstvami pandemii i paŭsiudnymi smartfonami, to ciapier ekśpierty ŭsio čaściej źviartajuć uvahu na sistemnyja pamyłki samich refarmataraŭ adukacyi.
Raz na try hady Arhanizacyja ekanamičnaha supracoŭnictva i raźvićcia (AESR) ładzić maštabnaje testavańnie 15‑hadovych školnikaŭ, aceńvajučy ich zdolnaści ŭ matematycy, čytańni i pryrodaznaŭčych navukach. Apošnija vyniki, jakija achapili 38 krain AESR i jašče 53 krainy i terytoryi, čynoŭniki čakali z nadziejaj na palapšeńnie. Zdavałasia, paśla katastrafičnaha pravału časoŭ karanavirusnych łakdaŭnaŭ pakazčyki musili pajści ŭvierch.
Adnak, jak piša The Economist, statystyka pakazała advarotnaje: u bahatych dziaržavach bały praciahvajuć źnižacca, a padzieńnie navykaŭ čytańnia navat paskoryłasia.
Kali acanić dynamiku za apošnija dziesiacihodździ, vyśviatlajecca, što pik paśpiachovaści ŭ krainach AESR prypaŭ na 2012 hod. Z taho času viedy padletkaŭ niaŭchilna paharšajucca, i siońnia siaredni 15‑hadovy školnik daje rady zadańniam na ŭzroŭni, jaki dziesiać hadoŭ tamu demanstravali 14-hadovyja.
Asabliva chutka adstajuć vučni, jakija i raniej mieli słabyja vyniki.
Razryŭ pamiž samymi mocnymi i samymi słabymi ŭdzielnikami ciapier staŭ najbolšym za ŭsiu historyju PISA va ŭsich troch dyscyplinach.
Kala 20% 15‑hadovych u krainach AESR majuć nizkija vyniki adnačasova ŭ čytańni, matematycy i pryrodaznaŭčych navukach. Čatyry hady tamu takich było 16%. Na praktycy heta aznačaje, što takim junakam i dziaŭčatam ciažka navat asensavać prosty piśmovy tekst abo samastojna razabracca ŭ rachunku za kamunalnyja pasłuhi.
Čamu tak?
Pandemija sapraŭdy pakinuła pa sabie hłyboki śled. Pa-pieršaje, dzieci, jakija pisali apošnija testy, padčas łakdaŭnaŭ byli jakraz u tych hadach, kali zakładvajucca bazavyja akademičnyja navyki. Pa-druhoje, paśla viartańnia ŭ kłasy paŭstała prablema masavych prahułaŭ: kolkaść vučniaŭ, jakija rehularna prapuskajuć zaniatki, istotna vyrasła va ŭsim śviecie, a navat niekalki dzion propusku naŭprost bjuć pa adznakach.
Ale doŭhaterminovaje padzieńnie pačałosia raniej, tamu daśledčyki šukajuć i inšyja pryčyny. Paŭsiudny dostup da smartfonaŭ i sacyjalnych sietak pryvioŭ da ŭźniknieńnia cełaha płasta «paśpiešlivych čytačoŭ». Heta padletki, jakija chutka prabiahajuć tekst vačyma, ale nie zdolnyja pa-sapraŭdnamu zahłybicca ŭ źmiest i zrabić łahičnyja vysnovy.
Źmianilisia i čytackija zvyčki dziaciej. U 1990‑ia amal 60% dzieviacihadovych u ZŠA kazali, što čytajuć knihi dziela zadavalnieńnia. Ciapier takich 37%. A pakolki razumieńnie tekstu — heta padmurak dla ŭsich astatnich dyscyplin, razam z čytańniem paciahnulisia ŭniz i matematyka ź fizikaj.
Adnak smartfony sami pa sabie nie tłumačać usioj karciny. Imi karystajucca dzieci va ŭsim śviecie, a vyniki roznych adukacyjnych sistem istotna adroźnivajucca.
Kiraŭnik adukacyjnaha kirunku AESR Andreas Šlajchier (Andreas Schleicher) adznačaje i inšy tryvožny faktar: źnižeńnie patrabavalnaści ŭ samich škołach. Pavodle jaho nazirańniaŭ, nastaŭniki i administracyja ŭsio čaściej chvalać pasrednyja vyniki, a biazdumnaje nasyčeńnie kłasaŭ niedapracavanymi ličbavymi pryładami i prahramami časta škodzić bolš, čym dapamahaje.
Da taho ž, piedahohi va ŭsim śviecie adznačajuć, što zachavańnie elemientarnaj dyscypliny na zaniatkach patrabuje ciapier usio bolš vysiłkaŭ.
Finlandyja ŭžo nie aŭtarytet
Asobnaj temaj dla dyskusij stali sami piedahahičnyja mietady. Paśla taho jak u 2000 hodzie Finlandyja ŭznačaliła rejtynh PISA, mnohija krainy kinulisia kapijavać jaje padychody: minimum pravierak i ispytaŭ, staŭka na navučańnie praz hulniu (asabliva dla małodšych školnikaŭ) i pamianšeńnie roli nastaŭnika kala doški na karyść samastojnaj pracy.
Adnak z času pieršaha testavańnia amal ni ŭ adnoj krainie vyniki nie padali tak mocna, jak u Finlandyi. Apošnija źviestki pakazvajuć, što padzieńnie praciahvajecca.
Krytyki finskaj madeli miarkujuć, što vysokija pakazčyki 2000 hoda nasamreč adlustroŭvali staryja, kansiervatyŭnyja piedahahičnyja padychody, jakija jašče panavali ŭ škołach krainy na praciahu 1990-ch, a zusim nie tyja navamodnyja «prahresiŭnyja» mietodyki, dziakujučy jakim jana prasłaviłasia. Kali heta tak, to fatalnaja pamyłka mahła źbić z pravilnaha kursu dziasiatki adukacyjnych sistem pa ŭsim śviecie.
Na kaho ciapier raŭniacca?
Jak i amal va ŭsich daśledavańniach PISA z 2000 hoda, siarod lidaraŭ daminujuć adukacyjnyja sistemy Uschodniaj Azii. Najvyšejšyja vyniki pakazali školniki z čatyroch zamožnych rehijonaŭ Kitaja, jakija ŭdzielničali ŭ daśledavańni.
U pryrodaznaŭčych navukach i matematycy ich vyniki prykładna na 100 bałaŭ vyšejšyja za siarednija pa AESR. The Economist adznačaje, što 20 bałaŭ možna vielmi pryblizna ličyć prahresam, jakoha siaredni vučań dasiahaje za hod navučańnia. Śledam za imi raźmiaścilisia padletki z Sinhapura, Makaa, Tajvania i Japonii.
Jak piša vydańnie, ich pośpiech hruntujecca nie tolki na kulturnaj tradycyi i vialikaj uvazie baćkoŭ da repietytarstva, ale i na prahmatyčnych rašeńniach uład. Zamiest taho kab imknucca da maksimalnaha źmianšeńnia kolkaści dziaciej u kłasach, tam robiać staŭku na jakasnuju padrychtoŭku nastaŭnikaŭ i vysokija zarobki dla ich.
Siarod krain Zachadu najlepšyja vyniki pa-raniejšamu pakazvaje Estonija. Vielmi chutka idzie ŭharu Turcyja. Cikavy dośvied pakazała i Anhlija, jakaja za apošnija hady zdoleła ŭvajści ŭ suśvietny top-10 pa ŭsich troch dyscyplinach.
Pa słovach aŭtaraŭ, u toj čas jak mnohija zachapilisia razmytymi kancepcyjami «hnutkich navykaŭ» (soft skills), brytanskija refarmatary viarnulisia da nasyčanych faktami prahram, zrabili ispyty bolš strohimi i admovilisia ad praktyki kursavych prac, jakija lohka śpisać.
Pakazalna, što susiedniaja Šatłandyja, jakaja pajšła šlacham modnych pasłableńniaŭ i pavialičyła vydatki na kožnaha vučnia, u vyniku istotna sastupiła anhličanam u jakaści viedaŭ.
Ci sapraŭdy padletki tupiejuć?
PISA nie vymiaraje intelektu i nie daje padstaŭ śćviardžać, što sučasnyja dzieci stali durniejšymi. Daśledavańnie pakazvaje inšaje: u značnaj častcy bahatych krain 15‑hadovyja horš viedajuć matematyku, mienš čytajuć i horš razumiejuć składanyja teksty. Pryčym hety praces praciahvajecca ŭžo bolš za dziesiać hadoŭ.
Heta važna nie tolki dla školnych adznak. The Economist adznačaje, što najlepšyja adukacyjnyja vyniki źviazanyja z bolš vysokimi dachodami, lepšym zdaroŭjem i bolšaj praciahłaściu žyćcia. Na ŭzroŭni krain palapšeńnie viedaŭ i navykaŭ nasielnictva taksama źviazana z ekanamičnym rostam.
Tak, adzin z analizaŭ pakazvaje, što pavyšeńnie bałaŭ PISA na 25 punktaŭ zdolnaje pavialičyć štohadovy rost VUP u zamožnych krainach na 0,5%.
«Pakul niama dastatkova dokazaŭ taho, što štučny intelekt źnizić kaštoŭnaść vydatnaj adukacyi. Naadvarot, jość šmat pryčyn mierkavać, što novyja technałohii asabliva mocna ŭdarać pa ludziach sa słabymi viedami i navykami. Školnym refarmataram čas samim sieści za knihi», — padsumoŭvaje The Economist.
Ciapier čytajuć
U Čechii palaki źbili palaka, pryniaŭšy jaho za ŭkrainca z-za šapki ŭ kolerach Vierchniaj Silezii. Chłopiec jechaŭ u viełaprabieh dziela chvoraj na rak ciažarnaj partniorki2323
U Čechii palaki źbili palaka, pryniaŭšy jaho za ŭkrainca z-za šapki ŭ kolerach Vierchniaj Silezii. Chłopiec jechaŭ u viełaprabieh dziela chvoraj na rak ciažarnaj partniorki23
«Čas, jaki patrabuje nadzvyčajnaj aściarožnaści». Polski vunderkind, jaki staŭ hałoŭnym navukoŭcam OpenAI, patłumačyŭ, čamu mienavita zaraz ŠI moža vyrvacca z-pad kantrolu88
Kamientary
Siońnia ŭžo takoha niama, i staŭleńnie adpaviednaje.