«У калоніі цанілі праграмы прапагандысткі Скабеевай». Былы палітвязень Яўген Меркіс расказаў, як выжываў за кратамі
Сярод вызваленых і прымусова высланых у Літву 11 верасня беларускіх палітвязняў быў гомельскі журналіст Яўген Меркіс. Яго асудзілі на 4 гады зняволення за супрацоўніцтва з «Белсатам» і «Флагштокам» — па артыкулах «Стварэнне экстрэмісцкага фармавання або ўдзел у ім» і «Садзейнічанне экстрэмісцкай дзейнасці». Яўген, які цяпер знаходзіцца ў Літве, адказаў на пытанні «Флагштока».
«Ціснулі, палохалі цяжкімі артыкуламі»
Журналіст прабыў у няволі амаль поўныя тры гады. Яго затрымалі 13 верасня 2022 года.
«Зранку паступіў званок: дзяўчына з падатковай інспекцыі папрасіла пад'ехаць, каб быццам вырашыць нейкае пытанне. Перад выхадам з дому загадзя напісаў калегам, папярэдзіў, што калі хутка не выйду на сувязь, то мяне затрымалі. «Трывожны чамаданчык» ужо быў гатовы.
Іду да паркоўкі, бачу 5‑6 мужчын у цывільным, паспеў заскочыць у машыну, заблакаваў дзверы. Спрабаваў набраць тату, але мне пачалі грукаць у шыбу, паказваць, што будуць зараз разбіваць шыбы, заблакавалі мяне сваімі машынамі», — узгадвае Яўген.
Затрыманнем кіраваў малады кэдэбэшнік. Пасля, калі журналіст быў у СІЗА, супрацоўнік КДБ прыходзіў да Яўгена і спрабаваў выцягнуць інфармацыю: як фінансуецца «Белсат», хто з журналістаў працуе ў Беларусі, хто кіруе «Флагштокам»:
«Ціснулі, палохалі некалькімі цяжкімі артыкуламі. Але я катэгарычна адмовіўся. З таго часу кэдэбэшнік болей не прыходзіў».
На судзе выклікалі сведкаў, але іх набор быў вельмі дзіўным. Дапытвалі ў тым ліку сяброў, а адной са сведкаў была жанчына, якая часта з'яўлялася на розных івэнтах, прыкідвалася «сваёй», а пасля давала сведчанні як супраць Ларысы Шчыраковай, так і супраць Яўгена:
«Гэта Жана Пікоўская, якая давала паказанні, што я прыходзіў на мерапрыемствы з мікрафонам з лагатыпам «Белсата», хоць у мяне такога мікрафона не было. У выніку прысуд мае абсурдныя фармулёўкі, дзе напісана размытай мовай пра тое, што я мог сфарміраваць у людзей нейкае негатыўнае стаўленне, і за гэта я пакараны».
«Падыход, які вельмі псуе жыццё, — зэк не павінен мець вольнага часу»
Пасля прысуду Яўгена накіравалі ў калонію ў Шклоў:
«Хоць раней у СІЗА і калоніях ніколі не сядзеў, але дзякуючы кнігам, расповедам савецкіх дысідэнтаў уяўляў, як выглядае сістэма. Таму мне асабіста было лягчэй, бо гадамі быў у тэме».
Аднак цяжкасці Яўген перажываў як і ўсе «палітычныя»: забарона наведваць спортзалу, стадыён, нават бібліятэку і царкву. Даводзілася пастраянна быць у напружанні, бо трэба было сачыць за тым, што адбываецца навокал, і за сабой:
«Каб не далі якога парушэння, а тым больш вакол стукачы, і не ведаеш дакладна, хто менавіта. Сістэма прасякнутая ўстаноўкай: зэк павінен пакутаваць. Падыход, які вельмі псуе жыцце, — зэк не павінен мець вольнага часу. Адміністрацыя стварае вельмі шчыльны графік. Акрамя прымусовай працы — розныя лекцыі дадаткова, дзяжурствы, як у войску, трэба стаяць на тумбачцы ў атрадзе, грамадскія работы часта бессэнсоўныя, прагляды фільмаў на выхадных. Таму зэкі вельмі выматаныя».
Яўген, які ў штодзённым жыцці размаўляе па-беларуску, практыкаваў гэта і ў СІЗА, але не ў калоніі:
«У шклоўскай калоніі мне хутка далі зразумець, што ў цябе будуць гіганцкія праблемы. І на прыкладах іншых сядзельцаў стала зразумела, што я яшчэ больш прыцягну да сябе ўвагу і пачнуць кідаць у ШІЗА, дзе можна нават за пару дзён пасадзіць здароўе. Потым — ПКТ, крытая турма».
Яўген бачыў у калоніі шмат людзей, якія хутка псіхалагічна зламаліся, нехта пачынаў вар'яцець. Фонам у многіх адбываліся сумныя падзеі: смерці блізкіх, разводы. Цяжка было пераносіць тое, што «палітычным» забараняюць ліставацца з сябрамі, важнымі табе людзьмі, а дазваляюць толькі з блізкімі сваякамі.
«Дзякуючы валоданню мовамі ўдавалася штосьці зразумець з міжнароднай сітуацыі»
Як журналісту Яўгену цікава было імкнуцца сачыць за навінамі, якія ўдавалася атрымліваць вельмі абмежавана — толькі з дзяржаўных радыё і тэлебачання. Асабліва — пра ход вайны Расіі супраць Украіны, бо да затрымання Яўген, нягледзячы на небяспеку, імкнуўся фіксаваць сітуацыю з прысутнасцю ў Гомелі расійскіх войскаў і дзяліцца інфармацыяй з незалежнымі медыя.
«Пры праглядзе тэлебачання ў калоніі цанілі перадачы расійскай прапагандысткі Скабеевай, бо яна з мэтай высмейвання паказвала замежную хроніку, урыўкі рэпартажаў замежных СМІ, часам былі бачныя бягучыя радкі, і дзякуючы валоданню мовамі ўдавалася штосьці зразумець з міжнароднай сітуацыі. Штосьці расказвалі «белыя» [непалітычныя крымінальнікі], якія атрымлівалі інфармацыю на спатканнях з роднымі. Дзяліліся, хто што чуў, абменьваліся навінамі, бачылі агульны трэнд», — гаворыць Яўген.
Ён адзначае, што асноўнай крыніцай навін было тэлебачанне, якое часам уключалі:
«Самае каштоўнае ў навінах на дзяржТБ — бягучыя радкі, інфармацыя з якіх не заўсёды трапляла ў змантаваныя сюжэты. Звярталі ўвагу, на чым акцэнтуецца прапаганда. І далей спрабавалі аналізаваць. Нават газета «СБ» магла быць крыніцай інфармацыі — уважліва чыталі вялікія тэксты і часам знаходзілі там пару каштоўных радкоў».
«Якім бы цяжкім там жыццё ні было, хацелася б заставацца ў Беларусі»
Пра тое, што ідзе праца па вызваленні палітвязняў, у калоніі разумелі з афіцыйных навін:
«Шокам для ўсіх стала, што выпусцілі Сяргея Ціханоўскага. Здавалася, што мы тут робім, калі ўжо нават Сяргея вызвалілі? Таму чакалі вызвалення, але працэс адбываўся раптоўна».
Яўген меркаваў, што яго разам з іншымі палітвязнямі могуць вывезці за мяжу — так і адбылося. З'язджаць з Беларусі ён не хацеў:
«Якім бы цяжкім там жыццё ні было, хацелася б заставацца ў Беларусі. Але зараз гэта немагчыма. Разумею, што калі б я паспрабаваў вярнуцца, альбо калі б мяне вызвалілі па сканчэнні тэрміну, была б гіганцкая рызыка, што мяне ў любы момант без прычыны маглі б зноў затрымаць. Таму бліжэйшыя планы пакуль — прыйсці ў сябе».
Яўген хацеў бы далей рэалізоўваць свае навыкі, калі для гэтага з'явяцца ўмовы:
«Не ўпэўнены, што гэта будзе журналістыка. Магчыма — уласны блог, аналітыка».
Ларыса Шчыракова: Каб мяне пасадзіць, ГУБАЗіК замовіў у мяне этнафотасесію
Колькі заставалася сядзець дэпартаваным палітвязням?
Вось як у Вільні сустракалі вызваленых палітвязняў ШМАТ ФОТА
Поўны спіс 52 вызваленых палітвязняў
Ціск Польшчы даў вынік: на свабоду масава выйшлі журналісты «Белсата». Але пакуль не Пачобут
Цяпер чытаюць
«Беларусь яны бачаць часткай Расіі». Што значыць уздым «Альтэрнатывы для Германіі», наколькі далёка гэта можа зайсці і як сябе пазіцыянаваць беларусам5656
Каментары